FANDOM



Typy tłumaczeń • Artykuł • Marcin Tarnowski
Typy tłumaczeń
Artykuł
Marcin Tarnowski

Tłumaczenia Biblii - pierwotne, wtórne, łańcuchowe

Pierwotne i wtórne tłumaczenia Biblii. O ile tłumaczenie na grekę możemy uważać za pierwotne, nawet jeśli część tekstów spisano w grece, to zapewne cytaty wygłaszane były w hebrajskim lub aramejskim, a tłumaczenie na łacinę za tłumaczenie wtórne, to już tłumaczenia na języki narodowe musimy uważać za tłumaczenia wtórne względem wtórnego, tj. łańcuchowe.

Tumaczenia proste i złożone

Tłumaczenie z A. na B. i C. to tłumaczenia proste (i pierwotne), a tłumaczenie z C. na B. to też tłumaczenie proste (ale wtórne), natomiast tłumaczenie z A. na B. wziąwszy pod uwagę tłumaczenie z A. na C., to tłumaczenie złożone (po części może być wtórne a w pewnych okolicznościach nawet łańcuchowe).

Tłumaczenia. Jakie są?
„Piękne albo wierne.” Chociaż, mogą przecież być brzydkie i marne, oraz piękne i wierne. Ale nie o to chodzi.

1. Tłumaczenia pierwotne i wtórne

Kiedy przekładamy jakąś treść wprost z języka A. na język B. to jest to tłumaczenie pierwotne, np. przekład z języka angielskiego na język polski jest tłumaczeniem pierwotnym. Kiedy przekładamy jakąś treść z tłumaczenia na język B. (z języka A.) na język C, to jest to tłumaczenie wtórne. A kiedy z tłumaczenia wtórnego na język C. tłumaczymy na język D., to jest to tłumaczenie wtórne względem wtórnego, nazwijmy je łańcuchowym.

1.1 Przykład Biblii

Najbardziej znany przykład takiego tłumaczenia stanowi Biblia, językiem oryginału Biblii był dla Starego Testamentu hebrajski i aramejski [1] (języki sobie pokrewne) [2][3] oraz śladowo greka hellenistyczna (koine) dla 2 Księgi Machabejskiej i Księgi Mądrości. Językiem oryginału dla Nowego Testamentu był aramejski i grecki, (bo choć z wyjątkiem Ewangelii wg św. Mateusza spisano je w grece, to jednak wątpliwe by był to język postaci biblijnych). Sam tekst Biblii zaginął lub nie zachował się, znane są jedynie odpisy. Z języków oryginału były one tłumaczone na grekę (Septuaginta z III. w. p.n.e. - I. w. n.e.), [4] i łacinę (Wulgata – tłumaczenie św. Hieronima z lat 382-406 na polecenie Damazego I z poprawkami Biblią lowańską z 1547 r., Biblią Sykstyńsko-Klementyńską z 1592 r. [5] Wulgata od powstania uchodziła za urzędowe tłumaczenie Kościoła Katolickiego, potwierdzono to dekretem Soboru Trydenckiego z r. 1546.) Z nich powstały dalsze tłumaczenia: II-VII w. na syryjskie, koptyjskie, gocki, etiopski, ormiański, gruziński, arabski; a w IX. w. świętych Cyryla i Metodego na starosłowiański. [6] Później, a zwłaszcza od Reformacji tłumaczenia na języki narodowe w tym polski. Godna uwagi jest Biblia Króla Jakuba, z której lub pod której wpływem można spotkać tłumaczenia na język polski rozpowszechniane przez Ewangelików, (nawet obecnie, mimo wielu przekładów polskich). Mamy zatem Język oryginału, tłumaczenie pierwotne i wtórne, i wtórne do wtórnego, tj. łańcuchowe.
Czy to ma znaczenie? Owszem, gdyż pewne błędy tłumaczenia mogą być powielane, a co do niektórych istnieje szansa naprawienia, inne błędy mogą zaś powstać w tłumaczeniu wtórnym, mimo, że nie było ich w pierwotnym. Wyobraźmy sobie oto, że słowo bądź zwrot w oryginale ma ścisłe znaczenie X., które na język przekładu pierwotnego można przetłumaczyć jako X. lub zbliżone Y. (bo np. X. i Y. nie mają tak ściśle rozgraniczonego znaczenia), i w języku przekładu wtórnego mamy albo tłumaczenie o rozmytym znaczeniu albo o znaczeniu Y.
Obmyślono, zatem metody popraw tłumaczeń łańcuchowych, poprzez sprawdzanie z oryginałem i tłumaczeniem pierwotnym, jeśli nie całości tekstu, to najtrudniejszych fragmentów.

1.2. Częstość tłumaczeń wtórnych i łańcuchowych

Tłumaczenia wtórne i łańcuchowe występują, istotnie częściej gdy trzeba tłumaczyć z języka o innym i mało popularnym alfabecie na język w innym alfabecie, zwł. na język niezbyt popularny.
Innym powodem są ograniczenia tłumacza, który chce poznać treść ale nie zna języka oryginału a zna język jednego z przekładów. Lub zachodzi potrzeba odwołania się do wiedzy słownika, ale tłumacz nie ma słownika A.-B., ale ma słowniki A.-C. i C.-B.

2. Tłumaczenia proste i złożone

Jeśli tłumaczymy z języka A. na język B. to jest to tłumaczenie proste, (jeśli tekst w języku A. to było tłumaczenie, to wówczas mamy do czynienia z tłumaczenie wtórnym prostym). Jeśli zaś tłumaczenie z języka A. na język B. sprawdzamy poprzez porównanie z tłumaczeniem na język C., to jest to tłumaczenie złożone, (jeśli tekst w języku A. to było tłumaczenie, to wówczas mamy do czynienia z tłumaczenie wtórnym złożonym).

2.1. Tłumaczenie poezji

Tłumaczenie poezji jest zawsze tłumaczeniem złożonym, nawet jeśli tłumaczy się na ten sam język, to najpierw tłumaczy się treść wiersza na prozę, chociaż zwykle podzieloną na wersy, a następnie do formy wiersza, sprawdzając na ile treść formy wierszowanej odpowiada oryginałowi. Jednak, ta złożoność jest to często skryta w obrębie tego samego języka.

2.2. Tłumaczenia specjalistyczne

Podobnie jest z tłumaczeniami w których istnieje specyficzne słownictwo tworzące własny specjalistyczny język, z którym tłumaczenie musi być porównane, inaczej będzie translatorskie nieszczęście. Zatem tłumaczenia takie, to także zawsze tłumaczenia złożone lub marne.

  1. Stefan Strelcyn hasło „Aramejski język” w: „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, tom 1 (A-Ble), 1962, str. 336, precyzuje, że aramejski można podzielić na odmiany: inskrypcji syryjskich, z Elefantyny, biblijny (w którym częściowo Księgi Ezdrasza i Daniela), palestyński (pobiblijny), nabatejski, palmyreński; oraz dialekty wschodnie: żydowsko-babilońskie (Język Talmudu babilońskiego), mandejski, syryjski (z Edessy), nowoaramejskie: zachodnie (malulański), wschodnie (mazopotamski, urmijski, ajsoryjski vel asyryjski).
  2. Witold Tyloch „Dzieje ksiąg Starego Testamentu : Szkice z krytyki biblijnej”, wydanie II, Książka i Wiedza, Warszawa, 1985, str. 30-34, wymienia fragmenty Biblii spisane po aramejsku i pisze o podobieństwie hebrajskiego i aramejskiego.
  3. Patrz także artykuł Język aramejski w Wikipedii.
  4. Witold Tyloch hasło „Biblia” w: „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, tom 1 (A-Ble), 1962, str. 767.
  5. „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, tom 12 (Usa-Ż), 1969, str. 528.
  6. „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, tom 1 (Bli-Deo), 1963, str. 673.


Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.