FANDOM



Otello

William Shakespeare

¤ ¤ ¤ ¤

tłum. Józef Paszkowski
Othello and Desdemona in Venice by Théodore Chassériau




Osoby

Othello and Iago

Charles and Mary Lamb, Otello i Largo, 1901

Desdemona (Othello) by Frederic Leighton

Frederic Leighton, Desdemona, 1888

  • Doża wenecki
  • Brabancjo – senator
  • Dwóch innych senatorów
  • Lodowiko – krewny Brabancja
  • Gracjano – brat Brabancja
  • Otello – wódz, Murzyn
  • Kasjo – jego namiestnik
  • Jago – jego chorąży
  • Rodrygo – młody Wenecjanin
  • Montano – zarządca Cypru
  • Służący Otella
  • Herold
  • Desdemona – córka Brabancja
  • Emilia – żona Jagona
  • Bianka – metresa Kasja

Oficerowie, panowie, gońcy, muzykanci, majtkowie, słudzy i inne osoby.

Rzecz się odbywa w pierwszym akcie w Wenecji; przez resztę dramatu na Cyprze.


Akt I

Scena pierwsza

Wenecja. Ulica, przy której położony jest dom Brabancja.
Wchodzą Rodrygo i Jago.

RODRYGO
Nie mów mi tego, Jagonie, nie mogę
Słuchać tej mowy. Tyż to, coś mą kiesą
Tak rozporządzał, jakby była twoja,
Śmiesz mi powiadać, żeś tego był świadom?
JAGO
Do licha! słuchajże lepiej, co mówię;
Jeżeli mi się o tym kiedy śniło,
To mną pogardzaj.
RODRYGO
Czyżeś mi nie mówił,
Że go nie cierpisz?
JAGO
Brzydź się mną, jeżelim
Nie mówił prawdy. Trzech magnatów naszych
Forytowało mię na namiestnika
I osobiście czapkowało przed nim,
Aby mi dał ten stopień; jakem żołnierz.
Stopień ten słusznie mi się przynależał:
Znam moją wartość; a on, zatopiony
W swym widzimisię i w swej dumie, zbył ich
Napuszonymi frazesami, srodze
Nastrzępionymi w wojenne termina:
„Wierzcie mi — prawił moim protektorom —
Żem już mianował kogoś na to miejsce.”
I któż to taki ten ktoś? Patrzcie jeno:
Ot, zawołany jakiś arytmetyk,
Jakiś tam Michał Kasjo, Florentyńczyk.
Podwikarz, na wpół potępiony w związkach
Z piękną kobietą, który, póki życia,
Jednego hufca nie powiódł do boju
I na sprawieniu wojska w polu zna się
Tyle co prządka; bohater książkowy,
Co o teorii umie pleść nie gorzej
Niż jaki burmistrz; cała bowiem jego
Sztuka wojenna w gębie, nie w praktyce.
Ten to wybrany został, a ja, panie,
Com w jego oczach pokazał, co umiem,
W Rodos i w Cyprze, i po innych ziemiach
Tak chrześcijańskich, jak pogańskich, pchniętym
Pod wiatr i wodę przez tego plus minus,
Przez tę chodzącą kredkę; on to został,
Pożal się Boże! namiestnikiem jego
Murzyńskiej mości, a ja, ja być muszę
Jego chorążym.
RODRYGO
Ja bym wolał zostać
Jego oprawcą!
JAGO
Nie ma na to środka;
Taki to służby przeklęty porządek:
Awans zależy od łask i protekcji,
A nie od prawa starszeństwa, co każe,
Aby po jednym odziedziczał miejsce
Drugi z kolei. Osądźże sam teraz,
Czy mam jaki bądź obowiązek kochać
Tego Murzyna.

RODRYGO

To bym go porzucił.
JAGO
O, pozwól: służę mu gwoli odwetu.
Nie wszyscy, bracie, możem być panami,
Ale nie wszyscy też panowie mogą
Mieć wierne sługi. Znajdziesz niejednego
W kabłąk zgiętego, potulnego ciurę,
Co w niewolniczych kochając się więzach,
Trzyma się miejsca jak osioł za lichą
Garstkę obroku; a kiedy zepsieje,
Na stare lata bywa odpędzony.
W skórę takiego kornego cymbała!
Są znowu inni, co pod wymuskaną
Formą i strojną barwą uległości
Chowają serce, siebie tylko pomne;
Co dając tylko pozór wiernych usług
Swym przełożonym, popierają przez to
Własny interes, a porósłszy w pierze,
Nie potrzebują już nikogo słuchać
Prócz siebie samych. Ci mają krztę ducha
I do tych rzędu ja się liczę. Jużci,
Gdybym był w skórze Otella, nie chciałbym,
Ma się rozumieć, być w skórze Jagona:
Rzecz to tak pewna, jak żeś ty Rodrygo.
Służąc mu, służęli samemu sobie:
Nie z przywiązania ani z obowiązku,
Niebo mi świadkiem! ale pod pokrywką
Tego obojga — dla widoków własnych.
Gdyby me czyny miały kiedykolwiek
Wydać na zewnątrz wewnętrzny stan, zakrój
Mojego serca, niedługo bym potem
Musiał to serce nosić u rękawa
Na żer dla kruków. Nie jestem, czym jestem.
RODRYGO
Jakież, u licha, szczęście niesłychane
Ma ten grubodziób, że mógł tego dopiąć!
JAGO
Ostrzeż jej ojca, zbudź go ze snu, otwórz
Staremu oczy, zatruj mu pociechę;
Narób hałasu w mieście; podszczuj krewnych;
Niechaj go muchy tną za twoją sprawą.
Chociaż łagodny zamieszkuje klimat;
Choćbyś mu szczęścia nie wydarł, przynajmniej
Tak mu je zapraw piołunem udręczeń,
Iżby cokolwiek zbladło.
RODRYGO
W tym tu domu
Mieszka jej ojciec, zawołam na niego.
JAGO
Zrób to, i głosem tak alarmującym
Jak ktoś, co w nocy zapuszczony ogień
Dostrzeże nagle w ludnej części miasta.
RODRYGO
Hola! Brabancjo! hej! sinior Brabancjo!
JAGO
Wstawaj, Brabancjo! Złodzieje! Złodzieje!
Strzeż się! Chroń swoją córkę! Chroń swe worki!
Złodzieje! Gwałtu! Złodzieje!

Brabancjo ukazuje się w oknie.

BRABANCJO
Jakiż jest powód tego zgiełku? Co się
Takiego stało?
RODRYGO
Wszyscyż twoi, panie,
Są w domu?
JAGO
Sąli drzwi twojego domu
Zamknięte, panie?
BRABANCJO
Po co te pytania?
JAGO
Niech diabli wezmą! Okradli was: weźcie
Prędzej opończę! Przeszyto wam serce;
Utraciliście połowę swej duszy.
W tej właśnie chwili czarny baran tryka
Białą owieczkę waszą. Żywo! żywo!
Bijcie w dzwon; zbudźcie chrapiących sąsiadów.
Inaczej czart was wystrychnie na dziadka.
Żywo! powiadam.
BRABANCJO
Czyście oszaleli?
RODRYGO
Poznajeszże mój głos, czcigodny panie?
BRABANCJO
Nie: któż waść jesteś?
RODRYGO
Imię me Rodrygo.
BRABANCJO
Imię to jeszcze bardziej cię potępia.
Wzbroniłem ci się zbliżać do mych progów;
Zapowiedziałem ci, że moja córka
Nie jest dla ciebie; a ty, wiedzion szałem,
Przebrawszy miarę napoju przy uczcie,
Przychodzisz teraz zuchwale przerywać
Mój wypoczynek.
RODRYGO
Siniore! siniore!
BRABANCJO
Ale wiedz o tym, że gniewowi memu
I stanowisku nie zbywa na środkach
Dania ci tego gorzko pożałować.
RODRYGO
Uspokój się, siniore.
BRABANCJO
Co mi prawisz
O okradzeniu? To przecie Wenecja,
A mój dom to nie lamus.
RODRYGO
Zacny panie,

W czystych, niewinnych chęciach tu przyszedłem.

JAGO
Niech kaci porwą! Jesteś, panie, jednym
Z tych, co się nie chcą modlić, gdy ich szatan
Do tego nagli. Masz nas za szubrawców,
Dlatego że cię przychodzimy ostrzec?
Chcesz sprząc swą córkę z berberyjskim koniem,
Mieć rżące wnuki, bachmatów za krewnych
I z dzianetami być w powinowactwie?
BRABANCJO
Coś ty za jeden, bluźnierczy szczekaczu?
JAGO
Ktoś, co ci przyszedł oznajmić, siniore,
Że twoja córka w chwili, gdy tu stoim,
Klei z Murzynem zwierza o dwu grzbietach,
BRABANCJO
Jesteś nędznikiem.
JAGO
A pan — senatorem.
BRABANCJO
Za ten żart ty mi odpowiesz, Rodrygo,
Znam cię.
RODRYGO
Odpowiem za wszystko, siniore.
Ależ, dlaboga! za wasząż to wiedzą
I mądrą wolą dzieje się (a prawie
Mógłbym tak sądzić), że o tej spóźnionej
Nocnej godzinie piękna wasza córka,
Pod najemnego gondoliera strażą,
Zostaje w sprośnych objęciach Murzyna?
Jeżeli o tym wiesz, panie, jeżeliś
Na to pozwolił, toć zaiste ciężką,
Grubą zniewagęśmy ci wyrządzili;
Ale jeżeli nie wiesz o tym, moje
Wyobrażenie o przyzwoitości
Mówi mi, żeśmy niesłusznie zostali
Znieważonymi przez was. Nie sądź, panie,
Abym, wyzuty z wszelkich winnych względów,
Takiego sobie z waszą dostojnością
Żartu pozwalał. Jeżeliście, panie,
Córki swej k’temu nie upoważnili,
Powtarzam jeszcze raz, to popełniła
Wielki występek, pomiótłszy w ten sposób
Obowiązkami, pięknością, rozumem,
Przyszłością swoją dla awanturnika,
Dla wszędobylca, goniącego szczęście
Po całym świecie. Sprawdź natychmiast, panie,
Czy jest w sypialni, nawet gdzie bądź w domu;
Jeśli ją znajdziesz, niechaj sprawiedliwość
Ściga mię z całą surowością za to,
Żem cię tak czelnie zdurzył.
BRABANCJO
Skrzeszcie ognia!
Światła! hej! Zbudźcie wszystkich moich łudził
Coś podobnego już mi się marzyło,
To przypuszczenie samo mię przygniata.
Światła! hej! Światła!

Znika z okna.

JAGO
Bądź zdrów; muszę odejść;
Nie byłoby to stosowne i dla mnie
Bezpieczne nawet, gdybym był stawiony
Za świadka przeciw temu Murzynowi,
A pozostając tu świadczyć bym musiał;
Bo chociaż może skarci go, to jednak
Rzeczpospolita nie będzie go mogła
Potępić, bacząc na interes własny,
Przy gotującej się cypryjskiej wojnie,
Do prowadzenia której nie ma wodza
Równego jemu kalibru. Dlatego
Choć się nim brzydzę jak piekielną plagą,
Ze względu jednak na doczesny żywot,
Zmuszony jestem opuścić banderę
I znak przyjaźni,

do siebie

który rzeczywiście
Jest tylko znakiem. Zawiedź pod „Łucznika”
Tych, co go będą szukali; niechybnie
Tam go znajdziecie, i ja też tam będę.

Wychodzi. Brabancjo wchodzi z domownikami swymi niosącymi pochodnie

BRABANCJO
Nie ma najmniejszej wątpliwości: zbiegła;
I nic mi więcej po niej nie zostało
U schyłku tego obmierzłego życia
Jak sama gorycz. Powiedz mi, Rodrygo,
Gdzie ją widziałeś? Niegodziwe dziecko!
Z Murzynem, mówisz? Któż by chciał być ojcem!
Skądże wiesz, waćpan, że to ona była?
To nie do wiary, jak mnie oszukała!
O hańbo! Cóż ci rzekła? – Więcej światła!
Zwołajcie wszystkich mych krewnych! – Jak myślisz,
Czy wzięli oni ślub?
RODRYGO
Sądzę, że wzięli.
BRABANCJO
O nieba! Jak wyjść mogła? O wyrodna!
Ojcowie, nigdy już odtąd nie mierzcie
Myśli swych córek wedle ich postępków;
Chyba istnieją jakie czary, zdolne
Podejść niewinność młodości, dziewictwa.
Nie wyczytałżeś gdzie tego, Rodrygo?
RODRYGO
W istocie, panie, czytałem gdzieś o tym.
BRABANCJO
Wezwijcie mego brata. O, wolałbym,
Żebyś ją waćpan był posiadł. Biegnijcie
Jedni w tę, drudzy w tę stronę. Czy nie wiesz,
Gdzie by ją można znaleźć z tym Murzynem?
RODRYGO
Rozumiem, że go wyśledzę, jeżeli
Raczysz mi, panie, towarzyszyć, wziąwszy
Dobrą straż z sobą.
BRABANCJO
Bądź nam przewodnikiem.
Przed każdym domem wołać będę; w wielu
Mam wpływ przeważny. Podajcie mi szpadę,
Sprowadźcie mi tu policyjne sługi
I siłę zbrojną. Poczciwy Rodrygo,
Wskazuj mi drogę, zawdzięczę twe trudy.

Wychodzą.

Scena druga

Tamże. Inna ulica.
Wchodzą Otello i Jago z orszakiem.

JAGO
Na wojnie, panie, niejednegom zabił,
Ale popełnić rozmyślne morderstwo,
Jakoś to z moim sumieniem niezgodne.
Braknie mi czasem złości, co by mogła
W czymś mi dopomóc. Z jakie dziesięć razy
Miałem myśl pchnąć go tu, pomiędzy żebra.
OTELLO
Lepiej jest tak, jak jest.
JAGO
Kiedyż bo prawił
Takie szkarady i w tak obelżywy
O waszej cześci wyrażał się sposób,
Że gdyby nie ten kęs bogobojności,
Jaką mam, byłby mi żywcem nie uszedł.
Ale czy tylko twe małżeństwo, panie,
Szczelnie zawarte? bo ten magnifikus
Ma popleczników i gdy się uweźmie
Co przeprowadzić, głos jego dorówna
Głosowi doży. On was zechce rozwieść
Albo wam tyle narobi trudności
I tarapatów, o ile mu prawo
Wszystkimi jego wpływami poparte
Da k’temu kiersztak[1]
OTELLO
Niech czyni, co zechce.
Usługi, jakiem oddał senatowi,
Zagłuszą jego skargę. Wiedz, Jagonie,
I nie zaniedbam z tym jawnie wystąpić,
Skoro się dowiem, że chwalba uzacnia;
Wiedz, że wywodzę ród ze krwi królewskiej,
Zasługi moje mogą i bez czapki
Równać się z taką wysoką fortuną
Jak ta, po którą sięgnąłem. O gdybym
Nie kochał czule pięknej Desdemony,
Pewnie bym nie był mej niezależności,
Nie krępowanej żadnym stałym miejscem,
Samochcąc ujął w granice i ścieśnił
Za wszystkie skarby mórz. Co to za światła?
JAGO
To gniewny ojciec z swymi przyjaciółmi:
Ustąpmy, panie.
OTELLO
Nie mnie to przystoi.
Stawię im czoło: godność moja, stopień
I nieskażona prawość mojej duszy
Będą świadczyły za mną. Czyż to oni?
JAGO
Na twarz Janusa! podobno nie.

Wchodzi Kasjo z dwoma posłańcami Doży.

OTELLO
Są to
Przyboczni słudzy doży i mój Kasjo.
Pomyślnej nocy, moi przyjaciele!
Cóż tam nowego?
KASJO
Doża cię pozdrawia,
Wodzu, i wzywa, abyś się niezwłocznie,
Jak najniezwłoczniej stawił.
OTELLO
W jakim celu?
Nie wiesz?
KASJO
Jeżeli domysł mój prawdziwy,
O Cypr to idzie: jakoś tam gorąco.
Flota przysłała ze dwunastu gońców
W ciągu tej nocy, jednego za drugim.
Zbudzonych ze snu wielu panów Rady
Już się zebrało u doży, wysłano
Na gwałt po ciebie, panie, a gdy w domu
Cię nie zastano, senat pchnął umyślnych
W trzy różne strony, aby cię wyszukać.
OTELLO
Dobrze się stało, żeście mię znaleźli.
Zostawię tylko parę słów w tym domu
I pójdę z wami.

Wychodzi.

KASJO
Co on tu porabia,
Jagonie?
JAGO
Hm! hm! co? Pojmał tej nocy
Lądową szkutę: zdobycz to na wieki,
Jeżeli tylko się okaże prawną.
KASJO
Nie zrozumiałem.
JAGO
Ożenił się.
KASJO
Z kim?

Otello powraca.

JAGO
Ba! z kim... Idziemy, panie?
OTELLO
Jestem gotów,
KASJO
Oto nadchodzi drugi poczet, wodzu,
Szukając ciebie.
JAGO
To Brabancjo, miej się
Na ostrożności, wodzu, bo on nie ma
Dobrych zamiarów.

Brabancjo, Rodrygo i urzędnicy policyjni wchodzą uzbrojeni i z pochodniami.

OTELLO
Hola! stójcie no tam!

RODRYGO do Brabancja

Siniore, to ten Murzyn.
BRABANCJO
Ha! rabusiu!

Z obu stron dobywają mieczów.

JAGO
Rodrygo? Jestem na pańskie usługi.
OTELLO
Schowajcie miecze, bo się rdzą pokryją
Od rosy nocnej. Wiek wasz, panie, więcej
Dokazać może niżeli wasz oręż.
BRABANCJO
Nędzny rabusiu! gdzieś podział mą córkę?
Oczarowałeś mi ją, potępieńcze;
Bo powołuję się na wszystko w świecie,
W czym jest choć trochę zdrowego rozsądku,
Czy młoda dziewka, piękna i szczęśliwa,
I tak stanowczą mająca odrazę
Do małżeńskiego stanu, że wzgardziła
Kwiatem najpierwszej tutejszej młodzieży,
Bez popadnięcia w czarodziejskie wnyki,
Byłaby kiedy na ogólny pośmiech
Zbiegła z ojcowskich progów, by się rzucić
Na powleczone sadzą łono takiej
Jak ty istoty, wzbudzającej postrach,
Nie pociąg? Niechaj cały świat osądzi,
Czyli to nie jest tak jasne jak słońce,
Żeś ją ty kunsztem piekielnym usidlił,
Uwiódł jej młodość jakimiś kroplami
Lub czymś podobnym, co o szał przyprawia;
Śledztwo to musi wykryć: jest to bowiem
Jawne dla myśli, prawie dotykalne.
Aresztuję cię przeto i oskarżam
Jako oszusta praktykującego
W pokątny sposób zakazane sztuki.
Bierzcie go: jeśli zaś będzie się ważył
Stawić wam opór, użyjcie przemocy,
Choćby miał życiem przypłacić.
OTELLO
Odstąpcie,
Wy, co trzymacie ze mną, i wy drudzy.
Gdyby mi z roli wypadało walczyć,
Byłbym był o tym wiedział bez suflera.
Gdzież mam pójść, panie, aby odpowiedzieć
Na uczyniony mi zarzut?
BRABANCJO
Do turmy.
Gdzie siedzieć będziesz, dopóki cię zwykły
Bieg procedury przed sąd nie powoła.
OTELLO
Gdybym, przypuśćmy, był posłuszny temu,
Ciekawy jestem, co by w takim razie
Powiedział doża, którego posłańcy
Przyszli mię w nagłym interesie państwa
Wezwać do niego i oto tu stoją
Czekając na mnie.
POSŁANIEC
Nie inaczej, panie;
Doża jest w sali obrad i dostojna
Osoba wasza była niewątpliwie
Wezwana tamże.
BRABANCJO
Doża w sali obrad?
Teraz, wśród nocy? Wiedźcie go tam! Ważną
I ja mam sprawę. Wspaniały nasz doża
I każdy z moich współkolegów pewnie
Uczuje moją krzywdę tak jak swoją;
Bo gdyby taki czyn płazem uchodził,
Lada poganin rej by u nas wodził.

Wychodzą.

Scena trzecia

Tamże. Sala obrad.
Doża i senatorowie siedzą wkoło stołu przy świecach.
Kilku urzędników stoi opodal, czekając na rozkazy.

DOŻA
Wieści w tych listach nie są zgodne z sobą:
Trudno polegać na nich.
PIERWSZY SENATOR
W rzeczy samej,
Sprzeczne są sobie: w moim wymieniono
Sto siedem galer.
DOŻA
W moim sto czterdzieści.
DRUGI SENATOR
A w moim dwieście. Jakkolwiek się jednak
Cyfry w nich różnią (co się musi zdarzać
Tam, gdzie podobne dane są oparte
Na przypuszczeniu), we wszystkich atoli
Jedna jest wzmianka o tureckiej flocie
Posuwającej się w kierunku Cypru.
DOŻA
Zważywszy dobrze, rzecz to jest możebna.
Nie ubezpiecza mnie błąd w tych raportach,
Raczej nabawia trwogi treść ich główna.

MAJTEK za sceną

Wieści! hej! wieści!

Wchodzi Urzędnik, za nim Majtek.

URZĘDNIK
Nowy goniec.
DOŻA
Cóż tam?
MAJTEK
Turecka flota żegluje ku Rodos:
Mam polecenie od sinior Angela
Uprzedzić o tym senat.
DOŻA
Co myślicie
O tej przemianie?
PIERWSZY SENATOR
To niepodobieństwo,
Rozsądnie rzeczy biorąc: demonstracja
Dla zamydlenia nam oczu. Gdy zważym,
Jak wiele Turkom zależy na Cyprze,
I pod wzgląd weźmiem, że jak z jednej strony
Wyspa ta dla nich ważniejsza niż Rodos,
Tak z drugiej, łatwiej zdobytą być może,
Bo mniej jest silnie fortyfikowaną
I do obrony sposobną niż Rodos:
Gdy te uwagi obok siebie stawim,
Nie przypiszemy wtedy bisurmanom
Niedorzeczności takiej, iżby mieli
Chować na później to, co przede wszystkim
Im pożądane, i porzucać zamiar,
Obiecujący im wygodną korzyść,
Dla narażania się na bezowocne
Niebezpieczeństwo.
DOŻA
Nie ma wątpliwości,
Nie idzie im o Rodos.
URZĘDNIK
Znów posłaniec.

Wchodzi Goniec.

GONIEC
Najdostojniejsza Rado! Ottomanie,
W prostym kierunku sterując ku Rodos,
W pośrodku drogi złączyli się z drugą
Częścią swej floty.
PIERWSZY SENATOR
Tegom się spodziewał.
Ileż przybyło im żagli?
GONIEC
Około
Trzydziestu, panie, i teraz się znowu
W tył zawrócili, zamierzając, widno,
Pokusić się o Cypr. Sinior Montano,
Wasz zaufany i gorliwy sługa,
Za obowiązek poczytuje sobie
Donieść wam o tym, czcigodni panowie,
Prosząc o danie mu wiary i pomoc.
DOŻA
Z pewnością zatem na Cypr godzą. Gdzie jest
Marco Lucchese?
PIERWSZY SENATOR
We Florencji.
DOŻA
Piszcie
Zaraz do niego, niech wraca czym prędzej.
PIERWSZY SENATOR
Oto Brabancjo i dzielny nasz Murzyn.

Brabancjo, Otello, Jago, Rodrygo i urzędnicy policyjni wchodzą.

DOŻA
Mężny Otello, musimy niezwłocznie
Użyć twej dłoni przeciw Ottomanom.

do Brabancja

A, to wy! Witaj, cny siniore; właśnie
Brakło nam waszej rady i pomocy.
BRABANCJO
Tak jak mnie waszej; miłościwy książę,
Wybacz: nie służba ni żadna wiadomość,
Żem tu potrzebny, podniosła mnie z łóżka
Ani troskliwość o publiczne dobro
Myśl mą zakłóca, bo własny mój smutek,
Jest tak gwałtownej, nawalnej natury,
Że wszelkie inne kłopoty pochłania,
Siebie jedynie pomny.
DOŻA
Cóż się stało?
BRABANCJO
Ach! moja córka!
DOŻA
Umarła?
BRABANCJO
Tak, dla mnie,
Wydarto mi ją, podle uwiedziono,
Hańbą okryto za pomocą czarów
I szarlatańskich środków; bo dziewczyna
Przy zdrowych zmysłach, nie upośledzona
Ani na wzroku, ani na umyśle,
Nie mogła popaść w tak krzyczący obłęd,
Bez czarodziejskiej w tym sprawy.
DOŻA
Ktokolwiek
W tak niecny sposób o stratę czci waszą
Córkę przyprawił, a was o jej stratę,
Do tego sami w krwawej księdze ustaw
Zastosujecie najsurowszą karę,
Choćby nasz własny syn był tym przestępcą.
BRABANCJO
Kornie dziękuję waszej wysokości.
Oto ten człowiek: ten to właśnie Murzyn,
Coście go, panie, jak słyszałem, teraz
W naglącej sprawie rzeczypospolitej
Tu zawezwali.
DOŻA I SENATOROWIE
Bolejemy nad tym.
DOŻA
Otello, cóż ty na to?
BRABANCJO
Nic innego
Zeznać nie może, jak że to jest prawda.
OTELLO
Potężni, światli, szanowni panowie,
Wielce szlachetni i łaskawi moi
Rozkazodawcy! Żem starcowi temu
Wziął córkę, prawdą jest; prawdą jest niemniej,
Żem ją zaślubił: popóty, nie dalej
Sięga istota mego wykroczenia
I jego zakres. Szorstka moja mowa,
Obrana z krasnych wyrażeń właściwych
Czasom pokoju. Zaledwie to ramię
Uczuło w sobie siedmioletnie siły,
Od tej już pory, aż dotąd, odjąwszy
Dziewięć ostatnich miesięcy, jedynym
Moim zajęciem, w polu i w obozie,
Było wojenne rzemiosło; o sprawach
Tego wielkiego świata mało więcej
Powiedzieć mogę nad to, co dotyczy
Bitw i szczegółów żołnierskiego życia;
Toteż i mówiąc w własnej sprawie mało
Barw mogę użyć. Za czym w zaufaniu
Waszych łaskawych względów, bez ogródki,
W prostych wyrazach po żołniersku skreślę
Cały bieg mojej miłości; poznacie,
Jakich to zaklęć, jakich eliksirów,
Jakich użyłem uroków i czarów,
Ażeby sobie ująć jego córkę,
O to albowiem jestem posądzony
I oskarżony.
BRABANCJO
Dziewczyna tak skromna,
Cicha, spokojna i tak pełna wstydu,
Że ją wzruszenie każde rumieniło,
Byłażby zdolna, pytam, w kontr naturze,
Wiekowi swemu, nie pomna ojczyzny,
Rodu, imienia, wszystkiego na świecie,
Rozmiłowywać się w czymś, co ją samym
Widokiem swoim musiało przestraszać?
Byłby to bardzo chory sąd, ze wszech miar
Niedoskonały, przypuszczać na chwilę,
Że doskonałość może się tak zbłąkać.
Bez chytrych praktyk piekielnych, do których
Musim koniecznie domagać się klucza,
Stać się to nigdy nie mogło. Dlatego
Jeszcze raz twierdzę, że on za pomocą
Jakowychś mikstur na krew działających,
Lub jakichś kropel, zaklętych w tym celu,
Wywarł tak zgubny wpływ na nią.
DOŻA
Twierdzenie
Nie jest dowodem: w braku jawnych świadectw
To, co przeciwko niemu przytaczacie,
Są to domysły tylko, przypuszczenia,
W cienką pozoru szatę obleczone.
PIERWSZY SENATOR
Powiedz, Otello, azaliś istotnie
Nadzwyczajnymi, niegodnymi środki
Zatruł i podbił skłonność tej dziewicy
Czy też dopiąłeś tego przez zaloty
I dozwolone zabiegi, co serce
Sercu jednają?
OTELLO
Raczcie po nią posłać
Pod znak „Łucznika” i zażądać od niej
Wobec jej ojca objaśnień w tej mierze.
Jeśli jej usta przeciw mnie zaświadczą,
Niechaj nie tylko wasze zaufanie
I stopień, który mam od was, utracę,
Ale i życie.
DOŻA
Przyprowadźcie ją tu.

Parę osób ze służby wychodzi.

OTELLO
Chorąży, prowadź ich, lepiej znasz miejsce.

Jago wychodzi.

Nim zaś nadejdzie, z równą rzetelnością,
Jak się z mych grzechów spowiadam przed niebem,
Wyznam przed wami, poważni mężowie,
Jakim sposobem pozyskałem miłość
Tej pięknej, godnej kochania dziewicy
I ona moją wzajem.
DOŻA
Mów, Otello.
OTELLO
Jej ojciec lubił mnie; często, bywało,
W dom mnie zapraszał, badał mnie o dzieje
Mojego życia w tych a w tych epokach,
O bitwy, szturmy, przebyte koleje.
Opowiadałem mu one, począwszy
Od lat chłopięcych aż do owej chwili,
W której mi one kazał opowiadać;
Prawiłem mu o ciężkich moich przejściach,
Strasznych przygodach na morzu i lądzie;
Jakem to o włos ledwie się wydobył
Z śmiercią ziejących bresz; jak mnie wróg pojmał
I sprzedał w jasyr; jakem z tej niewoli
Wyswobodzony tułał się po świecie;
Przy czym zdarzało mi się wzmiankę czynić
O dzikich stepach, szerokich jaskiniach,
O rafach, skalach, niebotycznych górach,
O ludożercach i o samojedach,
Co się żrą wzajem, albo też o ludziach,
Co mają głowy niżej ramion. Rada
Słuchała tego piękna Desdemona;
Jeśli ją jaki domowy interes
Znaglił do wyjścia, jak mogła, najprędzej
Wracała znowu i łakomym uchem
Chwytała moje słowa. Co spostrzegłszy,
Razu jednego, w stosowną godzinę,
Doprowadziłem ją do wynurzenia
Serdecznej prośby, abym jej opisał
Cały ciąg mojej tułaczej pielgrzymki,
Którą dotychczas słyszała częściowo
I niedokładnie. Zgodziłem się na to
I nieraz z oczu jej łzy wycisnąłem
Mówiąc o różnych żałosnych wypadkach
Mojej młodości. Gdym skończył mą powieść.
Obdarzyła mnie hojnie westchnieniami
I rzekła: — Dziwnie to brzmiało, w istocie,
Nadzwyczaj dziwnie; lubo, dziwnie lubo —
Że lepiej było jej tego nie słyszeć:
A jednak, jednak chciałaby się była
Urodzić takim mężczyzną, i czule
Podziękowała mi, i oświadczyła,
Że jeśli kiedy kto z moich przyjaciół
Kochać ją będzie i pozyskać zechce,
Niechby się tylko ode mnie nauczył
Tego opisu, a cel go nie minie.
Taką wskazówkę mając, przemówiłem.
Ona mnie pokochała za przebyte
Niebezpieczeństwa, a jam ją pokochał
Za okazane nad nimi współczucie.
Takich to zaklęć użyłem, nie innych.
Otóż i ona, niech sama zaświadczy.

Desdemona i Jago wchodzą, za nimi służba.

DOŻA
W istocie, powieść taka mogła ująć
I moją córkę. Kochany Brabancjo,
Spójrz na tę sprawę z nieco lepszej strony.
Spękanym mieczem lepiej przecie walczyć
Niż gołą ręką.
BRABANCJO
Każ jej mówić, panie.
Jeżeli wyzna, że pierwsza choć jeden
Krok uczyniła ku niemu, przekleństwo
Mojej siwiźnie, jeśli dłużej będę
Jego obwiniał. Zbliż się, mościa panno;
Kogo tu widzisz w tym szlachetnym gronie,
Komu najpierwej winnaś posłuszeństwo?
DESDEMONA
Ojcze mój, widzę tu naprzeciw siebie
Dwa obowiązki: tobie winnam życie
I wychowanie, a jedno i drugie
Każe mi ciebie czcić; ty jesteś panem
Mych obowiązków, bom ja twoja córka;
Ale tu stoi także mój małżonek,
A takie same obowiązki, jakie
Skłoniły były niegdyś moją matkę
Ciebie nad ojca przenieść, takie same
Każą mi teraz uznawać za pana
Tego Murzyna.
BRABANCJO
Bóg z tobą! Skończyłem.
Racz, panie, teraz przejść do spraw publicznych.
Przysposobione mi było mieć raczej,
Nie własne dziecko. Przystąp tu, Murzynie:
Bezwarunkowo oddajęć to, czego
Bezwarunkowo byłbym ci odmówił,
Gdyby nie było już twoim. — Przez ciebie,
Mój ty klejnocie, cieszę się, że nie mam
Drugiego dziecka, bo dzięki twej sprawce,
Byłbym dla niego tyranem i w dyby
Okuć je kazał. Jużem skończył, panie.
DOŻA
Niechże ja jeszcze coś za ciebie powiem
I niech te kilka uwag, jakie rzucę,
Będą niejako szczeblem dla tej pary
Do twoich względów.
Gdzie środków braknie, tam z nikłą nadzieją
Kończą się żale i skargi niemieją.
Nad niecofnioną biedą utyskiwać
Jest to chcieć nową biedę wywoływać.
Utarczka z losem płonnym jest szermierstwem;
Więcej z nim wskórasz spokojnym szyderstwem.
Kto się uśmiecha będąc okradziony,
Ten rabusiowi kradnie jego plony;
Ale zaprawdę sam siebie okrada,
Kto się tam trapi, gdzie daremna rada.
BRABANCJO
Trzeba więc Cypru obrony zaniechać;
Nasz on, dopóki możem się uśmiechać.
Dobre uwagi dla tych, co im błogo,
Ale w cierpieniu nie krzepią nikogo;
Raczej przeciwnie, bo zamiast ból koić,
Zmuszają w nową cierpliwość się zbroić,
Takie sentencje miewają dwa smaki:
Cukru i żółci, wpływ też ich dwojaki.
Lecz słowa wiatrem: nawet siła doży
Plastrem przez ucho serca nie obłoży.
Proszę waszej wysokości najpokorniej przystąpić do
spraw państwa.
DOŻA
Turcy z ogromną potęgą posuwają się ku Cyprowi. Otello, tobie są najlepiej znane umocnienia tego miejsca, a chociaż mamy tam komendanta wysoko cenionej biegłości, przecież głos powszechny, ten wszechwładny regulator rzeczy ludzkich, przemawia z większym zaufaniem za tobą. Musisz się przeto poddać konieczności i przyćmić świeży blask swego szczęścia tą pochmurną i burzliwą wyprawą.
OTELLO
Moc przywyknienia, cni senatorowie,
Czyni mi twardą kamienistą pościel
Puchowym łożem. Mogę się pochlubić
Wrodzoną, skorą do czynu rześkością
W nagłej potrzebie: jakoż gotów jestem
Do tej wyprawy przeciw Ottomanom.
Kornie więc chyląc się przed waszym sterem,
Żądam stosownej pieczy nad mą żoną;
Przyzwoitego dla niej utrzymania
I pomieszczenia: obsługi i wygód
Jej urodzeniu odpowiednich.
DOŻA
Pójść do ojca może,
Jeżeli wola.
BRABANCJO
Na to się nie zgadzam,
OTELLO
Ani ja.
DESDEMONA
Ani ja: będąc na oczach
Mojemu ojcu, ciągle bym gniew jego
Drażnić musiała. Racz, wspaniały dożo,
Przychylne ucho skłonić do mych życzeń,
I przywilejem łaskawego słowa
Wesprzeć je.
DOŻA
Czego żądasz, Desdemono?
DESDEMONA
Że kocham tego Murzyna i żyję
Dla niego tylko, niech o tym gwałtowna
Przemiana losu mojego obwieści
Całemu światu: serce me zarówno
Jest przywiązane do jego osoby,
Jak i do jego urzędu. Jam w duszy
Mego Otella jego twarz ujrzała
I jego sławie, jego bohaterstwu
Duszę i przyszłość poświęciłla moją.
Gdybym tu przeto pozostała, na kształt
Wegetującej w pokoju monady,
Gdy on na wojnę pójdzie, w takim razie
Ogołocona bym została z tego,
Co mi go głównie uczyniło drogim;
I przez ten rozdział byłabym skazana
Na tymczasowy byt nader dotkliwy,
Pozwólcie mi więc udać się z nim razem.
OTELLO
Uczyńcie zadość jej chęciom, dostojni
Senatorowie, zostawcie jej wolność.
Niebo mi świadkiem, że nie proszę o to
Dla dogodzenia podniebieniu żądzy
Ni za podnietą krwi, która już we mnie
Przestała kipieć z młodzieńczym zapałem;
Ale jedynie tylko przez uprzejmą
Powolność dla niej. I niech Bóg broni
Mych miłościwych panów od myślenia,
Że poruczonej mi tak ważnej sprawy
Zaniedbam, skoro ona będzie ze mną.
Nie: jeśli płoche igraszki Amora
Gnuśną ciężkością owładną i stępią
Władz mych działalność tak, że skutkiem tego
Cel mej wyprawy narażony będzie
Na szwank i szkodę, niech mi lada baba
Rynkę na głowę wsadzi zamiast hełmu,
I wszelkie szpetne znamiona niesławy
Kałem okryją moje dobre imię.
DOŻA
Jak uradzicie sami, tak niech będzie;
Wolno jej zostać lub jechać. Rzecz nagli;
Równie też nagłym pośpiech być powinien.
Musisz odpłynąć tej nocy.
DESDEMONA
Tej nocy,
Mój panie?
DOŻA
Tak, tej nocy.
OTELLO
Całym sercem.
DOŻA
Dziesiąta rano zejdziem się tu znowu.
Otello, zostaw kogo z podkomendnych,
Co ci powiezie od nas nominację
Oraz to, czego twój urząd i stopień
Wymagać będzie.
OTELLO
Oto mój chorąży,
Rzetelny, godzien zaufania człowiek;
Jemu powierzę mą żonę, on także
Zabierze z sobą to, co wasza mądrość
Przesiać mi uzna za stosowne.
DOŻA
Dobrze.
Dobranoc zatem każdemu z osobna.

do Brabancja

No, no, siniore, przestań chmurzyć czoło.
Słusznali szpetność przypisać niecnocie,
Zięć wasz, choć czarny, jest pięknym w istocie.
PIERWSZY SENATOR
Bądź zdrów, Otello, a oszczędzaj żonę.
BRABANCJO
Pilnuj jej, odkąd jest na twoim chlebie;
Bo zwiódłszy ojca, może zwieść i ciebie.

Doża, senatorowie i urzędnicy wychodzą.

OTELLO
Życie dam za jej wiarę. Tak więc, Jago,
Tobie zostawiam moją Desdemonę.
Proszę cię, poleć swojej żonie być przy niej
I sprowadź mi ją. jak się da najprędzej;
Pójdź, Desdemono; godzinę mam tylko
Do poświęcenia miłości i innym
Sprawom domowym. Musim ulec temu,
Czego chwilowa wymaga konieczność.

Wychodzi z Desdemoną.

RODRYGO
Jagonie!
JAGO
Czego chcesz, zacna duszo?
RODRYGO
Cóż mi teraz czynić pozostaje, jak sądzisz?
JAGO
Co? pójść do łóżka i spać.
RODRYGO
Pójdę się natychmiast utopić.
JAGO
Jeżeli to uczynisz, przestanę być twoim przyjacielem na zawsze. Jakież ci głupstwo przyszło do głowy?
RODRYGO
Głupstwo żyć, kiedy życie jest męczarnią, a odjęcie go sobie jest receptą, kiedy śmierć ma być lekarstwem.
JAGO
O nikczemności! Patrzę na ten świat od siedmiu lat cztery razy wziętych i odkąd mogę odróżnić dobrodziejstwo od krzywdy, nie spotkałem jeszcze człowieka, który by umiał być przyjacielem samego siebie. Co do mnie, wolałbym się na człowieczeństwo pomie niać z pawianem, nimbym powiedział, że się chcę utopić z miłości ku pętarce.
RODRYGO
Cóż mam tedy czynić? Wyznaję, że mi wstyd być tak zakochanym, ale nie w mej mocy temu zaradzić.
JAGO
Nie w twej mocy! Psu na budę! Od nas samych zależy być takimi lub owymi. Nasze jestestwo jest ogrodem, a nasza wola ogrodnikiem: jeżeli chcemy w tym ogrodzie siać pokrzywy lub sałatę sadzić; rozpleniać hyzop, a wyrywać macierzankę; hodować jedno ziele albo pielęgnować różnego rodzaju rośliny; zapuszczać go niedbale lub skrzętnie uprawiać: możność ku temu i środki odpowiednie leżą w woli naszej. Gdyby waga władz naszych nie miała z jednej strony szali rozumu dla zrównoważenia szali zmysłowości z drugiej strony, wtedy krew i ułomność naszej natury doprowadziłaby nas do najhaniebniejszych ostateczności: ale mamy rozum na poskromienie w nas dzikich popędów, cielesnych bodźców i rozkiełzanych chuci; z czego wyprowadzam wniosek, że to, co ty nazywasz miłością, jest po prostu szczepem, ablegrem.
RODRYGO
To być nie może.
JAGO
Miłość jest jedynie krwi chucią i ustępstwem woli. Nuże! Bądź mężem! Utopić się? Top koty i ślepe szczenięta. Mienię się twoim przyjacielem i deklaruję się do ciebie być przywiązany liną nieprzełomnej wytrwałości: nigdym ci nie mógł bardziej pomóc jak teraz. Naładuj kiesę, udaj się za nią na tę wojnę; przebierz sobie twarz w fałszywą brodę; a kiesę naładuj, powiadam. Ani można przypuścić, żeby Desdemona miała długo kochać tego Murzyna — naładuj kiesę — a on ją nawzajem: był to gwałtowny przypływ i odpływ taki sam będzie, zobaczysz — naładuj tylko kiesę. Ci Murzyni nie są stali w swych sentymentach — miej kiesę dobrze podszytą — łakoć, która mu teraz smakuje przesłodko jak chleb świętojański, wyda mu się wkrótce gorzka jak ośli ogórek. Jej skłonność musi się zmienić, bo młoda; nasyciwszy się nim, pozna niestosowność swego wyboru. Ona musi zmiany zapragnąć, musi, ani wątpić; dlatego miej kiesę naładowaną. Jeżeli chcesz gwałtem pójść na potępienie, obierzże przyjemniejszą drogę ku temu jak utopienie. Weź pieniędzy, co tylko będziesz mógł. Jeżeli trwałość wiary i świętość ślubów afrykańskiego włóczęgi i kuto przebieglej Wenecjanki nie są rzeczą dla mego dowcipu i piekielnych potęg nieprzełomną, to ją posiadać będziesz. Dlatego zaopatrz się w pieniądze. Topić się? Co za myśl dzika! Nie tędy droga do celu: raczej ci zostać obwiesiem dopiąwszy swego niż topielcem nic nie wskórawszy.
RODRYGO
Zaręczyszże mi za skutek, jeżeli na tym oprę moją nadzieję?
JAGO
Możesz śmiało na mnie liczyć. Idź, postaraj się o pieniądze. Mawiałem ci często i powtarzam jeszcze raz, że nienawidzę tego Murzyna. Moja ansa z serca pochodzi i twoja nie z innego źródła; działajmy więc wspólnie w interesie zemsty. Jeżeli mu zdołasz przypiąć rogi, sprawisz sobie przez to uciechę, a mnie pociechę. Leży jeszcze coś więcej w łonie przyszłości, co się dopiero ma narodzić. Allons! marsz! Zaopatrz się w pieniądze. Jutro o tym obszerniej pogadamy. Bądź zdrów!
RODRYGO
Gdzież się zejdziemy z rana?
JAGO
W mojej kwaterze.
RODRYGO
Przybędę jak najwcześniej.
JAGO
Bądź zdrów! do zobaczyska! Ale, ale...
RODRYGO
Co takiego?
JAGO
Nie topże się już, słyszysz?
RODRYGO
Jużem tej myśli zaniechał. Spieniężę cały mój majątek.
JAGO
Bądź zdrów! do zobaczyska! Naładuj trzos, a dobrze.

Rodrygo wychodzi.

Tak zawsze z głupców robię sobie łyko.
Krzywdę bym czynił memu rozsądkowi,
Gdybym czas marnie tracił z takim dudkiem
I nie korzystał na tym. Nienawidzę
Tego Murzyna: chodzą pogadanki,
Że on przy mojej żonie mnie luzował;
Może to bajka, nie mam pewnych danych,
Że tak jest; samo jednak podejrzenie
Tego rodzaju staje mi za pewność.
Murzyn ma o mnie wysokie mniemanie,
Tym ci skuteczniej mogę dopiąć celu.
Kasjo przystojny: pomyślmy no trochę.
Zabrać mu miejsce i nasycić zemstę
Jednym zamachem; ale jak? pomyślmy.
Gdybym po pewnym czasie otumanił
Ucho Otella nieznacznym poszeptem,
Że on i jego żona są na stopie
Za poufałej? Kasjo miły człowiek,
Kształtny, mogący wzbudzić podejrzenie;
Na serc podbójcę stworzony; a Murzyn
Jest charakteru łatwego, prawego,
Wierzy w uczciwość, gdzie widzi jej pozór,
I najdokładniej daje się jak osioł
Za nos prowadzić. Plan mój już osnuty;
Rzucone ziarno: piekło i noc czarna
Wyda potworny owoc z tego ziarna.

Wychodzi.


Akt II

Scena pierwsza

Miasto portowe na Cyprze. Taras nad morzem
Wchodzi Montano z dwoma obywatelami.

MONTANO
Czy tam co widać na morzu z przylądka?
PIERWSZY OBYWATEL
Nic prócz wysoko wezbranej powodzi.
Nie mogłem dostrzec ni jednego żagla
Pomiędzy niebem a powierzchnią fali.
MONTANO
Coś dziś wiatr głośno przemawiał do lądu;
Nie pomnę, aby kiedy szturm podobny
Do parapetów naszych zakołatał.
Jeśli tak samo dął na pełnym morzu,
Jakiż dębowy bal, bity kafarem
Walących się nań fal, mógł nie wyjść z fugi?
O czymże przyjdzie nam usłyszeć?
DRUGI OBYWATEL
Pewnie
O rozproszeniu tureckiej eskadry.
Bo stańcie jeno na wspienionym brzegu
I patrzcie, jak to rozdąsane wały
Miotają się ku chmurom, jak bałwany
Rozkołysane, z monstrualną grzywą,
Rzygają wodę w oczy Niedźwiedzicy
I zdają się chcieć zalać wieczny świecznik
Gwiazdy Polarnej. Nigdym jeszcze dotąd
Nie widział takiej wściekłości żywiołu.
MONTANO
Jeśli turecka flota nie zdążyła
Wcześnie się schronić do jakiej zatoki,
To po niej; ujść jej nie będzie podobna.

Wchodzi Trzeci obywatel.

TRZECI OBYWATEL
Wieści, panowie! Wojna już skończona.
Tak srodze Turkom dała się we znaki
Ta nawałnica, że plan ich okulał;
Jeden z weneckich okrętów był świadkiem
Ciężkiego szwanku i rozbicia większej
Części ich floty.
MONTANO
Pewnaż to wiadomość?
TRZECI OBYWATEL
Okręt ów właśnie zawinął do portu:
Jest to weroński bryg. Kasjo, namiestnik
Bohaterskiego Murzyna Otella,
Wysiadł już na ląd; sam wódz, opatrzony
W pełnomocnictwo nieograniczone,
Na morzu jeszcze jest żeglując ku nam.
MONTANO
Cieszę się z tego, godzien on być rządcą.
TRZECI OBYWATEL
Tenże sam jednak Kasjo, co nam przyniósł
Pociechę wieścią o klęsce tureckiej,
Smutną ma minę i modły zanosi
Za całość wodza, bo ich rozdzieliła
Gwałtowna burza.
MONTANO
Bogdajby ocalał!
Służyłem pod nim; jest to całą gębą
Żołnierz i hetman. Idźmy do przystani
Przybyły okręt powitać i posłać
Wzrok na spotkanie dzielnego Otella
Aż tam, gdzie krańce morza i błękitu
W jedno spływają.
TRZECI OBYWATEL
Idźmy, bo co chwila
Nowych się gości możemy spodziewać.

Wchodzi Kasjo.

KASJO
Dzięki wam, mężni obrońcy tej wyspy,
Za te przychylne uczucia dla wodza.
Oby go nieba zachowały cało!
Bo oddzielony od niego zostałem
Pośród bałwanów wzburzonego morza.
MONTANO
Dobryż ma okręt?
KASJO
Mocno zbudowany,
I sternik mistrzem jest w swoim rzemiośle;
Nadzieje moje przeto nie są jeszcze
Śmiertelnie chore i liczą na bliski
Powrót do zdrowia.

Glosy za sceną: „Żagiel! żagiel! żagiel!”

Co to za krzyki słychać?

Wchodzi Czwarty obywatel.

CZWARTY OBYWATEL
Miasto opustoszało. Tłumy ludu
Na brzeg wybiegły i wołają: żagiel!
KASJO
Moja nadzieja zwiastuje Otella.

Słychać wystrzały.

DRUGI OBYWATEL
Wydają teraz powitalne salwy:
Nie jest to zatem w każdym razie okręt
Nieprzyjacielski.
KASJO
Idź pan, proszę, zobacz,
I przynieś nam wieść pewną, kto to przybył.
DRUGI OBYWATEL
Spieszę natychmiast.

Wychodzi

MONTANO
Panie namiestniku,
Chciej mi powiedzieć, czy wasz wódz ma żonę?
KASJO
I jaką jeszcze! Zaślubił dziewicę,
Która z opisem najidealniejszym
Może się równać, która by zdołała
Najwytworniejsze pióro w kłopot wprawić,
Bo mieści w sobie wszelką doskonałość,
Na jaką może zdobyć się natura.

Drugi obywatel wraca.

Któż to przypłynął?
DRUGI OBYWATEL
To niejaki Jago,
Chorąży wodza.
KASJO
Szczęśliwą zaiste
Miał podróż, kiedy mógł przybyć tak prędko.
Orkany nawet, wichry i topiele,
Spiczaste rafy i w mur zbite piaski,
Te przyczajone wrogi niewinnego
Tramu okrętów, jakby ulegając
Wpływom piękności, stłumiły złość w sobie
Dla przepuszczenia boskiej Desdemony.
MONTANO
Któż ona?
KASJO
Ta to, o której mówiłem,
Pani naszego pana, powierzona
Pieczy dzielnego Jaga, który nasze
Oczekiwania uprzedził o tydzień
Przybywszy teraz, panie chroń Otella!
Zbawczym swym tchnieniem wezdmij jego żagiel,
By mógł okrętem swym ten port ucieszyć,
Chyżo w objęciach Desdemony spocząć,
Wlać nowy zapał w nasz duch półprzygasły
I uszczęśliwić cały Cypr. O, patrzcie!

Wchodzą z orszakiem Desdemona, Emilia, Jago i Rodrygo.

Klejnot okrętu na brzeg wysiadł. Cyprze,
Zegnij kolana przed nią. Cześć ci, pani!
Błogosławieństwo nieba niechaj będzie
Z tobą, za tobą, w krąg ciebie!
DESDEMONA
Dziękujęć,

Waleczny Kasjo: wiesz co o mym mężu?

KASJO
Jeszcze nie przybył i nic więcej nie wiem
Nad to, że zdrów jest i wkrótce tu będzie.
DESDEMONA
Boję się tylko — czemuś się z nim rozstał?
KASJO
Straszny spór morza ze sklepieniem niebios
Rozdzielił nasze statki.

Słychać wystrzały.

Słyszysz, pani?
Zbliża się jakiś okręt.

Głosy za sceną: „Żagiel! żagiel!”

DRUGI OBYWATEL
Ogniem z dział wita naszą cytadelę,
Snadź i to nasi.
KASJO
Chciej pan pójść to sprawdzić.

Wychodzi Drugi obywatel.

Mości chorąży, witaj! Witaj, pani!

Całuje Emilię.

Niech ci ta moja śmiałość krwi nie psuje,
Kochany Jago, wiem ja, co wypada,
I stąd ten śmiały objaw uprzejmości.
JAGO
Gdyby jej usta były dla waszmości
Podobnie szczodre jak jej język dla mnie,
Wnet byś był syty.
DESDEMONA
Biedna, słów jej braknie.
JAGO
Ma niepośledni ich magazyn: nieraz
Doświadczam tego, kiedy bym chciał zasnąć.
W twej obecności, pani, naturalnie
Cofa się trochę z językiem za szaniec
I w myśli tylko gdera.
EMILIA
Co też pleciesz!
JAGO
Idź, idź; obrazki z was za progiem domu,
Dzwony w pokojach, dzikie koty w kuchni,
Święte, jeżeli same co zbroicie,
Diablice, gdy kto wam w czym nie dogodzi;
Komedyjantki koło gospodarstwa,
A gospodynie w łóżku.
DESDEMONA
O bluźnierco!
JAGO
Jeśli to kłamstwo – Turkiem mnie nazwiecie,
W dzień się bawicie, w nocy pracujecie.
EMILIA
Pochwalnych ód mi nie pisz.
JAGO
Nie chciej tego.
DESDEMONA
Cóż byś napisał, gdybyś mnie miał chwalić?
JAGO
O, nie wyzywaj mnie do tego, pani,
Bo Jago zero, jeżeli nie gani.
DESDEMONA
Spróbuj. Czy poszedł kto do portu?
JAGO
Poszedł.

DESDEMONA do siebie

Nie w smak mi żarty, chcę atoli pokryć
Stan mój wewnętrzny wesołym pozorem,
No, jakżebyś mnie pochwalił, Jagonie?
JAGO
Myślęć ja nad tym, lecz pomysł w tej mierze
Tak się odczepia od mej mózgownicy
Jak muchy z lepu, wyrywa mózg z sobą,
Wszystko; wszelako muza ma pracuje
I w taki sposób wydaje swój poród:
Białam, piękna i sprytna, stąd dwie mam korzyści:
Piękność wróży mi szczęście, spryt takowe iści.
DESDEMONA
A jeśli piękność jest czarna przy sprycie?
JAGO
Jestli czarna i sprytna, daję w zakład szyję,
Że ktoś biały niebawem jej czarność pokryje.
DESDEMONA
Coraz to gorzej.
EMILIA
A jeżeli która
Jest, dajmy na to, piękna, ale głupia?
JAGO
Głupstwo pięknej kobiecie nie może zawadzić,
Bo przy piękności każda umie sobie radzić.
DESDEMONA
Niesmaczne to, stare koncepta, zdolne rozśmieszyć karczemną kompanię. Cóż byś powiedział o kobiecie brzydkiej i głupiej zarazem?
JAGO
Niech będzie jak gęś głupia i szpetna jak flądra,
Potrafi to, co każda i piękna, i mądra.
DESDEMONA
Cóż za straszne nieuctwo! Najgorszą pochwaliłeś najlepiej. Jakaż ci pochwała pozostaje dla prawdziwie zacnej kobiety? Dla kobiety, której wszechstronna wartość zmusza złośliwość nawet do oddania jej sprawiedliwości?
JAGO
Taka, co krasą nęci, a nie razi pychą,
Ma język nie dla kształtu, jednakże jest cichą;
Choć jej złota nie braknie, nie pstrzy się jak lala,
Mogłaby, przecież nigdy sobie nie pozwala;
Gdy ma powód do gniewu i do zemsty możność,
Zniesie urazę, odwet mając za bezbożność;
Której nigdy do głowy nie przyjdzie myśl taka,
Że lepszy jest mlecz śledzia niż ogon szczupaka;
Co powierzone sobie szanuje sekreta,
A sama nie ma żadnych: o, taka kobieta
Warta – jeżeli tylko jest gdzie takie dziwo...
DESDEMONA
Czegóż warta?
JAGO
Karmić bębny i cienkie butelkować piwo.
DESDEMONA
Możnaż się zdobyć na bardziej kulawą, nieudolną konkluzję? Nie ucz się od niego, Emilio, choć jest twoim mężem. Cóż ty na to, mości Kasjo? Nie jestże to najbezbożniejszy, najbezwstydniejszy bajarz?
KASJO
Rąbie krzyżową sztuką, łaskawa pani: więcej ma zalet jako żołnierz niżeli jako światowiec.

JAGO do siebie

Bierze ją za rękę; tak, tak, szeptajcie do siebie: w takiej to wątłej tkance uwikłam tak wielką muchę jak Kasjo. Tak, tak, uśmiechaj się do niej, uśmiechaj; równaj nogi, tym dogodniej cię spętam przez tę dworność. O, tak, tak, przewybornie! Jeżeli ta uprzejmość wyzuje cię z twego namiestnikostwa, to lepiej ci było tak często nie całować swych, trzech palców, którymi z taką gracją odgrywasz rolę galanta. Brawo! Ślicznie całujesz: co za wytworna dworność! w rzeczy samej. Znowu palce do ust? Rad bym, żeby ci się zamieniły w lewatywy.

Słychać trąbkę.

To wódz, znam jego trąbkę.
KASJO
Tak, to on.
DESDEMONA
Idźmy naprzeciw niego.
KASJO
Oto idzie.

Wchodzi Otello z orszakiem.

OTELLO
O mój piękny żołnierzu!
DESDEMONA
Mój Otello!
OTELLO
Zdumienie moje, żem cię tu już zastał,
Równa się mojej radości. O drogi,
Zachwycający skarbie duszy mojej!
Gdyby po każdej burzy miała taka
Cisza nastawać, niech szaleją wichry,
Póki uśpionej śmierci nie przebudzą;
Niech się na góry fal pnie łódź wędrowna
Aż po sam Olimp i w głąb spada nazad
Aż po kraj piekieł! Gdyby trzeba było
Umrzeć natychmiast, skonanie w tej chwili
Błogosławieństwem by mi się wydało,
Bo rozkosz mojej duszy tak jest wielka,
Ze się obawiam, czy druga podobna
We mgle przyszłości jest mi zachowana.
DESDEMONA
Niechże Bóg broni, aby nasza miłość
I nasze szczęście nie miało się, owszem,
Z liczbą dni zwiększać!
OTELLO
Święte twe życzenie!
Nie mogę zmieścić mej radości w słowach;
Oby w harmonii serc naszych nie zaszła
Inna niezgodność jak obecnie.

Całuje ją.

JAGO do siebie

Brawo!
Jesteście teraz dobrze nastrojeni;
Ale ja wkrótce odkręcę te kołki,
Co dają taką dźwięczność waszym strunom.
Jakem uczciwy, rozstroję ten współdźwięk.
OTELLO
Pójdźmy na zamek. Tak więc, przyjaciele,
Wojna skończona. Turcy potonęli.
Jakże się macie, moi dobrzy, moi
Starzy znajomi? Luba, znajdziesz w Cyprze
Dobre przyjęcie, bo mam na tej wyspie
Wielu życzliwych. O najukochańsza,
Nie kleją mi się wyrazy, majaczę
Ze zbytku szczęścia. Proszę cię, Jagonie,
Każ moje skrzynie poznosić z okrętu
I kapitana przyprowadź mi z sobą
Do cytadeli; dzielny to marynarz.
Jego zasługi o wielki szacunek
Słusznie wołają. Idźmy, Desdemono,
Jeszcze raz, bądź mi w Cyprze pozdrowiona!

Otello i Desdemona wychodzą ze swym orszakiem.

JAGO do swego sługi

Idź do portu i czekaj tam na mnie.

do Rodryga

Zbliż no się, bracie: jeżeli masz odwagę – a mówią, że nawet tchórze, zakochani będąc, nabierają szlachetnych impulsów, których im odmówiła natura – jeżeli tak jest, to słuchaj, co ci powiem. Kasjo będzie miał tej nocy straż w zamku; przede wszystkim jednak muszę ci powiedzieć, że Desdemona jest w nim naprawdę zakochana.
RODRYGO
W nim? To być nie może.
JAGO
Przyłóż palec, ot tak, i zważ, co ci powiem. Przypominasz sobie, jak ona namiętnie pokochała zrazu tego Murzyna, za to tylko, że przed nią junaczył i prawił smalone duby. Możnaż przypuścić, że go stale kochać będzie za gadulstwo? Odwołuję się do twego rozsądku. Jej oczy potrzebują karmi, a cóż im za rozkosz patrzeć na diabła? Aby krew, po pewnym czasie pożycia ochłodzona, na nowo mogła zakipieć i namiętność, ukołysana, na nowo się rozbudzić, niezbędną jest ku temu kształtność postawy, stosowność wieku, gładkość oblicza i obejścia, czego wszystkiego Murzynowi braknie. Otóż w braku tego rodzaju dezyderiów subtelna jej czułość widzieć będzie zawód, zacznie czuć niesmak, ckliwość, a następnie odrazę do tego Murzyna; sama natura do tego ją przywiedzie i znagli do nowego wyboru. Przypuściwszy to, przyjacielu, a przypuszczenie to jest niezbite, bynajmniej nie nakręcone, któż stoi na wyższym szczeblu do tego szczęścia jak Kasjo? Zręczny to hultaj, nie posuwający skrupulatności dalej jak do nadania sobie uczciwego przyzwoitego pozoru, pod którym by tym lepiej mógł zaspokajać swoje sprośne, kryjome chuci? Nikt jak on, nikt jak on: przebiegły to, szczwany hultaj; wyżeł na gratki, którego oko umie bić fałszywą monetę sposobności, gdy prawdziwa się nie nastręcza: szatan wcielony. Przy tym hultaj ten jest młody i przystojny i posiada wszelkie warunki, za którymi pstre, puste głowy szaleją; hultaj to kompletny, z piekła rodem! i ona go już sobie upatrzyła.
RODRYGO
Nie mogę temu uwierzyć; znam jej bogobojny sposób myślenia.
JAGO
Ot wyjechał z bogobojnością jak na targ z łysą kobyłą. Toć przecie wino, które ona pije, jest z gron nie z czego; gdyby była bogobojna, nie zakochałaby się była w Murzynie. Bogobojna głupoto! Nie uważałźeś, jak mu dłoń muskała palcami? nie uważałżeś tego?
RODRYGO
Uważałem; ale to tylko tak, z życzliwości.
JAGO
Z lubieżności, tak to pewne, jak że mam pięć palców u ręki. Był to wstęp, nieznaczny prolog do dzieła bezwstydu i nierządu. Tak się do siebie zbliżyli ustami że się ich tchnienia objęły nawzajem. Obmierzłe myśli! nieprawdaż, Rodrygo? Skoro te porozumienia utorują sobie drogę, tuż za nimi pójdzie akcja główna i ostateczne rozwiązanie; tfy! Ale jest na to sposób; posłuchaj mojej rady, przyjacielu, nie na próżno sprowadziłem cię z Wenecji. Bądź tej nocy na warcie; moją rzeczą będzie naznaczyć ci posterunek; Kasjo nie zna cię; ja będę w pobliskości; staraj się jakim bądź sposobem w gniew go wprawić, bądź to mówiąc za głośno, bądź to szydząc z jego służbistości, bądź to innym jakim środkiem drażniącym, który czas i okoliczności za najstosowniejszy ci wskażą.
RODRYGO
Dobrze.
JAGO
On jest porywczy, pasjonat; zechce cię może laską uderzyć; połechcz no go tak, żeby to zrobił; będzie to dla mnie dostateczne do podburzenia Cypryjczyków, którzy się nie prędzej uspokoją, aż Kasjo od obowiązków oddalony zostanie. Wtedy będziesz miał uproszczoną drogę do celu środkami, jakimi będę mógł rozporządzać; i tym sposobem pozbędziemy się zawady, bez usunięcia której nie moglibyśmy się spodziewać powodzenia.
RODRYGO
Zgoda, uczynię to, tylko mi nastręcz sposobność.
JAGO
O to się nie troszcz; przyjdź tylko niebawem do cytadeli. Muszę pójść teraz na okręt po jego rzeczy, bądź zdrów.
RODRYGO
Do widzenia.

Wychodzi.

JAGO
Że się w niej Kasjo kocha, temu wierzę;
Że ona kocha go, to wiarogodne.
Murzyn ma stały, szlachetny charakter
(Choć go nie cierpię, muszę mu to przyznać)
I, ani wątpić, będzie dobrym mężem
Dla Desdemony. Ja ją także kocham,
Nie samą tylko zmysłową miłością,
Jakkolwiek, prawdę mówiąc, niedalekim
Od tak wielkiego grzechu, głównie jednak
W widoku zemsty; podejrzenie bowiem,
Że się ten Murzyn wkradł do mej kwatery,
Jak witriolem pali mi wnętrzności.
Póty nie zdoła nic mnie zaspokoić,
Póki nie oddam mu wet za wet; gdyby
To zaś chybiło, opętam mu duszę
Taką zazdrością, że jej nie uleczy
Żadna rozwaga; do spełnienia czego,
Byle mi tylko nie skrewił ten mały
Wenecki szpiczak, którego podjudzam,
Pan Michał Kasjo za most mi posłuży.
Opiszę go jak węża przed Murzynem,
Bo się obawiam, aby i on także
Nie znalazł drogi do mojej szlafmycy;
Zyskam Murzyna serce, zaufanie
I wdzięczność za to, że go wykieruję
Na błazna; że go z pokoju i szczęścia
W szaleństwo strącę. Oto szkic tej matni,
Blady on jeszcze, czas go uwydatni.

Wychodzi.

Scena druga

Ulica.
Wchodzi Herold z proklamacją w ręku; za nim lud.

HEROLD
Wolą jest Otella, dostojnego, walecznego generała naszego, ażeby z powodu świeżo nadeszłych wieści o zupełnym zniszczeniu floty tureckiej, całe miasto objawiło swą radość, bądź to przez taniec, bądź to przez fajerwerki, bądź przez inne jakiekolwiek zabawy i uciechy, odpowiednie upodobaniu każdego; tym bardziej że obok tak fortunnego wypadku generał święci dziś swoje zaślubiny. Generał pragnął, aby to ogłosić. Wszystkie kuchnie zamku są otwarte i wolno w nich każdemu weselić się i bankietować od tej, to jest piątej godziny, aż dopóki zegar nie wybije jedenastej. Niech nieba błogosławią wyspę Cypr i naszego dostojnego generała Otella!

Wychodzą.

Scena trzecia

Przedsień w zamku.
Wchodzą Otello, Desdemona, Kasjo i służba.

OTELLO
Ścisłą tej nocy miej straż, mój Michale;
Trzeba nam samym mieć się na baczności,
Aby uciecha miary nie przebrała.
KASJO
Jago otrzymał już rozkaz po temu;
Pomimo tego jednak osobiście
Oko mieć będę.
OTELLO
Jago jest sumienny.
Bądź zdrów, Michale; jutro jak najraniej
Pomnij przyjść do mnie. Pójdź, najukochańsza.
Kto targu dobił, może zyski ciągnąć;
Nam już się godzi korzyść tę osiągnąć.
Dobranoc.

Wychodzi z Desdemoną i służbą. Wchodzi Jago.

KASJO
Trzeba nam pójść na wartę, Jagonie.
JAGO
Jeszcze nie teraz, namiestniku, dopiero dziesiąta. Generał pozbywa się nas tak wcześnie z miłości ku swojej Desdemonie i za złe mu tego wziąć nie można, jeszcze się nią nie nacieszył, a to kąsek godzien Jowisza.
KASJO
Rzadka to kobieta, w rzeczy samej.
JAGO
I ognista, na honor.
KASJO
W istocie, dziwnie hoże i nadobne stworzenie.
JAGO
Co to za oczy! Zdaje mi się, że jest w nich coś wyzywającego.
KASJO
Coś podbijającego, a przy tym, zdaje mi się, nadzwyczaj skromnego.
JAGO
A kiedy mówi, to tak, jak gdyby do serca szturm przypuszczała.
KASJO
W istocie, doskonałość sama.
JAGO
Daj im Boże szczęście w łożu! Pójdź, namiestniku, mam gąsiorek wina, a tam wpodle jest kilku cypryjskich zuchów, co by radzi szturchnąć w kubki za zdrowie czarnego Otella.
KASJO
Tej nocy ani kropli, Jagonie. Mam słabą, nieszczęśliwą głowę do picia. Rad bym, żeby koleżeństwo wynalazło inny jaki obyczaj na objawienie serdeczności.
JAGO
To walni chłopcy; tylko jeden kubek, ja za ciebie pić będę.
KASJO
Wypiłem dziś wieczór tylko jeden kubek, i to dobrze wodą zobojętniony, a patrz, jaką tu rewolucję wywołał. Już to takie moje upośledzenie; nie mogę brawować z moją słabością.
JAGO
Ejże! ejże! toć to noc na hulankę przeznaczona, a ci panowie tak bardzo sobie tego życzą.
KASJO
Gdzież oni są?
JAGO
U bramy wchodowej; gdybyś chciał ich tu zaprosić.
KASJO
No, mniejsza zresztą, ale niechętnie to czynię.

Wychodzi Kasjo.

JAGO
Jeśli choć jeden kubek wlać weń zdołam
Do tego, co już dziś wieczorem wypił,
Tak się drażliwy stanie i zajadły
Jak mały piesek bonoński. Rodrygo,
Któremu miłość przewróciła głowę
Prawie na wywrót, wychylił już kilka
Porządnych miarek na cześć Desdemony
I jest na warcie. Uraczyłem przy tym
Tęgo przed chwilą trzech cypryjskich chwatów,
Hardych i ciętych, i dbałych o honor,
Prawdziwe jądro tutejszej młodzieży;
Ci są na straży także. Owoż tedy
Wśród tej drużyny dobrze podchmielonej
Przywiodę Kasja do czegoś takiego,
Co całą wyspę oburzy. Już idą.
Niech jeno plan mój nogi nie wywinie,
Z wiatrem i nurtem łódź moja popłynie.

Wchodzi Kasjo, z nim Montano i dwóch innych Cypryjczyków.

KASJO
Na honor, już mi się w głowie kręci.
MONTANO
Cóż znowu? Od kilku kropel? Nie było nawet flaszki, jakem żołnierz.
JAGO
Hej, wina!

śpiewa

Uderzmy w puchary: buch! buch!
Uderzmy w puchary: buch!
Łyk rzeźwi człowieka,
A życie ucieka,
Więc dalej! niech pije, kto zuch!
Wina, chłopcy!

Przynoszą wino.

KASJO
Na honor, przednia śpiewka.
JAGO
Nauczyłem się jej w Anglii, gdzie są zawołane majstry od kufla. Ani Duńczyk, ani Niemiec, ani nawet opasły Holender – hej, wina! – nie dotrzyma placu Anglikowi.
KASJO
To więc Anglicy mają takie tęgie głowy?
JAGO
Ba! kiedy Duńczyk legnie trupem, Niemiec pod ławę się stoczy z przepicia, a Holender odda to, co wypił, Anglik spokojnie każe sobie nalewać nowy puchar.
KASJO
Za zdrowie naszego generała!
MONTANO
Chętnie je przyjmuję, namiestniku, i godnie na nie odpowiem.
JAGO
O kochana Anglio!

śpiewa

Król Stefan nie był marnotrawca,
Z szaraku nosił szarawary;
Dał za nie tylko dwa talary
I jeszcze zdziercą nazwał krawca.
Pan to na wielkie był rozmiary,
A tyś niebogim jest chudziną;
Zbytkiem narody nawet giną,
Wdziej więc na siebie płaszcz swój stary.
Hola! jeszcze wina!
KASJO
To jeszcze przedniejsza śpiewka niż tamta.
JAGO
Chceszże, abym ją powtórzył?
KASJO
Nie, nie; bo mi się zdaje niegodnym swego miejsca, kto coś takiego czyni. Tak, tak. Opatrzność jest nad wszystkimi, są dusze, co się doczekają zbawienia, i są dusze, co się nie doczekają zbawienia.
JAGO
Masz słuszność, kochany namiestniku.
KASJO
Co do mnie, bez obrazy generała i kogo bądź wyższej rangi spodziewam się doczekać zbawienia.
JAGO
Tak samo i ja, mój namiestniku.
KASJO
Za pozwoleniem, tylko nie wprzód ode mnie: namiestnik powinien być wprzód zbawionym niż chorąży. Ale dość tego: idźmy na służbę. Przebacz nam Panie nasze grzechy! Idźmy, panowie. Nie myślicie przecie, żem ja pijany! To mój chorąży, to moja lewa ręka, a to prawa, widzicie, żem nie pijany; mogę jeszcze dobrze stać i mówić dobrze.
WSZYSCY
Zupełnie dobrze.
KASJO
No, to bardzo dobrze; nie trzeba wam przeto myśleć żem pijany.

Wychodzi.

MONTANO
Idźmy, panowie; czas już na tarasie
Wartę rozstawić.
JAGO
Mieliście, panowie,
Próbkę naszego namiestnika, jest to
Wojownik, godzien przy Cezarze służyć
I rozkazywać, ale ma tę wadę,
Coście widzieli, ta zaś do istotnej
Jego wartości w takim jest stosunku
Jak dzień do nocy w czasie porównania:
Długość ich równa. Szkoda go prawdziwie.
Boję się, żeby Otella w nim ufność
Nie zamieszała spokojności Cypru,
Gdy go ta jego słabość w niewłaściwej
Porze napadnie.
MONTANO
Częstoż on tak bywa?
JAGO
Co dzień przed pójściem spać; zdolny jest czuwać
Całe dwie doby, jeżeli go trunek
Nie ukołysze.
MONTANO
Nie byłożby dobrze
Uprzedzić o tym generała? Może
On o tym nie wie? Może jego dobroć
Dostrzega tylko cnót Kasja, a wady
Raczej przeocza? Azaliż tak nie jest?

Wchodzi Rodrygo.

JAGO
Rodrygo?!

po cichu do niego

Czego chcesz? ruszajże za nim.

Wychodzi Rodrygo.

MONTANO
Szkoda, doprawdy, że zacny Otello
Tak ważne miejsce, bo drugiego siebie,
Nałogowemu zwierza pijanicy.
Miałby zasługę, kto by mu w tej mierze
Oczy otworzył.
JAGO
Nie zrobię ja tego,
Choćby mi cały Cypr dawano za to.
Szczerze miłuję Kasja i wolałbym
Uleczyć go z tej wady. Ale cicho!
Cóż to za hałas?

Krzyki za sceną: „Na pomoc! na pomoc!”
Rodrygo wbiega, Kasjo ściga go.

KASJO

Ha, psie! gałganie!

MONTANO
Co to, namiestniku?
KASJO
A łajdak! uczyć mię mych obowiązków?
Zbiję na leśne jabłko tego szelmę.
RODRYGO
Bić mnie!
KASJO
Ujadasz jeszcze?

Uderza Rodryga.

MONTANO
Namiestniku,
Powściągnij swój gniew, proszę.

Wstrzymuje go.

KASJO
Puść mię waćpan,
Jeżeli nie chcesz sam oberwać guza.
MONTANO
Wstydź się, pijany jesteś.
KASJO
Ja pijany?

Biją się.

JAGO
Panowie, dajcie pokój!

Do Rodryga na stronie

Idź, krzycz: gwałtu!

Wychodzi Rodrygo.

Mój namiestniku! przestańcie, panowie!
Panie Montano! Namiestniku! Hola!
Na pomoc! Także straż odbywać mamy?

Dzwon bije na alarm.

Diavolo! któż to na alarm uderzył!
Całe się miasto poruszy. Dlaboga!
Stój, namiestniku! zhańbisz się na zawsze.

Wchodzi Otello z orszakiem.

OTELLO
Co się tu dzieje?
MONTANO
Krew się leje ze mnie.
Zranił mię. Musi umrzeć!
OTELLO
Ach, stójcie,
Jeśli wam życie miłe!
JAGO
Namiestniku!
Panie Montano! Przestańcie, na Boga!
Zgodneż to z waszym stopniem, obowiązkiem?
Stójcie! generał mówi: dajcież pokój!
OTELLO
Co się to znaczy? Jak przyszło do tego?
Czyśmy się w Turków przemienili? Mamyż
Czynić to, czego nawet bisurmanom
Ich Bóg zabrania? Przez wstyd chrześcijański
Połóżcie koniec tej pogańskiej walce.
Kto pierwszy w nowym przystępie wściekłości
Drgnie z miejsca, życiem odpowie mi za to.
Niech zaprzestaną tego bicia w dzwony!
Straszny ich odgłos rzuca próżną trwogę
Na miasto. Co się tu stało, panowie?
Poczciwy Jago, coś aż zbladł z zmartwienia,
Powiedz, kto powód dał do tego? W imię
Twej przychylności wzywam, cię, mów.
JAGO
Nie wiem.
Przed chwilą jeszcze, przed pół, ćwierć minutą,
W najlepszej zgodzie z sobą, w zażyłości
Najpoufalszej, jako oblubieniec
Z oblubienicą w łoże zmierzający —
Wtem jakby jaki planeta ich urzekł,
Łap za oręże i dalej po sobie
Grzmotać zaczęli. Nie umiem powiedzieć,
Z czego powstała ta jałowa zwada.
Było mi raczej w jakiej chlubnej sprawie
Stracić tę nogę, co mię tu przywiodła.
OTELLO
Jakeś mógł tak się zapomnieć, Michale?
KASJO
Wybacz mi, wodzu, nie mogę rzec słowa.
OTELLO
Zacny Montano, znany byłeś z taktu;
Wysoko cenił świat rozwagę twoją
W tak młodym wieku i twe imię brzmiało
Pochwalnie w ustach najświatlejszych sędziów.
Skądże ci przyszło kazić tak swą przeszłość
I klejnot sławy zamieniać na imię
Burdy nocnego? Odpowiedz mi na to.
MONTANO
Zacny Otello, ciężko jestem ranny,
Nie mogę mówić; Jago, twój chorąży,
Powie ci wszystko, co wiem: nie wiem wszakże,
Abym cokolwiek zdrożnego powiedział
Albo uczynił, jeśli zachowanie
Własnego życia nie zwie się występkiem,
I grzechem nie jest bronić się, gdy napaść
Grozi całości naszej.
OTELLO
Już krew we mnie
Zaczyna górę brać nad cierpliwością
I gniew, ćmiąc jasny mój pogląd, nurtuje
Po moich żyłach. Gdy krok zrobię naprzód,
Gdy raz dłoń wzniosę — i najlepsi padną.
Mówcie więc, jak się wszczął ten bój ohydny?
Kto dał do niego powód? Na kimkolwiek
Ciąży stąd wina, tego się wyrzekam,
Choćby był nawet mym bliźnięcym bratem.
Jak to? W samejże twierdzy? Gdy lud jeszcze
Trwogą przejęty, skłonny do popłochu,
Wzniecać domowe kłótnie i rozterki,
W noc, w czasie służby, na głównym odwachu?
To niesłychane. — Jagonie, kto zaczął?
MONTANO
Jeśli przez stronność, z koleżeńskich względów
Mniej albo więcej powiesz, niż jest prawdą,
Nie żołnierz z ciebie.
JAGO
Nie łechc mię z tej strony:
Wolałbym raczej mieć ucięty język
Niż świadczyć przeciw Michałowi Kasjo;
Pewnym atoli, że mu objaw prawdy
Nic nie zaszkodzi. Tak było, mój wodzu:
Jam tu rozmawiał z Montanem, aliści,
Krzycząc o pomoc, wbiega jakiś człowiek,
A za nim Kasjo z wydobytym mieczem,
Jakby w zamiarze pchnięcia go. Montano,
Chcąc go powstrzymać, postąpił ku niemu,
Ja zaś pobiegłem za tamtym, co krzyczał,
By swoim wrzaskiem (co się jednak stało)
Nie rozsiał trwogi. Ów ptak, chyży w nogach,
Umknął mi, spiesznie więc wróciłem nazad,
Tym bardziej żem już posłyszał szczęk broni,
A przy tym Kasja przeklinającego
Jak jeszcze nigdy dotąd. Gdym powrócił,
Po krótkiej chwili, znalazłem ich zwartych
W zaciętej walce, jaką wiedli właśnie,
Gdyś ich rozdzielił, wodzu. Oto wszystko,
Co w tym przedmiocie mam do powiedzenia.
Ludzie są ludźmi, panie; niejednemu
Trafi się zbłądzić i, aczkolwiek Kasjo
Skrzywdził poniekąd zacnego Montana
(Jak się to w gniewie zdarza człowiekowi
Względem tych nawet, co mu dobrze życzą),
Jednakże Kasjo musiał, mniemam, doznać
Ciężkiej zniewagi od tego, co uszedł,
Zniewagi, jakiej żaden prawy żołnierz
Nie zdoła z flegmą strawić.
OTELLO
Wiem, Jagonie,
Że twa poczciwość stara się tę sprawę
Postawić w świetle mniej rażącym, aby
Kasja oszczędzić. Kasjo, sprzyjam tobie,
Ale przestajesz być mym namiestnikiem.

Wchodzi Desdemona ze swym orszakiem.

Otóż i wdzięczny mój anioł się zbudził.

do Kasja

Muszę dać z ciebie przykład.
DESDEMONA
Co się stało?
OTELLO
Wszystko już dobrze, luba, idź się połóż,
Ran twych, Montano, sam będę lekarzem.
Hej, służba! niech go do domu prowadzą.

Wychodzi Montano wsparty na sługach.

Jagonie, obejdź miasto i uspokój
Tych, co się mogli zajściem tym przerazić.
Pójdź, Desdemono, tak to dla żołnierza
Nie ma stałego z wytchnieniem przymierza.

Wychodzą wszyscy prócz Kasja i Jagona.

JAGO
Jestżeś raniony, namiestniku?
KASJO
Tak, że mi żaden chirurg nie pomoże.
JAGO
Niechże Bóg broni, aby tak być miało!
KASJO
Dobre imię! Dobre imię! Moje dobre imię! Utraciłem dobre imię; utraciłem nieśmiertelną cześć mojego jestestwa, a pozostała jest bydlęca. O Jagonie! Już po moim dobrym imieniu.
JAGO
Na poczciwość, rozumiałem, żeś jaką cielesną ranę odebrał, nad tym by warto było utyskiwać prędzej niż nad dobrym imieniem. Dobre imię jest to rzecz nader wietrzna i zawodna; rzecz, którą się częstokroć niezasłużenie nabywa i niewinnie traci. Utraciłeś dobre imię o tyle chyba, o ile się sam mienisz stratnym w tej mierze. Kuraż, przyjacielu! Są przecie środki odzyskania względów generała, zły tylko jego humor dał ci dymisję; ukarał on cię przez politykę, a nie przez niechęć ku tobie, tak właśnie jak ktoś, co by nieszkodliwego psa smagał, aby groźnego lwa nastraszyć. Zakołataj jeno do niego znowu, a pewnie drzwi ci otworzy.
KASJO
Wolałbym go prosić, żeby mnie całkiem odepchnął, jak żeby tak dobry dowódca takiego ladaco, takiego pijanicę, takiego wartogłowa cierpiał dłużej przy sobie oficerem. Spić się! Pleść duby! Zżymać się! Kląć! Junaczyć! Szermować gębą z własnym cieniem! O, ty niewidzialna potęgo wina! Jeżeli jeszcze nie wynaleziono godnej ciebie nazwy, bądź nazwana szatanem.
JAGO
Co to był za człowiek, którego ścigałeś z mieczem w ręku? Co on ci zrobił?
KASJO
Nie wiem.
JAGO
Czy to być może?
KASJO
Przypominam sobie masę rzeczy, ale żadnej dokładnie; wiem, że była jakaś kłótnia, ale zabij mnie, nie wiem o co. Że też ludzie mogą do ust przyjmować wroga, co ich okrada z rozumu! Uciechy, rozrywki, hulanki na to są tylko, aby nas obracały w bydlęta.
JAGO
Wcale przytomnie mówisz teraz, jakżeś mógł tak prędko wytrzeźwieć?
KASJO
Podobało się biesowi pijaństwa ustąpić z pola biesowi gniewu; jedno licho przerodziła się w drugie, aby mnie we własnych oczach zmierzić ze szczętem.
JAGO
Ejże, ejże! za surowy z ciebie moralista. Ze względu na czas, miejsce i usposobienie tego kraju, z serca bym rad, żeby się to nie było stało; ponieważ jednak stało się i odstać się nie może, trzeba, żebyś to jakoś załatał dla własnego swego dobra.
KASJO
Poproszę go, żeby mnie powrócił do posady, to mi powie, żem pijak. Choćbym miał tyle gąb co hydra, wszystkie by mi zatkał tą odpowiedzią. Dopiero co być człowiekiem rozsądnym i nagle zmienić się w głupca, a na koniec w bydlę! To okropne! Przeklęty każdy kubek nad miarę! Na dnie jego czart siedzi.
JAGO
Ejże, ejże! dobre wino to dobra, niewinna istota, kiedy odpowiednio użyta; przestań mu złorzeczyć. Kochany namiestniku, nie wątpię, że o przychylności mej nie wątpisz?
KASJO
Przekonany o niej jestem. Ja pijany!
JAGO
Nie ma człowieka, przyjacielu, któremu by się raz w życiu nie zdarzyło upić. Posłuchaj mojej rady. Żona naszego generała jest teraz generałem; mogę się poniekąd tak wyrazić, bo on się całkiem pogrążył i zatopił w rozpatrywaniu, badaniu i studiowaniu jej talentów i wdzięków. Wywnętrz się jej otwarcie, natrzyj na nią, ona ci do odzyskania miejsca dopomoże. Ona jest tak łatwego, słodkiego, dobrotliwego charakteru, że za grzech sobie poczytuje w swej dobroci nie zrobić więcej nad to, o co jest proszoną. Błagaj ją, aby ten złamany członek pomiędzy tobą a jej mężem w łupki wsadziła, a stawiam mienie moje przeciw wszelkiemu zakładowi, że przyjaźń wasza wyjdzie z tego wyłomu silniejsza, niż była wprzódy.
KASJO
Dobrze radzisz.
JAGO
Z rzetelnej przychylności i najlepszego serca; za to ręczę.
KASJO
Jak najmocniej temu wierzę; zaraz z rana prosić będę cnotliwej Desdemony, aby się za mną wstawiła. Zwątpię o mym losie, jeżeli mię ten krok zawiedzie.
JAGO
Słusznie mówisz. Dobranoc, namiestniku, muszę pójść na patrol.
KASJO
Dobranoc, poczciwy Jagonie.

Wychodzi.

JAGO
Niechże kto o mnie powie, żem niecnota,
Skoro ta moja rada tak jest dobra,
Przeświadczająco trafna, i w istocie
Do przebłagania Murzyna jedyna.
Jak łatwo czułe Desdemony serce
Da się do prośby lada jakiej skłonić,
Gdy cel jej prawy! Ona jest tak plenna
Jak dobroczynne żywioły, a dla niej
Cóż łatwiejszego jak skłonić Murzyna
Do czegokolwiek, chociażby do tego,
Żeby się wyrzekł chrztu i wszelkich innych
Rękojmi odkupienia? Jego serce
Tak jest miłością ku niej okiełznane,
Że się jej daje najpotulniej wodzić
Jak kapryśnemu bóstwu, które igra
Z ludzką słabością. Jestżem więc niecnotą,
Gdy prostą drogę Kasjowi wskazuję
Do jego dobra? Piekielna prawości!
Gdy czart chce kogo wwieść w grzech najczarniejszy,
Przybiera k’temu świątobliwy pozór;
Tak i ja teraz czynię: skoro bowiem
Ten dobroduszny półgłówek wymoże
Na Desdemonie poparcie swej sprawy
I ona wstawi się za nim usilnie
Do swego męża, ja w Murzyna ucho
Wleję zjadliwy ten poszept, że ona
Dla dogodzenia swej cielesnej żądzy
Chce go przywrócić nazad, i im bardziej
Starać się będzie dobrze mu uczynić,
Tym bardziej straci wiarę u Murzyna,
Takim sposobem zmienię w kał jej cnotę
I z jej dobroci zgubną sieć uplotę
Dla wszystkich trojga.

Wchodzi Rodrygo.

No, cóż tam, Rodrygo?
RODRYGO
Jestem tu, widzę, na łowach jak pies, który na polowaniu robi dużo hałasu, a nie jak pies do chwytania zwierzyny. Wydałem już prawie wszystkie pieniądze, dostałem tej nocy po skórze, i na tym się wszystko skończy podobno, że w nagrodę trudów nabędę doświadczenia i że bez grosza, z trochą tylko rozumu więcej, powrócę do Wenecji.
JAGO
Jak biedny jest, kto nie ma cierpliwości.
Gojąż się rany zaraz czy stopniowo?
Wiesz, że działamy sprytem, nie czarami,
A spryt wybierać musi czas stosowny.
Czyż nam źle idzie zresztą? Kasjo zbił cię,
A ty z krztą bólu skasowałeś Kasja.
Wiele się rzeczy udaje pod słońcem,
Ten wszakże owoc dojrzewa najpierwej,
Co najpierw kwitnął, nie bądź więc gorączką.
Przebóg! już świta; wśród zabaw i zajęć
Czas leci. Oddal się, idź na kwaterę;
Bądź zdrów, niebawem usłyszysz coś więcej.
Idźże.

Wychodzi Rodrygo.

Dwie rzeczy są do uczynienia:
Trzeba, ażeby moja pani żona
Za Kasjem rzekła słówko Desdemonie;
Już ja nakłonię ją do tego; sam zaś
Ściągnę Murzyna i znienacka wwiodę
Tam, gdzie pan Michał Kasjo jego żonę
Upraszać będzie. To droga do celu.
Nie stępże, zwłoko, ostrz tego fortelu.

Wychodzi.


Akt III

Scena pierwsza

Przed zamkiem.
Wchodzi Kasjo z muzykantami.

KASJO
Zagrajcie co krótkiego na dzień dobry
Dla generała, zawdzięczę wam trudy.

Muzykanci grać zaczynają. Wchodzi Błazen.

BŁAZEN
Za pozwoleniem, panowie: czy te wasze instrumenta były w Neapolu, że tak przez nos mówią?
PIERWSZY MUZYKANT
Jak to, panie?
BŁAZEN
Nie sąż to pędziwiatry, proszę panów?
PIERWSZY MUZYKANT
Co pan przez to rozumie?
BŁAZEN
Tak zwane dęte instrumenta, które wiatr puszczają.
PIERWSZY MUZYKANT
Nie inaczej: dęte są.
BŁAZEN
Oto macie za fatygę, generał nie lubi takich instrumentów, co skutkiem wzdęcia wiatr puszczają, i dlatego życzy sobie, żebyście mu tą muzyką nie robili dłużej hałasu.
PIERWSZY MUZYKANT
Dobrze, panie; nie będziemy.
BŁAZEN
Jeżeli macie taką muzykę, której słyszeć nie można, to grajcie; ale jak mówią, generał nie dba o muzykę.
PIERWSZY MUZYKANT
Nie mamy takiej, panie.
BŁAZEN
Więc wsadźcie dudy w miech, bo ja zmiatam! Rozpłyńcie się w powietrze i fora ze dwora!

Wychodzą muzykanci.

KASJO do odchodzącego Błazna

Hej! hej! Słyszysz, moje serce?
BŁAZEN
Nie słyszę waszego serca, tylko was.
KASJO
Schowaj, proszę, swoje koncepta. Masz tu złoty pieniądz: jeżeli ta pani, co zostaje przy małżonce generała, jest już na nogach, to jej powiedz, że niejaki Kasjo prosi ją o chwilkę rozmowy i tu na nią czeka. Dobrze?
BŁAZEN
Jest ci na nogach, jeżeli tylko zechce ich użyć ku przyjściu, to jej powiem, o co idzie.

Wychodzi. Jago wchodzi.

KASJO
Uczyń to. W porę przychodzisz, Jagonie.
JAGO
Jak to? nie kładłeś się wcale?
KASJO
Czyż mogłem?
Dobrze już dniało, gdyśmy się rozeszli.
W tej właśnie chwili pozwoliłem sobie
Posłać po twoją żonę: chcę ją prosić,
Aby mi jakoś ułatwiła przystęp

Do Desdemony.

JAGO
Zaraz ci ją przyślę;
Pomyślę przy tym także o sposobie,
Jakby Murzyna usunąć na stronę,
Abyście mogli swobodnie pomówić.

Wychodzi.

KASJO
Dzięki ci! Jeszczem nie znał Florentczyka
Tak poczciwego i przyjacielskiego.

Emilia wchodzi.

EMILIA
Dzień dobry, zacny namiestniku, los wasz
Żywo mnie obszedł; lecz bądźcie spokojni,
Wszystko się jeszcze odmieni na dobre.
Generał mówi o tym z swoją żoną
I ona z zwykłą sobie wytrwałością
Przemawia w waszej sprawie; on jej mówi,
Że roztropnymi krępowany względy,
Nie może teraz nic dla was uczynić,
Bo ten Cypryjczyk, coście go zranili,
Wielki ma tutaj wpływ i zachowanie;
Ale zapewnił przy tym, że wam sprzyja,
I nie potrzeba wam innej protekcji
Jak jego dobra chęć do odzyskania
Namiestnikostwa.
KASJO
Mimo tego jednak,
Jeżeli się to wam zdaje stosownym
I wykonalnym, nastręczcie mi, proszę,
Sposobność pomówienia z Desdemoną
Na osobności.
EMILIA
Dobrze, pójdźcie jeno,
Wskażę wam miejsce, gdzie będziecie mogli
Z całą swobodą wywnętrzyć się przed nią.
Pójdźcie.
KASJO
O! jakąż wdzięczność wam winienem.

Wychodzą.

Scena druga

Tamże w innym miejscu.
Wchodzą Otello, Jago i kilku obywateli.

OTELLO
Jagonie, oddaj ten list sternikowi
I każ mu senat pozdrowić ode mnie.
Idę na szańce, przyjdź tam.
JAGO
Dobrze, wodzu.
OTELLO
Chcecież, panowie, pójść ze mną obejrzeć
Fortyfikacje?
OBYWATELE
Służym waszej cześci.

Wychodzą.

Scena trzecia

Tamże, w innym miejscu.
Wchodzą Desdemona, Kasjo i Emilia.

DESDEMONA
Bądź pewny, panie Kasjo, że uczynię,
Co będę mogła, aby ci dopomóc.
EMILIA
Uczyń to, pani; mój mąż tak się martwi
Tą sprawą, jakby była jego własna.
DESDEMONA
Dobry to człowiek. Nie wątp, panie Kasjo,
Ze cię postawię na tej, co wprzód byłeś,
Stopie z mym mężem.
KASJO
O łaskawa pani!
Cokolwiek stanie się z Michałem Kasjo,
Wiernym twym sługą być on nie przestanie.
DESDEMONA
Wierzę ci, panie Kasjo. Wiem, że jesteś
Szczerze do mego męża przywiązany;
Znasz go od dawna, bądź więc przekonany,
Że usunięcie się jego od ciebie
Nie będzie większe nad zakres wytknięty
Politycznymi względy.
KASJO
Ależ, pani,
Ta polityka może trwać tak długo,
Może się żywić tak błahym pokarmem
I tak się wzmagać z okolicznościami,
Że gdy kto inny będzie na mym miejscu,
A ja daleko, generał zapomni
O przywiązaniu mym i o mej służbie.
DESDEMONA
Nie sądź tak: ręczę ci wobec Emilii,
Miejsce odzyskasz. Bądź o nie spokojny;
Kiedy raz komu przychylność przyrzeknę,
Dotrzymam tego co do joty. Mąż mój
Nie będzie odtąd miał chwili spokojnej:
Nie dam mu zasnąć, będę mu nad głową
Klektać i piszczeć do zniecierpliwienia;
Łóżko mu w szkołę, obiad zmienię w spowiedź,
Słowem, we wszystko, czego się tknie, wmieszam
Interes Kasja. Nabierz więc otuchy,
Bo protektorka twoja umrze raczej,
Niż się wyrzecze twojej sprawy.

Otello i Jago ukazują się w pewnej odległości.

EMILIA
Pani,
Generał idzie.
KASJO
Żegnam cię, o pani.
DESDEMONA
Dlaczego? Zostań i słuchaj, co powiem.
KASJO
Nie mogę, pani, nie jestem na teraz
Przygotowany.
DESDEMONA
Miejże wolę swoją.

Wychodzi Kasjo.

JAGO na pół do siebie
To mi się nie podoba.
OTELLO
Co takiego?
JAGO
Nic, panie; gdyby jednak... nie wiem sam co.
OTELLO
Czy to nie Kasjo odszedł od mej żony?
JAGO
Kasjo? Nie, tego nie przypuszczam, panie.
Aby on chronił się jak winowajca,
Widząc, że idziesz.
OTELLO
Zdaje mi się jednak,
Że to był nie kto inny.
DESDEMONA
Mój małżonku,
Właśnie mówiłam z jednym suplikantem,
Co pod niełaską twoją jęczy.
OTELLO
Któż on?
DESDEMONA
Kasjo, namiestnik twój. Luby Otello,
Mamli moc jaką, zdolną wzruszyć ciebie,
To go ułaskaw; bo jeśli on nie jest
Jednym z tych, co cię rzetelnie miłują,
Co mimo wiedzy, nie z umysłu błądzą,
To na poczciwym nie znam się obliczu.
Przywróć go, proszę.
OTELLO
Czy to on stąd odszedł?
DESDEMONA
On; z taką skruchą i upokorzeniem,
Że część cierpienia swego mnie zostawił,
Bym z nim cierpiała. Przyzwij go, mój drogi,
OTELLO
Nie teraz, moje serce; innym razem.
DESDEMONA
Prędkoż?
OTELLO
Jak tylko będę mógł najprędzej,
Gdy tego żądasz.
DESDEMONA
Dziś więc na wieczerzę?
OTELLO
Dziś?
Nie.
DESDEMONA
Nie dzisiaj, to jutro na obiad?
OTELLO
Jutro nie będę w domu na obiedzie:
W fortecy mam się zejść z oficerami.
DESDEMONA
To jutro w wieczór lub we wtorek z rana,
W południe, w wieczór, lub z rana we środę?
Naznacz czas, tylko niech się nie przeciąga
Dłużej nad trzy dni. On żałuje szczerze.
Postępek jego, odłożywszy na bok
To, że jak mówią, w czasie wojny trzeba
Najlepszych nawet karać dla przykładu,
Jest ledwie błędem, na prostą naganę
Zasługującym. Kiedyż się ma stawić?
Powiedz, Otello. Pytam siebie w duszy,
Czego bym tobie odmówiła, gdybyś
Mnie o co prosił, i czylibym mogła
Stać tak milcząco? Jak to? Michał Kasjo,
Co ci był druhem, gdyś się o mnie starał,
Co tyle razy w twej obronie stawał,
Gdym mniej korzystnie mówiła o tobie,
On potrzebuje tyle korowodów
Do przebłagania ciebie? Wierz mi, wiele,
Wiele bym mogła...
OTELLO
Proszę cię, dość tego,
Niech przyjdzie, kiedy zechce; nie odmawiam
Tobie niczego.
DESDEMONA
To nie żadna łaska;
To tak, jak gdybym cię prosiła, abyś
Kładł rękawiczki, ciepło się odziewał
Albo posilnych używał pokarmów,
Słowem, ażebyś miał troskliwą pieczę
O sobie samym. Gdy będę cię prosić
O coś, co stawia miłość twą na próbę,
Będzie to prośba trudna, pełna wagi
I ryzykowna w spełnieniu.
OTELLO
Niczego
Ci nie odmawiam, tymczasem zrób dla mnie
To tylko, abym sam został na chwilę.
DESDEMONA
Miałażbym tego odmówić? Nie, panie:
Bądź zdrów.
OTELLO
Bądź zdrowa, moja Desdemono,
Zaraz do ciebie przyjdę.
DESDEMONA
Pójdź, Emilio.
Niech się fantazji twojej zadość stanie;
Jaka bądź ona, jestem ci posłuszną. Wychodzi z Emilią.
OTELLO
Lube stworzenie! Wieczna kaźń mej duszy,
Jeśli nie kocham cię! A gdybym przestał,
Świat by się zmienił w chaos.
JAGO
Z przeproszeniem,
Łaskawy panie.
OTELLO
Mów, kochany Jago.
JAGO
Czy Kasjo wiedział o twojej miłości,
Gdyś o małżonkę swoją się ubiegał?
OTELLO
Od pierwszej chwili do ostatniej, na co
To zapytanie?
JAGO
Ot tak, przez ciekawość,
Nic złego zresztą.
OTELLO
Skąd ci ta ciekawość?
JAGO
Nie przeszło mi przez głowę, że się znał z nią,
OTELLO
O tak, i często bywał pośrednikiem
Pomiędzy nami.
JAGO
Doprawdy!
OTELLO
Doprawdy!
Toż cóż? doprawdy. Co w tym upatrujesz?
Nie jest uczciwy?
JAGO
Zapytujesz, panie,
Czy on uczciwy?
OTELLO
Pytam, czy uczciwy?
Jużci, uczciwy.
JAGO
O ile wiem o tym.
OTELLO
Co ty masz w myśli?
JAGO
Ja, w myśli?
OTELLO
Ja, w myśli!
Przebóg! Czyś ty mym echem? Przebąkujesz,
Jakby w twej głowie siedział jaki potwor,
Tak straszny, że go boisz się pokazać.
Ty się domyślasz czegoś. Swieżoś wyrzekł:
"To mi się nie podoba", kiedy Kasjo
Stąd się oddalał, cóż to ci się wtedy
Nie podobało? A gdym ci powiedział,
Że on miłostek mych był powiernikiem,
Wtedy znacząco krzyknąłeś: "Doprawdy!",
I brwi ściągnąłeś, i zmarszczyłeś czoło,
Jakbyś był w mózgu swym zamykał jakiś
Okropny domysł. Jeżeli mnie kochasz,
Powiedz, co myślisz.
JAGO
Wiesz, łaskawy panie,
Żem ci przychylny?
OTELLO
Tak myślę, i przeto
Że znam przychylność i uczciwość twoją,
I wiem, że ważysz to, co masz powiedzieć,
Tym bardziej trwożą mnie te urywane
Twoje wykrzyki. Takie demonstracje
Są obyczajem nikczemnych szalbierzy,
U prawych ludzi są one objawem
Wstrzymywanego w piersi oburzenia,
Które się gwałtem wyrywa na zewnątrz.
JAGO
Kasjo jest, mniemam, uczciwym człowiekiem.
OTELLO
I ja tak mniemam.
JAGO
Ludzie by powinni
Być w rzeczy samej tym, czym się wydają,
A ci, co nie są, niechby się takimi
Nie wydawali.
OTELLO
Ani słowa, ludzie
Być by powinni tym, czym się wydają.
JAGO
Toteż ja Kasja mam za uczciwego.
OTELLO
Nie, w tym się święci coś więcej. Mów do mnie,
Jakbyś rozmawiał sam z sobą; wypowiedz
Żywcem swe myśli i najgorszej nadaj
Najgorszy wyraz.
JAGO
Wybacz mi, mój wodzu,
Winienem tobie wszelkie posłuszeństwo,
Nie w tym jednakże, w czym niewolnik nawet
Jest panem siebie. Myśli me wyjawić!
Przypuśćmy, że są zdrożne i opaczne,
Jestże gdzie pałac, w którym by się jakiś
Zakał nie zakradł? Gdzież serce tak czyste,
Aby w nim jakieś brudne podejrzenie
Nie odbywało czasem walnych sądów,
Przy drzwiach zamkniętych trutynując pewne
Zawiłe kwestie?
OTELLO
Dopuszczasz się istnej
Zdrady, Jagonie, względem przyjaciela,
Gdy go uważasz za pokrzywdzonego
I nie chcesz jego ucha zaznajomić
Z swymi myślami.
JAGO
O, błagam cię, panie,
Jeśli przypadkiem domysł mój jest błędny
(Co by być mogło, wyznaję albowiem,
Że mam z natury nieszczęśliwą manię
Siedzenia bezpraw i nieufność moja
Tworzy częstokroć winy, których nie ma),
Błagam cię tedy, panie, by twa mądrość
Do niezręcznego postrzegacza słowa
Najmniejszej wagi nie przywiązywała
Ni wniosków jakich chciała wyprowadzać
Niepokojących z jego niedokładnych
I luźnych uwag. Nie byłoby zgodne
Z twą spokojnością i twym szczęściem, panie,
Ni z uczciwością moją i rozsądkiem,
Gdybym ci moje myśli wypowiedział.
OTELLO
Co się to wszystko znaczy?
JAGO
Dobre imię,
Łaskawy panie, jest najdroższym skarbem
Mężów i niewiast: kto mi kradnie worek,
Kradnie drań marną, coś i nic; rzecz, która
W tysiącznych była rękach wprzód niż w moich;
Ale kto dobre imię mi wydziera,
Grabi mi dobro, z którego sam nie ma
Korzyści, mnie zaś przyprawia o nędzę.
OTELLO
Na Boga, musisz mi odkryć swe myśli!
JAGO
To być nie może, choćby moje serce
Było w twym ręku, panie, i nie będzie,
Póki to serce jest pod moim kluczem.
OTELLO
Ha!
JAGO
Strzeż się, panie, zazdrości! O, strzeż się
Tego potwora zielonookiego,
Co pożerając ofiarę - z niej szydzi.
Szczęsny, kto wiedząc o tym, że jest zdradzon,
Może nie kochać tych, co go zdradzili;
Ale jak wielkie ten cierpi katusze,
Co wielbiąc wątpi, mając podejrzenie
Namiętnie kocha!
OTELLO
O nędzo!
JAGO
Ubogi,
Rad z swego losu, jest arcybogaty,
Ale sam Krezus jest jak Job ubogi,
Gdy się wciąż lęka, aby nie zubożał.
Chroń Panie Boże od zazdrości wszystkich,
Których miłuję!
OTELLO
Co? Cóż to? Czy myślisz,
Że moje życie zazdrości poświęcę?
Że się jak miesiąc zmieniać będę w ciągłych
Kwadrach podejrzeń? Nie: raz zacząć wątpić,
Jest to od razu zbyć się wątpliwości.
Miej mnie za capa, jeśli kiedykolwiek
Władze mej duszy zajmę tak wydętą
I wietrzną bańką jak ta, którą puszczasz.
Niech sobie mówi świat, że moja żona
Jest piękna, dobrze gra, śpiewa i tańczy;
Ze jest rozmowna, lubi towarzystwo,
Wcale to we mnie podejrzeń nie wzbudzi,
Bo gdzie jest cnota, tam ją to ozdabia:
Ani ze względu na brak mych powabów
Powezmę choćby cień niedowierzania.
Boć miała oczy, gdy mnie wybierała.
Nie, mój Jagonie, muszę widzieć pierwej,
Nim zacznę wątpić, mieć dowód, gdy zwątpię,
Skoro zaś dowód mieć będę, o, wtedy
Precz i z miłością, i z podejrzeniami!
JAGO
Szczerze się z tego cieszę, teraz bowiem
Mogę ci, panie, okazać swobodniej
Moją przychylność. Posłuchaj mnie przeto:
Jeszcze na teraz milczę o dowodach;
Uważaj, panie, na swą żonę; śledź ją
W stosunkach z Kasjem; miej zwrócone oko,
Tak ni zazdrośnie, ni z ubezpieczeniem.
Nie rad bym, aby twe szlachetne serce
Krzywdy doznało z zbytku swej dobroci.
Baczność więc! Znam ja dobrze obyczaje
Naszego kraju: weneckie niewiasty
Jawią częstokroć niebu takie figle,
Jakich by mężom pokazać nie śmiały;
Sumienie ich nie mówi: "Nie czyń tego",
Ale: "Nie wydaj się z tym."
OTELLO
Czy tak myślisz?
JAGO
Żona twa, panie, oszukała ojca
Idąc za ciebie; a gdy się zdawała
Drżeć na twój widok i truchleć, miłością
Tchnęła ku tobie.
OTELLO
W rzeczy samej.
JAGO
Ergo
Kiedy tak młodo mogła tak udawać
I nawet oczy ojca otumanić
Do tego stopnia, że krok jej przypisał
Wpływowi czarów... Ale ja źle czynię:
Błagam cię, panie, najpokorniej, wybacz,
Wybacz mi zbytek mego przywiązania.
OTELLO
Obowiązanym ci na zawsze.
JAGO
Widzę,
Że cię to, panie, zmieszało cokolwiek.
OTELLO
Wcale nie, wcale nie.
JAGO
Obym się mylił!
Tuszę przynajmniej, że raczysz położyć
To, com powiedział, na karb mej miłości.
Ale ja widzę, panie, żeś wzruszony.
Na Boga! nie chciej mowy mej rozciągać
Do grubszych wniosków i do granic dalszych
Jak przypuszczenie.
OTELLO
Nie myślę inaczej.
JAGO
W przeciwnym bowiem razie mowa moja
Doprowadziłaby do takich następstw,
O jakich mi się nie marzyło. Kasjo
Jest przyjacielem moim. Ależ, panie,
Wyraźnie jesteś wzruszony.
OTELLO
Nie bardzo.
Sądzę, że jest mi wierna Desdemona.
JAGO
Bogdaj nią długo była i bogdajbyś
Ty, panie, długo tak sądził!
OTELLO
A jednak,
O ile może natura się zbłąkać...
JAGO
Tak, właśnie o to idzie; jak na przykład:
Ze się poważam zrobić tę uwagę -
Odmówić ręki licznym wielbicielom
Jednego kraju, plemienia i stopnia;
Wzgardzić związkami takimi, do jakich
Wszystko, jaki wiemy, w naturze jest skłonnym;
Hm! w tym by mógł ktoś upatrzyć chęć zdrożną,
Sprzeczność niegodną, myśl nienaturalną.
Wybacz mi jednak, panie; to, com wyrzekł,
Nie wprost się do niej odnosi, jakkolwiek
Mógłbym się lękać, by z czasem jej chęciom,
Do normalnego zwróconym kierunku,
Nie przyszło stawić twej urody, panie,
Obok urody którego z jej ziomków
I pożałować wyboru.
OTELLO
Dość tego;
Bądź zdrów. Jeżeli dostrzeżesz co więcej,
Więcej mi powiesz. Zaleć swojej żonie
Mieć ją na oku. Opuść mnie, Jagonie.
JAGO
Żegnam cię, wodzu. Odchodzi.
OTELLO
Po cóżem się żenił?
Zacny ten człowiek niezawodnie widzi
I wie nierównie więcej, niż wyjawia.
JAGO wracając
Łaskawy panie, błagam cię, zaklinam,
Przestań się dłużej nad tym zastanawiać,
Pozostaw resztę czasowi. Jakkolwiek
Dobrze by było, żeby Kasjo wrócił
Nazad do służby, bo trzeba mu przyznać
Wiele zdolności po temu. Z tym wszystkim,
Jeślibyś, panie, uznał za stosowne
Jeszcze czas jakiś potrzymać go z dala,
Łatwiej byś jego obrotów mógł dostrzec.
Uważ, mój wodzu, azali twa żona
Nie będzie czasem w sposób za żarliwy,
Za natarczywy wstawiała się za nim;
Z tego się wiele da wnieść. Racz tymczasem,
Pomyśleć sobie, żem był za gorliwy
W powzięciu obaw i w ich wynurzeniu
Jakoż istotnie boję się, czym nie był),
I ufaj jej jak wprzód: błagam cię o to!
OTELLO
Nie bój się, umiem nad sobą panować,
JAGO
Jeszcze raz ścielę się do nóg twych, panie. Wychodzi.
OTELLO
Jest to niezwykłej uczciwości człowiek
I doświadczony znawca wszelkich sprężyn
Ludzkiej natury. Jeśli się przekonam,
Mój ty sokole, że jesteś dzikowcem,
Choćbyś miał pęta z sercem mym splecione,
Puszczę cię, poślę w świat na cztery wiatry,
Abyś polował na, własny rachunek.
Może dlatego, żem czarny i nie mam
Tego łatwego obejścia, co daje
Powab fircykom, lub żem już zszedł nieco
W dolinę wieku; mniejsza z tym... już po niej
Zwiedziony jestem i nienawiść ku niej
To cała moja pociecha. Przekleństwo
Małżeńskim związkom! Możemyż się mienić
Panami wietrznych tych istot, nie będąc
Żądz ich panami? Ropuchą być raczej
I żyć miazmami pieczar niż posiadać
Do spółki z drugim tę, którą się kocha;
Taki to jednak jest los wielkich świata:
Upośledzeni oni pod tym względem
W prerogatywach bardziej niż maluczcy;
Nieuniknione to jak śmierć: zaledwie
Zadrga w nas życie, już rogata plaga
Zaczyna na nas ciążyć. Ha! to ona.

Wchodzą Desdemona i Emilia.

Jeżeli ta jest kobietą fałszywą,
To chyba niebo samo z siebie szydzi.
Nie wierzę temu.
DESDEMONA
Kochany Otello,
Obiad i goście, których zaprosiłeś,
Szlachetni Cypryjczycy, już czekają.
OTELLO
Naganym godzien.
DESDEMONA
Dlaczego twa mowa
Tak przytłumiona? Czyś nie słaby?
OTELLO
Trochę,
Mam ból tu w skroniach.
DESDEMONA
Z niewczasu, to przejdzie.
Ścisnę ci czoło chustką, a w godzinę
Ból ten ustanie.
OTELLO
Chustka twa za mała;

Desdemona upuszcza chustkę.

Daj pokój, idźmy.
DESDEMONA
Przykro mi, żeś słaby.

Desdemona i Otello wychodzą.

EMILIA podnosząc chustkę
Cieszę się, żem tę chustkę tu znalazła,
Pierwsza to była pamiątka Murzyna.
Mój dziwak mało sto razy mi kazał
Wykraść tę chustkę, ale Desdemona
Tak w niej lubuje i mąż tak ją zaklął,
Aby się nigdy z nią nie rozstawała,
Że ją wciąż nosi przy sobie, całuje
I z nią rozmawia; wyhaftuję drugą
Na ten sam deseń i dam Jagonowi.
Na co mu ona może być potrzebna,
Bóg to wie, mniejsza z tym, nie chcę w to wchodzić,
Li tylko jego fantazji dogodzić.

Wchodzi Jago.

JAGO
Czego się szwendasz? Co tu robisz?
EMILIA
Ot, byś
Nie gderał lepiej! Mam tu coś dla ciebie.
JAGO
Ty masz coś dla mnie? To rzecz zbyt powszednia.
EMILIA
Także? na przykład co?
JAGO
Mieć głupią żonę.
EMILIA
Nic więcej? Jesteś nadzwyczaj uprzejmy,
Cóż mi dasz za tę chustkę?
JAGO
Jaką chustkę?
EMILIA
Jakąż? tę, z której Murzyn Desdemonie
Pierwszy dar zrobił, którąś tyle razy
Wykraść mi kazał.
JAGO
Więceś ją wykradła?
EMILIA
Nie, upuściła ją przez nieuwagę,
A ja, tu będąc, podniosłam ją z ziemi.
Oto jest.
JAGO
Daj ją, nieoszacowana
Kobieta z ciebie.
EMILIA
Na co ci ta chustka,
Że tak usilriie nalegałeś na mnie.
Bym ją wykradła?
JAGO wyrywając jej chustkę
Co tobie do tego?
EMILIA
Jeżeli nie masz bardzo ważnych przyczyn,
To mi ją oddaj, oszaleje biedna,
Jak jej nie znajdzie.
JAGO
Udaj, że nic nie wiesz.
Potrzebna mi jest, i kwita: idź z Bogiem. Wychodzi Emilia.
W kwaterze Kasja podrzucę tę chustkę;
Tam on ją znajdzie. Fraszki, jak puch błahe,
Są dla zazdrosnych zarówno silnymi
Dokumentami jak cytaty z Pisma.
To może zrządzić jaki taki skutek.
Już Murzyn toczy walkę z moim jadem,
Zdradliwy poszept jest istną trucizną,
Co zrazu ledwie w smaku da się poczuć,
Ale niebawem, z krwią złączona, pali
Jak roztopiona siarka. Wchodzi Otello.
Miałem słuszność.
Ni wyskok z maku, ni sok mandragory,
Ni żadna siła ziół usypiających
Już mu nie wróci tego snu błogiego,
Jakim spał wczoraj.
OTELLO
Ha! ha! mnie niewierna?
JAGO
Ejże, zapomnij już o tym, mój wodzu.
OTELLO
Precz! precz! tyś to mię rzucił na katownię,
O, lepiej tysiąc razy być zdradzonym
Niż przez pół wiedzieć, że się nim jest.
JAGO
Jak to?
Łaskawy panie!
OTELLO
Czyliżem zamarzył
O jakichkolwiek jej pokątnych związkach?
Dostrzegłżem tego? Trwożyłżem się o to?
Dobrzem spał, dobrzem jadł, byłem swobodny,
Lekki, wesoły; na jej słodkich ustach
Nie znachodziłem Kasja pocałunków.
Gdy okradziony nie uczuwa braku
Rzeczy skradzionej, nie mów mu nic o tym:
A okradzionym, tak dobrze jak nie jest.
JAGO
Boleśnie mi to słyszeć.
OTELLO
Niechby ją cały obóz był posiadał,
Nie wyłączając ciur, szczęśliwy byłbym,
Gdybym był tego nieświadom. O, teraz,
Bądź zdrów na zawsze, spokoju! Bądź zdrowa,
Pogodo myśli! Wy w kity piór strojne
I wy poważne, w pancerz kute hufce,
Co pychę w cnotę mienicie, o, bądźcie,
Bądźcie mi zdrowe! Bądźcie i wy zdrowe,
Rżące rumaki, grzmiące trąby, kotły,
Ducha rzeźwiące, wy rozgłośne flety,
Świetne proporce, z wszelkimi przybory
I przepychami właściwymi wojnie;
I wy śmiertelne spiże, których gardła
Nieśmiertelnego władcy na Olimpie
Głos przedrzeźniają, bywajcie mi zdrowe!
Otello skończył swój zawód.
JAGO
O panie!
Mamże mym uszom wierzyć? Czy podobna?
OTELLO
Nędzniku, dowiedź mi, że moja żona
Jest wiarołomna; daj mi jaki dowód
Lub na istnienie wieczne duszy mojej
Lepiej ci było urodzić się kundlem.
Niż gniew mój budzić.
JAGO
Do tegoż mi przyszło?
OTELLO
Spraw, bym to ujrzał, lub przynajmniej daj mi
Dowód, bez żadnych haczyków, na których
Mogłaby jakaś wątpliwość zawisnąć:
Inaczej biada ci!
JAGO
Szlachetny panie!
OTELLO
Jeśli ją czernisz, a mnie próżno dręczysz,
Nie módl się odtąd, wyrzecz się sumienia;
Na okropnościach okropności gromadź,
Czyń takie rzeczy, iżby patrząc na nie
Niebo aż płakać musiało, a ziemia
Drętwieć ze zgrozy; nic gorszego bowiem
Dodać byś nie mógł do szczytu ohydy
Nad ten postępek.
JAGO
Litościwe nieba,
Wejrzyjcie na mnie! Jestżeś, panie, mężem?
Gdzież twoja mądrość, gdzie dusza? Bóg z tobą!
Składam mój urząd. O, nędzny ja głupiec,
Com swą uczciwość wystrychnął na zbrodnię!
Przewrotny świecie! Zapisz to, że dzisiaj
Prawym, rzetelnym być jest niebezpiecznie.
Dzięki ci, panie, za naukę! odtąd
Nikt przyjaciela nie znajdzie w Jagonie,
Skoro przychylność tak na złe wychodzi.

Chce odejść.

OTELLO
Stój! Powinien byś jednak być poczciwym.
JAGO
Powinienem był raczej być roztropnym.
Poczciwość głupstwo, kiedy chybia celu,
Którego stara się dosiąc.
OTELLO
Na Boga!
Myślę, że moja żona jest niewinna
I że nią nie jest; myślę, żeś ty prawy
I żeś nim nie jest. Dowodu mi trzeba.
Imię jej, niegdyś tak jasne, tak czyste
Jak lice Diany, tak się stało czarnym
I powleczonym sadzą jak twarz moja,
Sąli na świecie noże, stryczki, jady,
Płomienie albo chłonące topiele:
Nie zniosę tego. Gdybym się przekonał!
JAGO
Widzę, o panie, żeć namiętność trawi;
Żałuję, żem ci to nasunął. Chciałbyś
Się więc przekonać?
OTELLO
Chciałbym? Nie. Chcę tego.
JAGO
I możesz; ale jak, łaskawy panie?
Jakże chcesz nabyć przekonania? Chceszli
Jej przeniewierstwa być naocznym świadkiem?
Chceszli ich zejść na dobie?
OTELLO
Śmierć i piekło!
JAGO
Trudnym to, mniemam, byłoby zadaniem,
Chcieć ich wypatrzyć w takiej koniunkturze.
Przeklnij ich, panie, jeśli kiedykolwiek
Więcej ócz ludzkich jak ich cztery będzie
Przy tym obecnych. Jakże więc? Cóż tedy?
Skąd przekonanie? Niepodobna, panie,
Abyś to ujrzał, choćby byli krewcy
Jak małpy albo wilki w czas wesela,
I rozbestwieni jak pijana gawiedź.
Oświadczam wszakże, iż jeżeli ważne
Okoliczności, niezbite poszlaki,
Wiodące prosto do bram prawdy, mogąć
Dać przekonanie, to je mam w mym ręku.
OTELLO
Daj mi wyraźny dowód jej niewiary.
JAGO
Arcy to dla mnie nieprzyjemna sprawa;
Skorom jednakże zaszedł tak daleko,
Powodowany głupią uczciwością
I przywiązaniem, zajdę jeszcze dalej.
Spędziłem świeżo noc tuż obok Kasja,
Że zaś cierpiałem ogromny ból zębów,
Nie mogłem zasnąć. Zdarzają się ludzie
Duszy tak słabej i niepowściągliwej,
Że przez sen paplą o swych interesach.
Tego rodzaju jest Kasjo, słyszałem,
Jak mówił przez sen: "Luba Desdemono!
Bądźmy ostrożni, kryjmy się z miłością ";
A potem chwytał mię, ściskał za rękę
I wołał: "Luba istoto! ", a potem
Tak zapalczywie zaczął mię całować,
Jakby mi wyrwać chciał z ust pocałunki
Aż do korzenia; potem na mym udzie
Położył nogę, całował mię, wzdychał:
"Przeklęty los, co dał cię Murzynowi!"
OTELLO
O, to okropne! To okropne!
JAGO
Wszakże
To był sen tylko.
OTELLO
Ale ten sen zdradził
Poprzednie czyny, jaskrawa wskazówka,
Choć tylko przez sen.
JAGO
I mogąca poprzeć
Inne dowody, które lada jako
Rzecz objaśniają.
OTELLO
Rozszarpię ją.
JAGOZ wolna,
Łaskawy panie, jeszcze nic nie widzim;
Jeszcze być ona może wolną zmazy.
Powiedz mi proszę, tylko czyś czasami
Nie widział kiedy w ręku swojej żony
Chustki w poziomki haftowanej?
OTELLO
Właśnie
Dałem jej niegdyś taką: był to pierwszy
Mój podarunek.
JAGO
Nie wiedziałem o tym:
Taką jednakże chustką (jestem pewny,
Że to jej była)widziałem, jak sobie
Pan Michał Kasjo brodę dziś obcierał.
OTELLO
Gdyby to była ta...
JAGO
Czy ta, czy inna,
Byle jej, zawsze to przeciw niej mówi,
Łącznie z tym, co się wyżej powiedziało.
OTELLO
Żeby ten nędznik miał nie jedno życie,
Lecz sto ich, tysiąc! jednego za mało
Dla mojej zemsty. Ha! teraz już widzę,
Że to jest prawda. Patrz, Jagonie, oto
Oddaję niebu z tym westchnieniem cały
Skarb mej miłości: stało się! już po niej!
Wstań, czarna zemsto, z głębokości piekieł!
Miłości, ustąp twego tronu w sercu
Nieubłaganej nienawiści! Pęknij,
Piersi nabrzękła od padalczych żądeł,
Co cię pokłuły!
JAGO
Uspokój się, panie.
OTELLO
Krwi! krwi! krwi!
JAGO
Uzbrój się, panie, w cierpliwość:
Możesz odmienić jeszcze zdanie.
OTELLO
Nigdy,
Nigdy, Jagonie! Jak Pontyńskie Morze,
Którego wzdęta, lodem ścięta fala
Nie zna odpływu wstecz, ale wciąż dąży
Do Propontydu i do Hellespontu,
Tak krwawa moja myśl w niepowstrzymanym
Naprzód pochodzie nigdy w tył nie spojrzy
Ani się cofnie ku brzegom miłości
I nie wprzód spocznie, aż ją przestwór zemsty
Spełna pochłonie. klękając
Na ten błękit niebios!
Z całą należną czcią dla świętych ślubów
Przysięgam, że tak będzie.
JAGO klękając także
Czekaj, panie,
Zaświadczcie, o wy wiecznie tam u góry,
Tlejące światła! wy żywioły, które
Nas otaczacie! zaświadczcie, że Jago
Całą działalność swojego umysłu,
Swych rąk i serca święci na usługi
Pokrzywdzonego Otella! Jakkolwiek
Może być krwawym to, co on mi każe,
Mym obowiązkiem będzie posłuszeństwo.
OTELLO
Nie odpowiadam na twoją przychylność
Marną podzięką, ale jej przyjęciem
I wystawieniem niezwłocznym na próbę:
Spraw, bym za trzy dni z ust twych się dowiedział,
Że Kasjo przestał żyć.
JAGO
Zmarł mój przyjaciel:
żądałeś tego, panie, tak się stało;
Niech aby ona żyje!
OTELLO
Niech przepadnie,
Kukła wszeteczna! Pójdź ze mną, pomyślim
O jakim szybkim pośredniku śmierci
Dla tej uroczej diablicy. Tyś teraz
Mym namiestnikiem.
JAGO
Twym sługą na zawsze. Wychodzą.

Scena czwarta

Tamże.
Wchodzą Desdemona, Emilia i Błazen.

DESDEMONA
Nie wiesz, kochanku, gdzie stoi namiestnik Kasjo?
BŁAZEN
Na polu bitwy.
DESDEMONA
Jak to?
BŁAZEN
On żołnierz, a kto by o żołnierzu powiedział, że nie stoi na polu bitwy, ten by swoją skórę naraził.
DESDEMONA
Pytam się, gdzie on stoi kwaterą.
BŁAZEN
Powiedzieć wam, gdzie on stoi kwaterą, na jedno by wyszło co skłamać.
DESDEMONA
Możeż kto z tego być mądrym?
BŁAZEN
Nie wiem, gdzie on stoi kwaterą; gdybym przeto powiedział, że stoi nią tu lub owdzie, powiedziałbym wierutne kłamstwo.
DESDEMONA
Nie mógłżebyś powziąć o nim języka, wywiedzieć się o niego?
BŁAZEN
Uczynię to katechetycznym sposobem, to jest przez pytania i odpowiedzi.
DESDEMONA
Wyszukaj go, proszę, i proś go, aby tu przyszedł. Powiedz mu, żem o nim mówiła z moim mężem i mam nadzieję, że wszystko będzie dobrze.
BŁAZEN
Taka rzecz nie przechodzi granic ludzkiego rozumu, gotów przeto jestem przedsięwziąć jej wykonanie.

Wychodzi.

DESDEMONA
Gdzieżem ja mogła zapodziać tę chustkę?
Nie wiesz?
EMILIA
Nie, pani.
DESDEMONA
Wolałabym była
Zgubić sakiewkę pełną kruzadosów.
Gdyby szlachetny mój mąż mniej miał prawy
Sposób myślenia i mniej był daleki
Od nikczemności, właściwej zazdrosnym,
Coś podobnego mogłoby w nim jaką
Złą myśl obudzić.
EMILIA
To on nie zazdrosny?
DESDEMONA
On?
Słońce jego ojczyzny wyssało,
Zdaję się, z niego wszelkie takie miazma.
EMILIA
Oto nadchodzi.
DESDEMONA
Nie dam mu tym razem
Pokoju, póki Kasja nie odwoła. Wchodzi Otello.
Jak się masz, mój Otello?
OTELLO
Dobrze, pani.

do siebie

O, co za męka udawać! głośno
A tyże
Jak, Desdemono?
DESDEMONA
O, dobrze.
OTELLO
Daj rękę.
Wilgotna ręka u pani.
DESDEMONA
Bo jeszcze
Wiek jej nie zmroził ni żadne cierpienie.
OTELLO
To znaczy płodność, szczodrobliwość serca...
I ciepła! Ciepła i wilgotna, takiej
Ręce przystoi zaparcie się świata,
Post i modlitwa, chłosta, umartwienie;
Bo wewnątrz siedzi młody, krewki szatan,
Co lubi broić. Łaskawa to ręka
I hojna.
DESDEMONA
Słusznie mianujesz ją taką,
Ona ci bowiem serce me oddała.
OTELLO
Hojna to ręka: w dawnych czasach serce
Dawało rękę, nowsza herladyka
Umieszcza w herbach rękę, a nie serce.
DESDEMONA
Nie znam się na tym. Pamiętasz, coś przyrzekł?
OTELLO
Cóżem to przyrzekł, kochanie?
DESDEMONA
Posłałam
Po Kasja, aby przyszedł mówić z tobą.
OTELLO
Nieznośny katar mam; tak mi dokucza!
Pozwól mi chustki.
DESDEMONA
Oto jest, mój mężu.
OTELLO
Tej, co ci dałem.
DESDEMONA
Nie mam jej przy sobie.
OTELLO
Nie masz jej?
DESDEMONA
Nie mam, w istocie.
OTELLO
To szkoda;
Chustkę tę dała była mojej matce
Jedna Cyganka, wróżka, co umiała
Najskrytsze myśli ludzkie odgadywać,
I powiedziała jej, że moc tej chustki,
Póki ją będzie miała w posiadaniu,
Nada jej urok i przywiąże do niej
Mojego ojca; gdyby zaś, broń Boże!
Miała ją zgubić lub darować komu,
Wraz by się od niej odwróciło serce
Mojego ojca i wzrok by się jego
Zaczął obracać ku innym pięknościom;
Przy zgonie dala mi ją z tym zleceniem,
Abym ją wzajem dał tej, z którą kiedyś
Los mnie połączyć zechce. Tak zrobiłem;
Strzeżże jej, pilnuj jako oka w głowie;
Zguba jej bowiem lub podarowanie
Komu innemu mogłoby sprowadzić
Najfatalniejsze skutki.
DESDEMONA
Czy podobna?
OTELLO
Z całą pewnością magiczny to wyrób.
Pewna Sybilla, która policzyła
Dwieście obiegów słońca na tym świecie,
W wieszczym natchnieniu utkała tę chustkę;
Jedwab doń snuły czarowne robaki,
A farbowana była w soku, który
Wtajemniczone ręce z serc dziewiczych
Przysposobiły.
DESDEMONA
Prawdaż to istotna?
OTELLO
Najistotniejsza, chowajże ją dobrze.
DESDEMONA
Obym więc nigdy jej nie była znała!
OTELLO
Ha! czemu?
DESDEMONA
Skąd ta zmiana w twoim głosie?
OTELLO
Zginęłaż?
Poszłaż do ludzi? Przepadłaż?
Mów, pani.
DESDEMONA
Boże zmiłuj się nade mną!
OTELLO
Hę!
DESDEMONA
Nie zginęła, lecz gdyby zginęła?
OTELLO
Co?
DESDEMONA
Nie zginęła, mówię.
OTELLO
To ją przynieś;
Pokaż ją zaraz.
DESDEMONA
Mogłabym, lecz nie chcę.
To tylko wybieg, aby mnie zbić z toru
W mej prośbie, proszę cię, przebacz Kasjowi.
OTELLO
Idź po tę chustkę, przeczuwam coś złego.
DESDEMONA
Daj pokój, nigdy nie znajdziesz człowieka
Równych mu zalet.
OTELLO
Idź, przynieś tę chustkę.
DESDEMONA
Proszę cię, mów o Kasju.
OTELLO
Chustkę, chustkę!
DESDEMONA
Człowieka, który całe swoje szczęście
Przez tyle czasów pokładał jedynie
W twej życzliwości; który dzielił z tobą
Niebezpieczeństwa.
OTELLO
Idź, mówię, po chustkę.
DESDEMONA
Ejże, niedobry jesteś.
OTELLO
Precz ode mnie!

Wychodzi.

EMILIA
Nie jestże zazdrosny ten człowiek?
DESDEMONA
Jeszczem w nim tego nigdy nie dostrzegła.
Niechybnie jakieś czary są w tej chustce.
O, nieszczęśliważ ja, żem ją zgubiła!
EMILIA
W rok ni w dwa lata nie poznasz mężczyzny,
Oni żołądki, a myśmy ich strawą;
Chciwie nas chłoną, a gdy są już syci,
Kadzi by nas się pozbyć. Oto Kasjo
I mąż mój.

Wchodzą Jago i Kasjo.

JAGO
Nie ma, bracie, innej drogi,
Trzeba, ażeby ona to sprawiła.
Patrz, co za szczęście! Przypuśćże szturm do niej.
DESDEMONA
Witaj, kochany Kasjo! co tam słychać?
KASJO
Pani, przychodzę powtórzyć mą prośbę.
Spraw, bym za wpływem twego przyczynienia
Odżył na nowo i odzyskał względy
Tego, którego z całej mocy duszy
Czczę i miłuję. Zwłoka mi nieznośna,
Jeżeli moja wina tak jest ciężka,
Że ani służba upłyniona, ani
Żal teraźniejszy, ani zamierzona
Nadal poprawa nie mogą mi wrócić
Jego życzliwych chęci, niech przynajmniej
Wolno mi będzie prędzej o tym wiedzieć,
Wtedy, przybrawszy przymuszony spokój,
Na innej drodze pójdę sobie szukać
Jałmużny losu.
DESDEMONA
O szlachetny Kasjo!
Bezsilny teraz jest mój głas; Otello
Już nie Otello, anibyś go poznał,
Gdyby się jego twarz tak odmieniła
Jak jego humor. Oby mi tak zawsze
Błogosławione pomagały duchy,
Jakem usilnie mówiła za tobą;
Gniew jego nawet nie zdołał mnie wstrzymać
Od nalegania. Bądź jeszcze cierpliwy:
Zrobię, co będę mogła, więcej nawet,
Niżbym uczynić śmiała w własnej sprawie.
Poprzestań na tym, zacny przyjacielu.
JAGO
To on był w gniewie?
EMILIA
Tylko co stąd wyszedł;
W istocie, dziwnie wzburzony.
JAGO
On w gniewie?
Byłem obecny, gdy kule armatnie
Szeregi wkoło niego rozrywały
I gdy z nich jedna tuż przy jego boku
Sprzątnęła jego rodzonego brata...
I on jest w gniewie? To nie bez kozery.
Idę natychmiast do niego, niechybnie
Jest w tym coś, kiedy on jest rozgniewany.

Wychodzi.

DESDEMONA
Idź, proszę. Pewnie coś dotyczącego
Spraw państwa; bądź to jaka wieść z Wenecji,
Bądź potajemna jaka złość, uknuta
Tu w Cyprze, której ślad tylko co odkrył,
Pogodny jego zachmurzyła umysł.
W podobnych razach zwykli się mężczyźni
O małe rzeczy obruszać, choć w gruncie
Wielkie ich drażnią. I nie dziw: jeżeli
Palec nas boli, czyliż się ból z niego
Do innych zdrowych nie rozchodzi członków?
Nie powinnyśmy mężów mieć za bóstwa
Ni żądać od nich takiej uprzejmości,
Jaka przystoi kochankom przed ślubem.
Zgrom mię, Emilio; już serce me chciało
Przed sąd wojenny stawić jego szorstkość,
Lecz widzę, że się dało uwieść świadkom
I oskarżyło go niesprawiedliwie.
EMILIA
Oby to tylko był interes państwa,
A nie zazdrosne jakie widzimisię,
Wprost dotyczące cię, pani!
DESDEMONA
Niestety!
Dałażem kiedy mu do tego powód?
EMILIA
Cóż stąd? Zazdrośni o to nie pytają;
Nie zawsze oni zazdroszczą dlatego,
Ze mają powód taki lub owaki,
Ale zazdroszczą, bo zazdroszczą, zazdrość
Jest to poczwara, co się sama płodzi,
Sama wylęga.
DESDEMONA
Niechże nieba chronią
Od tej poczwary mego męża!
EMILIA
Amen!
DESDEMONA
Pójdę do niego. Pozostań tu, Kasjo:
Jeśli go znajdę lepiej nastrojonym,
Poprę twą prośbę i wyczerpnę resztę
Mojej wymowy, by osiągnąć skutek,
KASJO
Dzięki, o, dzięki ci, łaskawa pani!

Wychodzą Emilia i Desdemona. Wchodzi Bianka.

BIANKA
Jak się masz, Kasjo?
KASJO
Skądeś się tu wzięła?
Jak mi się miewasz, śliczna moja Bianko?
Właśniem się, luba, wybierał do ciebie.
BIANKA
A jam szła właśnie do twojej kwatery.
Jak to? nie widzieć się ze mną przez tydzień?
Spędzić beze mnie siedem dni i nocy?
Aż osiemdziesiąt godzin w dubelt wziętych,
I jeszcze osiem? Godzin, które z dala
Od przyjaciela osiemdziesiąt razy
Dłużej się wloką niż na cyferblacie?
O, co za nudny obrachunek!
KASJO
Przebacz,
Przebacz mi, Bianko, ciężkie mię kłopoty
Gniotły w tych czasach; ale ja umorzę
Ten twój rachunek w sposobniejszej porze.
Kochana Bianko, podając jej chustkę Desdemony
wyhaftuj mi chustkę
Na wzór tej.
BIANKA
Skądżeś przyszedł do tej chustki?
Dar to od jakiejś nowej przyjaciółki.
Dotkliwie czułam twoją nieobecność,
Ale dotkliwiej czuję jej przyczynę.
Takiś to? dobrze, dobrze.
KASJO
Dajże pokój!
Rzuć te domysły w oczy szatanowi,
Co ci je poddał. Myśliszże na serio,
Że mam tę chustkę od jakiejś kochanki?
Nie, wierz mi, Bianko.
BIANKA
Czyjaż więc jest, powiedz?
KASJO
Nie wiem, znalazłem ją w moim pokoju.
Podoba mi się haft na niej i zanim
Zgłoszą się po nią, co się pewno stanie,
Chciałbym mieć deseń ten przekopiowany.
Weźże ją, zrób to i odejdź stąd teraz.
BIANKA
Odejść? dlaczego?
KASJO
Czekam tu na wodza,
Złą by to miało minę i nie rad bym,
Żeby mię zdybał w towarzystwie z tobą.
BIANKA
A to dlaczego, proszę?
KASJO
Nie dlatego,
Żebym cię nie miał kochać.
BIANKA
Lecz dlatego,
Że mię nie kochasz. Odprowadź mię trochę
I powiedz, czy się prędko dziś zobaczym?
KASJO
Nie mogęć dalej odprowadzić, serce,
Jak kilka kroków, bo muszę tu czekać;
Ale zobaczym się wkrótce.
BIANKA
No, zgoda,
Nie mogę podejść, to muszę przeskoczyć.

Wychodzą.


Akt IV

Scena pierwsza

Tamże. Wchodzą Otello i Jago.

JAGO
Sądziszli, panie, że to można?
OTELLO
Można?
Co można?
JAGO
Możnaż ściskać się pokątnie?
OTELLO
Zakazane są takie uściśnienia.
JAGO
Albo być nago w łożnicy u gacha
Przez parę godzin i więcej i myśleć,
Że to nic złego?
OTELLO
Być w objęciach gacha
I myśleć, że to nic złego? Jagonie,
To by prawdziwą było hipokryzją
Dla zamydlenia oczu szatanowi.
Kto by uczciwym być chciał i tak czynił,
Ten by ulegał pokusom szatana
I sam by kusił sprawiedliwość niebios.
JAGO
Jeśliby jednak nie czynił nic więcej,
Taki by usterk był do przebaczenia.
Z tym wszystkim, gdybym mej żonie dał chustkę...
OTELLO
To cóż?
JAGO
To chustka ta byłaby, panie,
Prawną własnością mej żony i ona

Miałaby jako właścicielka prawo Podarowania jej, komu by chciała.

OTELLO
Onać jest panią i swego honoru;
Mogłażby i ten podarować?
JAGO
Honor
Jest to istota, której się nie widzi.
I bardzo często bywa tych udziałem,
Co go nie mają, ale chustka, chustka...
OTELLO
Na Boga! rad bym był o tym zapomnieć.
Mówiłeś - o, ta myśl krąży w mej duszy,
Jak kruk nad domem dotkniętym zarazą,
W złowieszczy sposób dla wszystkich - mówiłeś,
Że on tę chustkę posiada.
JAGO
Cóż z tego?
OTELLO
Zaprawdę, nie jest to wcale pomyślne.
JAGO
A gdybym też był mówił, że widziałem,
Jak on cię krzywdził, panie? że słyszałem,
Są bowiem takie niecnoty na świecie,
Co zniewoliwszy sobie lub posiadłszy
Jaką kobietę, skutkiem swych zabiegów
Lub jej łatwości do zbałamucenia,
Żyć by nie mogli, gdyby tego zaraz
Nie wypaplali.
OTELLO
To więc on co mówił?
JAGO
Mówił ci, panie; nic takiego jednak,
Czego by nie mógł się wyprzeć.
OTELLO
Cóż mówił?
JAGO
Że z nią - ej, nie wiem co...
OTELLO
Co? Co? Mów zaraz.
JAGO
Był jak mąż z żoną.
OTELLO
On? z nią! jak mąż z żoną! Kto mówi, że z nią leżał - to ohydne! Ta chustka - te wyznania - ta chustka. Kto czyni wyznania, z tym na szubienicę! Nie, wprzód z nim na szubienicę, a potem niech wyznaje! Dreszcz mię przechodzi. Takie wrzenie w mózgu byłoby przeciw naturze, gdyby nie było wskazówką; Nie słowa to tak mię wstrząsają. Nosy, uszy, wargi! Fuj! fuj! Czy być może? Przyznał się! Gdzie chustka? O szatanie! Wpada w odrętwienie.
JAGO
Działaj, trucizno moja, działaj! Tak to
Łowi się w matnię łatwowiernych głupców;
Niejedna zacna, uczciwa kobieta
Takim sposobem osławioną była
Jak najniewinniej. Ejże, ejże, panie!
Otello! wodzu mój! Wchodzi Kasjo.
Czego chcesz, Kasjo?
KASJO
Co się tu stało?
JAGO
Wpadł w wielką chorobę;
Już to od wczoraj drugi taki atak,
KASJO
Trzeba mu potrzeć skronie.
JAGO
Nie, daj pokój.
Niemoc ta musi przejść swój bieg spokojnie,
Inaczej, pianą usta by mu zaszły,
Szaleć by zaczął. Patrz, już się porusza,
Oddal się, oddal na chwilę; niebawem
Odzyska zmysły. Jak go tu nie będzie,
Chciałbym pomówić z tobą o czymś ważnym.

Kasjo wychodzi.

Jakże ci, panie? Nie zraniłżeś głowy?
OTELLO
Drwisz ze mnie?
JAGO
Jaż bym miał z ciebie drwić, panie?
Nie, Bóg mi świadkiem! Rad bym, abyś przyjął
To dopuszczenie jak mąż.
OTELLO
Mąż z rogami!
To istny potwór, bydlę; nic innego.
JAGO
Jest więc niemało bydląt w ludnych miastach.
I znakomitych potworów niemało.
OTELLO
Więc on to wyznał?
JAGO
Bądź mężem, mój wodzu,
Pomyśl, że każdy, co ma włos na brodzie,
W małżeńskim jarzmie może los twój dzielić,
Miliony takich się znajdą, co, leżąc
W zbrukanym łożu, gotowi są przysiąc,
Że ono czyste, z tobą tak źle nie jest.
O, nie ma większej dla piekła uciechy,
Jak gdy kto pieści chytrą rozkosznicę
I dobrodusznie ma ją za cnotliwą.
Nie, tu potrzeba mego przeświadczenia,
Wiedząc, czym jestem, wiem, czym ona będzie,
Czym dlań być wzajem.
OTELLO
O, słusznie; to pewna.
JAGO
Zejdź, panie, trochę na stronę i uwięź
Swoje uczucia w szrankach cierpliwości.
Gdy cię przed chwilą przygniotło cierpienie
(W sposób niegodny takiego człowieka),
Nadszedł tu Kasjo; zbyłem go, jak mogłem,
I ubarwiwszy przed nim ów paroksyzm,
Prosiłem, aby się później tu stawił
Dla pomówienia ze mną, co i przyrzekł.
Skryjże się, panie, gdziekolwiek opodal
I zapisz sobie każdy pogardliwy,
Przedrwiwający i szyderczy wyraz,
Jaki na jego twarzy się ukaże;
Bo on mi musi jeszcze raz wygadać,
Gdzie, jak, jak często, jak długo i kiedy
Miał z twoją żoną schadzkę i mieć będzie;
Uważaj, panie, na grę jego twarzy,
Powtarzam. Tylkoż uzbrój się w cierpliwość,
Bo powiem, że masz żółć jedynie w sobie,
A męstwa ani krzty.
OTELLO
Słuchaj, Jagonie,
Będę cierpliwy, ale ta cierpliwość
Krwawo się skończy; słyszysz?
JAGO
Tak też trzeba,
Byleby w porę. Usuńże się, panie. Otello odchodzi na stronę.
O Biankę go się wypytywać będę,
O tę wytartą nimfę, co frymarcząc
Swymi pieszczoty, kupuje chleb sobie
I odzież; ona szaleje za Kasjem,
Lecz kosa trafiła tym razem na kamień,
Jak się to zwykle zdarza takim dziewkom:
Ilekroć Kasjo słyszy o niej wzmiankę,
Tylekroć parska śmiechem. - Otóż idzie. Wchodzi Kasjo.
Im bardziej on się śmiać będzie, tym bardziej
Wściekać się będzie Otello; a głupia
Zazdrość Murzyna wytłumaczy sobie
Uśmiechy, gesta i jowialne żarty
Biednego Kasja zupełnie na opak.
Jak się masz, namiestniku?
KASJO
Tym ci gorzej,
Gdy mi nadajesz ten tytuł, którego
Brak mię zabija!
JAGO
Zakołataj jeno
Do Desdemony, a nie doznasz braku. ciszej
Gdyby to tylko było w mocy Bianki,
KASJO
Biedna istotka!
OTELLO do siebie
O, jak się już śmieje!
JAGO
Dalipan, jeszczem nie widział kobiety
Tak zakochanej jak ona.
KASJO
Biedactwo!
W istocie, zdaje się do mnie mieć słabość.
OTELLO do siebie
Jak słabo przeczy, jak drwiąco się śmieje!
JAGO
Słuchaj no, Kasjo.
OTELLO do siebie
Teraz go wyciąga
Na dobitniejsze słowo. Nuże! dalej!
JAGO
Ona się daje z tym słyszeć, że myślisz
Wziąć ją za żonę, szczerze masz ten zamiar?
KASJO
Cha! cha! cha!
OTELLO do siebie
Triumfujesz, Rzymianinie?
KASJO
Ja wziąć za żonę fryjerkę? Proszę cię, miejże litość nad moim rozsądkiem; nie sądź go tak niezdrowym. Cha! cha! cha!
OTELLO do siebie
Tak, tak, tak: śmieje się, kto wygrywa.
JAGO
Doprawdy, wieści chodzą, że się z nią ożenisz.
KASJO
Powiedz prawdę.
JAGO
Szelma jestem, jeżeli nie.
OTELLO do siebie
Więceście się mnie już pozbyli? Dobrze.
KASJO
To własny wymysł tej błaźnicy; wbiła sobie w głowę, że się z nią ożenię, przeto że sobie tego życzy, nie że ja jej to przyrzekłem.
OTELLO do siebie
Jago daje mi znak, teraz się zacznie wywnętrzać.
KASJO
Tylko co tu była, ściga mnie, gdzie się ruszę. Niedawno stałem na wybrzeżu rozmawiając z kilku Wenecjanami, aż oto nadbiega ta lala i bez ceremonii rzuca mi się na szyję, ot tak.
OTELLO do siebie
I woła: O mój Kasjo! lub coś podobnego, z jego gestów można się tego domyślić.
KASJO
I wiesza się na mnie, i cmokta mnie, i kwili, i skubie mnie, i ciągnie. Cha! cha! cha!
OTELLO do siebie
Teraz powie, jak go wciągnęła do mego pokoju. O nędznik! widzę nos jego, ale nie widzę psa, któremu go rzucę.
KASJO
Na poczciwość! muszę z nią zerwać stosunki;
JAGO
Tam do licha! patrz, kto to idzie. Wchodzi Bianka.
KASJO
Biadaż mi z tym koczkodanem! Perfumowany koczkodan! Co się to znaczy, że się tak włóczysz za mną?
BIANKA
Niech się czort i jego ciotka włóczy za tobą! Co znaczy ta chustka, co mi ją dałeś przed chwilą? Byłam tak głupia, żem ją wzięła. Mam z niej haft zdejmować? Tak misterny wyrób znalazłeś w swojej kwaterze i niby nie wiesz, kto go tam zostawił? ! To prezent od jakiejś marmuzeli i ja mam z niej haft zdejmować! Daj ją jakiej hetce pętelce, a nie mnie: od kogokolwiek ją masz, nie myślę zdejmować z niej haftu.
KASJO
No, no, kochana Bianko! Zgoda, zgoda!
OTELLO do siebie
Nieba, byłażby to owa chustka ode mnie?
BIANKA
Jeżeli chcesz dziś przyjść na kolację, to dobrze: a nie, to przyjdź, kiedy ci przyjdzie ochota.

Wychodzi.

JAGO
Nuże za nią! Nuże za nią!
KASJO
Na honor! muszę pójść: inaczej zbeształaby mnie na ulicy.
JAGO
Będzieszże u niej na kolacji?
KASJO
Zapewne.
JAGO
No, to może się tam zobaczym, bo w istocie potrzebuję z tobą pomówić.
KASJO
Przyjdź, przyjdź; przyjdzieszże pewno?
JAGO
Przyjdę, przyjdę. Nie mów więcej.

Wychodzi Kasjo.

OTELLO zbliżając się
Jak go mam zamordować, Jagonie?
JAGO
Czy uważałeś, panie, jak się naśmiewał z własnego grzechu?
OTELLO
O Jagonie!
JAGO
I widziałeś ową chustkę?
OTELLO
Mojaż to była?
JAGO
Twoja, panie, jak żyw tu stoję. Miałeś dowód, jak on ceni tę szaloną kobietę, mówię o twojej żonie, ona mu ją dała, a on ją daje swojej utrzymance.
OTELLO
O, gdybym go mógł przez dziesięć lat mordować Piękna kobieta! Śliczna kobieta! Luba kobieta!
JAGO
Trzeba o tym teraz zapomnieć.
OTELLO
Niech zgnije, niech zmarnieje i do piekła pójdzie tej nocy! Bo że musi umrzeć, to pewna. Serce moje obróciło się w kamień, kaleczy mi rękę, gdy w nie uderzę. O, świat nie ma śliczniejszej istoty! mogłaby leżeć w łożnicy cesarza i mieć go niewolnikiem swych skinień.
JAGO
Nie w porę te rozpamiętywania.
OTELLO
Niech przepadnie! powiadam tylko, jaką jest. Tak zgrabna z igłą w ręku! Tak czarodziejsko muzykalna! Ach! Ona by swoim śpiewem zaklęła dzikość niedźwiedzia. Tak pełna wielkiego rozumu i pomysłowości.
JAGO
Tym ci godniejsza potępienia.
OTELLO
O, po tysiąc, po tysiąc razy! A przy tym tak słodka, tak uprzejma w obcowaniu!
JAGO
W istocie, za uprzejma.
OTELLO
To pewna. Co za szkoda jednak! O Jagonie! Co za szkoda!
JAGO
Jeżeli się, panie, nad jej niecnotą rozczulasz, to daj jej patent do grzeszenia, bo jeżeli to ciebie nie obchodzi, nikt pewnie inny nie weźmie tego do serca.
OTELLO
Rozsiekam ją na drobne kawałki. Mnie zdradzać tak haniebnie!
JAGO
To szkaradnie z jej strony.
OTELLO
Z moim podkomendnym!
JAGO
To jeszcze szkaradniej.
OTELLO
Postaraj mi się, Jagonie, o truciznę na tę noc. Nie będę się z nią wdawał w rozprawy, aby mnie jej postać i piękność nie rozbroiła. Na tę noc, Jagonie.
JAGO
Daj, panie, pokój truciźnie; uduś ją w łóżku, w tym samym łóżku, które zbezcześciła.
OTELLO
Dobrze, sprawiedliwość tego kroku podoba mi się, tak uczynię.
JAGO
A co do Kasja, tego ja biorę na siebie, o północy dowiesz się, panie, czegoś więcej. Słychać trąbienie.
OTELLO
Wybornie. Co ma znaczyć to trąbienie?
JAGO
Pewnie nadeszła jaka wieść z Wenecji.
To Lodowiko, w poselstwie od doży,
Zbliża się, a z nim twoja żona, panie. Wchodzą z orszakiem Lodowiko i Desdemona.
LODOWIKO
Witaj, cny generale!
OTELLO
Witaj, panie.
LODOWIKO
Doża i senat pozdrawiają ciebie. Oddaje mu list.
OTELLO
Całuję tego tłumacza ich woli. Otwiera list i czyta.
DESDEMONA
Cóż nam nowego przynosisz, kuzynie?
JAGO
Siniore, pozwól mi wyrazić radość
Z ujrzenia ciebie.
LODOWIKO
Dziękuję waćpanu.
Jakże się miewa Kasjo?
JAGO
Żyje, panie.
DESDEMONA
Smutne pomiędzy nim a moim mężem
Zaszło w tych czasach rozdwojenie, ale
Ty ich pojednasz.
OTELLO
Czy tak?
DESDEMONA
Co, mój mężu?
OTELLO czytając
"Nie zwlekaj tego uczynić, jak tylko.. . "
LODOWIKO
On nie do pani mówił, on jest cały
Listem zajęty. To więc twój małżonek
Jest poróżniony z Kasjem?
DESDEMONA
Na nieszczęście,
Dałabym, nie wiem co, żeby znów byli
Na dawnej stopie, bo sprzyjam Kasjowi.
OTELLO
Ognia i siarki!
DESDEMONA
Mężu!
OTELLO
Maszli rozum?
DESDEMONA
Gniewa się?
LODOWIKO
Pewnie go ten list tak wzburzył,
Bo go podobno senat odwołuje
I zarząd wyspy powierza Kasjowi.
DESDEMONA
Doprawdy, cieszę się z tego.
OTELLO
W istocie?
DESDEMONA
Co, panie?
OTELLO
Cieszę się, żeś oszalała,
DESDEMONA
Jak to? Kochany mężu?
OTELLO
Precz, diablico! Uderza ją.
DESDEMONA
Nie zasłużyłam na to.
LODOWIKO
Generale,
Temu w Wenecji wiary by nie dano,
Chociażbym przysiągł, że na to patrzałem.
Taki postępek jest twardy nad miarę,
Przeproś ją, płacze.
OTELLO
O diablico! gdyby
Ziemię zapłodnić mogły łzy niewieście,
Z każdej ich kropli powstałby krokodyl.
Precz z moich oczu!
DESDEMONA
Nie chcę cię już drażnić. Odchodzi.
LODOWIKO
Co za uległość i pokora! Każ jej
Powrócić nazad, panie generale.
OTELLO
Wróć się!
DESDEMONA
Co każesz?
OTELLO
Czego pan chcesz od niej?
LODOWIKO
Ja?
OTELLO
Chciałeś przecie, aby przyszła nazad,
O, ona umie się, jak chcesz, obracać;
Iść wstecz, a przecie naprzód, i znów wstecznie;
I płakać umie, panie, umie płakać;
I jest uległa, jak mówisz - uległa,
Bardzo uległa nawet. Płaczże jeszcze.
O, co do tego, jest to, panie, tylko
Ból malowany. Mam więc Cypr opuścić.
Odejdź stąd, przyślę niedługo po ciebie.
Panie, posłuszny jestem rozkazowi
I do Wenecji wracam. Precz mi zaraz!

Wychodzi Desdemona.

Kasjo obejmie mój urząd. Bądź łaskaw
Przyjąć dziś u mnie wieczerzę, siniore,
Szanowny z pana gość. Kozły i małpy!

Wychodzi.

LODOWIKO
Toż to szlachetny ów Murzyn, którego
Cały nasz senat ma za doskonałość?
Toż to ów umysł szlachetny, którego
Nigdy namiętność zachwiać nie zdołała?
Którego cnoty stałej i hartownej
Żaden traf, żadna przeciwność nie mogła
Zgiąć ni wykrzywić?
JAGO
Bardzo się odmienił.
LODOWIKO
Powiedz mi, jestli on zdrów na umyśle?
JAGO
Jest, panie - tym, czym jest, sąd mój tu milczy. Dałby Bóg, aby był tym, czym by mógł być, Jeśli tym, czym by mógł być, nie jest teraz.
LODOWIKO
Żeby aż żonę uderzyć!
JAGO
Zaprawdę
Nie był to wcale uprzejmy postępek;
Rad bym jednakże, aby się skończyło
Li na tym.
LODOWIKO
Czy to taki Jego zwyczaj?
Dziękuję waćpanu.
Jakże się miewa Kasjo?
JAGO
Żyje, panie.
DESDEMONA
Smutne pomiędzy nim a moim mężem
Zaszło w tych czasach rozdwojenie, ale
Ty ich pojednasz.
OTELLO
Czy tak?
DESDEMONA
Co, mój mężu?
OTELLO czytając
"Nie zwlekaj tego uczynić, jak tylko.. . "
LODOWIKO
On nie do pani mówił, on jest cały
Listem zajęty. To więc twój małżonek
Jest poróżniony z Kasjem?
DESDEMONA
Na nieszczęście,
Dałabym, nie wiem co, żeby znów byli
Na dawnej stopie, bo sprzyjam Kasjowi.
OTELLO
Ognia i siarki!
DESDEMONA
Mężu!
OTELLO
Maszli rozum?
DESDEMONA
Gniewa się?
LODOWIKO
Pewnie go ten list tak wzburzył,
Bo go podobno senat odwołuje
I zarząd wyspy powierza Kasjowi.
DESDEMONA
Doprawdy, cieszę się z tego.
OTELLO
W istocie?
DESDEMONA
Co, panie?
OTELLO
Cieszę się, żeś oszalała,
DESDEMONA
Jak to? Kochany mężu?
OTELLO
Precz, diablico! Uderza ją.
DESDEMONA
Nie zasłużyłam na to.
LODOWIKO
Generale,
Temu w Wenecji wiary by nie dano,
Chociażbym przysiągł, że na to patrzałem.
Taki postępek jest twardy nad miarę,
Przeproś ją, płacze.
OTELLO
O diablico! gdyby
Ziemię zapłodnić mogły łzy niewieście,
Z każdej ich kropli powstałby krokodyl.
Precz z moich oczu!
DESDEMONA
Nie chcę cię już drażnić. Odchodzi.
LODOWIKO
Co za uległość i pokora! Każ jej
Powrócić nazad, panie generale.
OTELLO
Wróć się!
DESDEMONA
Co każesz?
OTELLO
Czego pan chcesz od niej?
LODOWIKO
Ja?
OTELLO
Chciałeś przecie, aby przyszła nazad,
O, ona umie się, jak chcesz, obracać;
Iść wstecz, a przecie naprzód, i znów wstecznie;
I płakać umie, panie, umie płakać;
I jest uległa, jak mówisz - uległa,
Bardzo uległa nawet. Płaczże jeszcze.
O, co do tego, jest to, panie, tylko
Ból malowany. Mam więc Cypr opuścić.
Odejdź stąd, przyślę niedługo po ciebie.
Panie, posłuszny jestem rozkazowi
I do Wenecji wracam. Precz mi zaraz!

Wychodzi Desdemona.

Kasjo obejmie mój urząd. Bądź łaskaw
Przyjąć dziś u mnie wieczerzę, siniore,
Szanowny z pana gość. Kozły i małpy!

Wychodzi.

LODOWIKO
Toż to szlachetny ów Murzyn, którego
Cały nasz senat ma za doskonałość?
Toż to ów umysł szlachetny, którego
Nigdy namiętność zachwiać nie zdołała?
Którego cnoty stałej i hartownej
Żaden traf, żadna przeciwność nie mogła
Zgiąć ni wykrzywić?
JAGO
Bardzo się odmienił.
LODOWIKO
Powiedz mi, jestli on zdrów na umyśle?
JAGO
Jest, panie - tym, czym jest, sąd mój tu milczy. Dałby Bóg, aby był tym, czym by mógł być, Jeśli tym, czym by mógł być, nie jest teraz.
LODOWIKO
Żeby aż żonę uderzyć!
JAGO
Zaprawdę
Nie był to wcale uprzejmy postępek;
Rad bym jednakże, aby się skończyło
Li na tym.
LODOWIKO
Czy to taki Jego zwyczaj?
Czyli też może ten list na krew jego
Wywarł wpływ taki i do tej zdrożności
Dziś po raz pierwszy go przywiódł?
JAGO
Niestety!
Ladaco byłbym, gdybym mówił o tym,
Com widział albo czegom się dowiedział.
Miej go na oku, siniore, a własne
Jego czynności zastąpią świadectwo
Mego języka. Miej tylko nań oko
Zwrócone, panie, gdy będziecie razem.
LODOWIKO
Przykro mi, że się na nim tak zawiodłem.

Wychodzą.

Scena druga

Pokój w zamku. Wchodzą Otello i Emilia.

OTELLO
Więc nie dostrzegłaś niczego?
EMILIA
Nie, panie,
Anim słyszała, anim pomyślała
Coś podobnego.
OTELLO
Widywałaś jednak
Kasja z nią razem.
EMILIA
Ale nie widziałam
Nic nagannego wtedy i słyszałam
Każdą sylabę przez nich wymówioną.
OTELLO
Nigdyż do siebie nie szeptali?
EMILIA
Nigdy.
OTELLO
I nigdy cię nie wysyłali?
EMILIA
Nigdy.
OTELLO
Po wachlarz albo rękawiczki, po nic?
EMILIA
Po nic, a po nic, panie.
OTELLO
To rzecz dziwna.
EMILIA
Gotowam stawić duszę moją w zakład
Za jej niewinność; jeżeli inaczej
Myślisz, o panie, oddal tę myśl; ona
Próżno zakłóca twój spokój. Jeżeli
Jaki niecnota ci to poddał, niechaj
Niebo go za to zetrze jako węża!
Jeżeli bowiem ta kobieta nie jest
Cnotliwą, czystą i wierną, to nie ma,
Nie ma na świecie szczęśliwego męża
I najzacniejsza żona tak jest niecną
Jak potwarz.
OTELLO
Powiedz jej, żeby tu przyszła.
Idź.

Wychodzi Emilia.

Dość już chyba powiedziała, przecie
Każda rajfurka tyle samo powie,
Chyba że bardzo głupia. To rufianka
Arcyprzebiegła, istny klucz i rygiel
Do zamykania wszetecznych tajemnic.
A przecież klęka, modli się, bywałem
Sam nieraz świadkiem tych pobożnych praktyk.

Desdemona i Emilia wchodzą.

DESDEMONA
Co mi rozkażesz, panie?
OTELLO
Pójdź tu, rybko,
DESDEMONA
Czego ode mnie żądasz?
OTELLO
Pokaż oczy;
Patrz mi w twarz.
DESDEMONA
Cóż to za kaprys okropny?
OTELLO do Emilii
A aśćka dalej do swych obowiązków!
Zamknij drzwi, zostaw czułą parę samą;
Kaszlaj, chrząkaj, jak się kto przybliży.
Nuże, pełń swoje rzemiosło, no, spiesz się.

Wychodzi Emilia.

DESDEMONA
Błagam cię, panie, na kolanach, powiedz,
Co znaczy twoja mowa, nie pojmuję
Twych słów, pojmuję tylko jakąś wściekłość
W tych słowach.
OTELLO
Powiedz mi, coś ty za jedna?
DESDEMONA
Twa żona, panie; wierna twoja żona.
OTELLO
Poprzysiąż na to, potęp sama siebie;
Inaczej, widząc twą anielską postać,
Pochwycić ciebie baliby się diabli,
Bądź więc po dwakroć potępiona, przysiąż,
Żeś jest uczciwa.
DESDEMONA
Niebu to wiadomo.
OTELLO
Niebo wie, żeś jest zdradziecka jak szatan.
DESDEMONA
Kogóż ja zdradzam, panie? w czym? dla kogo?
OTELLO
O Desdemono! precz! precz!
DESDEMONA
O mój Boże!
Ty płaczesz? Jestżem ja tych łez przyczyną?
Jeśli przypadkiem sądzisz, że mój ojciec
Jest sprawcą twego odwołania, nie kładź
Tej winy na mnie, jeżeliś ty stracił
W nim przyjaciela, ja straciłam także.
OTELLO
Niechby mnie niebo jak bądź doświadczało
Utrapieniami, niechby na mą głowę
Zlało nawałem krzywdy i cierpienia,
Niechby mnie całkiem pogrążyło w nędzy,
W loch mnie rzuciło i pogrzebło wszelkie
Moje nadzieje, jeszcze bym gdzieś w duszy
Znalazł cierpliwość do zniesienia tego;
Lecz czynić ze mnie cel naigrawania,
Wieczysty przedmiot wzgardy czasów, który
Sztywnym by swoim palcem wskazywały. . .
I to bym jednak zniósł, znieść miałbym siłę;
Ale tam, kędy serce me przyrosło,
Kędy żyć muszę albo nie żyć wcale,
Tam być wygnańcom; od zdroju, z którego
Wypływa strumień mojego istnienia,
A bez którego wysechłby koniecznie,
Od tego zdroju zostać odepchniętym
Albo go widzieć obróconym w bagno,
W którym osiada skrzek - o! cierpliwości,
Młody, różanousty cherubinie,
Zmień twą naturę wobec takiej doli,
I przybierz postać tak groźną jak piekło!
DESDEMONA
Tuszę przynajmniej, że mnie mój małżonek
Ma za uczciwą.
OTELLO
O, za tak uczciwą
Jak owe muchy w jatkach w czasie lata,
Co się gżą wraz po lęgu. O ty chwaście,
Tak wdzięcznie piękny, tak słodko pachnący,
Że aż odurzasz; bogdajbyś był nigdy
Na świat nie przyszedł!
DESDEMONA
Nieszczęsnaż ja! Jakiż
Grzech popełniłam, o którym nic nie wiem?
OTELLO
Na toż ta piękna książka dzień ujrzała,
Aby jej czyste karty bezwstyd kalał?
"Com popełniła?!" O gminna sprośnico!
W hutnicze piece zmieniłbym me lica,
I srom mój w popiół obrócić bym musiał,
Gdybym o twoich czynach wspomniał tylko.
"Com popełniła?" Niebu ckliwo, księżyc
Na widok tego chmurą się zasłania,
A wiatr lubieżny, co zwykł w swym przelocie
Wszystko całować, chowa się w głąb ziemi
Na wzmiankę o tym. "Cóżem popełniła?!"
O ty bezczelna wszetecznico!
DESDEMONA
Przebóg!
Krzywdzisz mnie, panie.
OTELLO
Nie jestżeś wszeteczna?
DESDEMONA
Nie jestem, panie, jakem chrześcijanka!
Jeśli zachować tę ziemską powłokę,
Którą wyłącznie tobie poślubiłam,
Wolną od zmazy obcego dotknięcia
I być wszeteczną nie jest tymże samym,
Tom nie jest taką.
OTELLO
Ty wolna od zmazy?
DESDEMONA
Jak być zbawiona pragnę!
OTELLO
Czy podobna?
DESDEMONA
O Boże, zmiłuj się!
OTELLO
Przebacz mi zatem:
Wziąłem cię za wenecką nierządnicę,
Co zaślubiła Otella. Wchodzi Emilia.
Ty, nimfo,
Co wręcz przeciwny świętemu Piotrowi
Urząd sprawujesz, bo strzeżesz bram piekła.
Ty, ty - jużeśmy interes skończyli.
Masz tu za swoje trudy; zasuń rygiel
I trzymaj szczelnie język za zębami.

Wychodzi.

EMILIA
Dlaboga! Co mu przychodzi do głowy?
O pani, co ci to? Takaś zmieniona?
DESDEMONA
Jestem jak we śnie.
EMILIA
O kochana pani!
Co się naszemu panu stało?
DESDEMONA
Komu?
EMILIA
Mojemu panu.
DESDEMONA
Kto jest twoim panem?
EMILIA
Ten, kto i twoim.
DESDEMONA
Ja już nie mam pana.
Nie mów nic do mnie, Emilio, nie pytaj,
Nie mogę płakać, odpowiedzią moją
Byłyby tylko łzy. Okryj mi łóżko
Na tę noc ślubną kołdrą, nie zapomnij:
I męża swego tu przywołaj.
EMILIA
Dobrze;
Natychmiast, pani. Jak się tu zmieniło!

Wychodzi.

DESDEMONA
Słusznie mnie los ten spotyka, o, słusznie!
Cóż jednak było w mym postępowaniu,
Żeby upatrzyć mógł najlżejszy pozór
Podobnej winy? Wchodzi Emilia, a z nią Jago.
JAGO
Staję na twój rozkaz,
Łaskawa pani; o cóż idzie?
DESDEMONA
Nie wiem,
Jak to powiedzieć. Ci, co uczą dzieci,
Czynią to w sposób łagodny, podają
Łatwe zadania, należało jemu
W taki sam sposób zgromić mnie, bo jestem
Godnym zgromienia dzieckiem, w rzeczy samej.
JAGO
Co ci się stało, pani?
EMILIA
Ach, Jagonie!
Generał nazwał ją wszeteczną, zelżył
Tak hańbiącymi, ohydnymi słowy,
Jakich nie mogą znieść uczciwe serca.
DESDEMONA
Jestżem ja taką? powiedz.
JAGO
Jaką, pani?
DESDEMONA
Taką, jak ona mówi, że mnie nazwał.
EMILIA
Jagonie, nazwał ją dziewką, wstyd mówić;
Pijany prostak nawet by nie użył
Takich terminów na ostatnią dziewkę.
JAGO
Jakiż on powód miał do tego?
DESDEMONA
Nie wiem,
Ale to pewna, żem nie zasłużyła
Na nic takiego.
JAGO
Nie płacz, droga pani,
O, nie płacz, nie płacz! Biedaż się uwzięła!
EMILIA
Na toż się ona wyrzekła ojczyzny,
Ojca, przyjaciół; na toż odrzuciła
Tyle ponętnych, tyle świetnych związków,
Aby otrzymać miano wszetecznicy?
Jak tu nie płakać?
DESDEMONA
Taki mój los.
JAGO
Niech go
Pomsta ogarnie! Skąd mu to przyjść mogło?
DESDEMONA
Bóg raczy wiedzieć.
EMILIA
Gardło w zakład daję,
Że jakiś szczwany nędznik, jakiś chytry,
Przymilający się łotr, jakiś lizus
Bez czci i wiary wymyślił tę potwarz,
By się dochrapać jakiegoś urzędu.
Gardło dam za to.
JAGO
Fuj! To być nie może,
Nie ma na świecie takiego człowieka.
DESDEMONA
A jeśli taki jest, niech mu złość jego
Pan Bóg przebaczy.
EMILIA
Niech mu kat przebaczy
I piekło wszystek szpik wysuszy w kościach!
Ją zwać wszeteczną? Któż z nią ma stosunki?
Gdzie, jak i kiedy? Skąd cień podobieństwa?
Jakiś wierutny łotr Murzyna zdurzył,
Jakiś nikczemny oszust, podły hultaj.
Oby go nieba odkryć pozwoliły
I bicz podały w każdą dłoń uczciwą
Do przepędzenia tego szelmy nago
Przez obszar świata, od wschodu na zachód!
JAGO
Czego tak wrzeszczysz?
EMILIA
O, wieczna kaźń jemu!
Taki to ptaszek pomieszał był niegdyś
Klepki i tobie i nabił ci głowę,
Że ja mam jakieś konszachty z Murzynem.
JAGO
Cicho bądź, głupia.
DESDEMONA
Kochany Jagonie,
Cóż mam uczynić, aby go przejednać?
Idź za nim, pomów z nim, bo na to słońce,
Ani wiem, w jaki sposób go straciłam.
Oto na klęczkach klnę się, żem niewinna,
Jeżeli chęci moje kiedykolwiek
Przeciw miłości jego spiskowały,
Czy to uczynkiem, czy to pożądaniem;
Jeżeli wzrok mój, słuch lub jakikolwiek
Zmysł mój lubował kiedy w kim bądź innym;
Jeśli go teraz nie kocham wyłącznie
I nie kochałam zawsze, i nie będę
Zawsze kochała chociażby mnie nawet
Skazał na rozwód z sobą jak żebraczkę,
To niech nie zaznam pociechy w tym życiu!
Wiele dokazać może złe obejście,
On mnie nim może zabić, ale nigdy
Zmniejszyć miłości mojej. Ja wszeteczna!
Sam już ten wyraz zgrozą mnie przejmuje;
Do zasłużenia czynem na to miano
Żadna potęga próżności światowych
Nie potrafiłaby mnie doprowadzić.
JAGO
O pani, nie bierz tego tak do serca;
W złym był humorze tylko, list z Wenecji
W niesmak mu poszedł i niechęć się jego
Krupi na tobie.
DESDEMONA
Bogdajby tak było!
JAGO
Ręczę, że tak jest.
Słychać trąbienie.
Słyszysz, pani? Trąba
Wzywa na ucztę; posłowie weneccy
Radzi by zasiąść do stołu. Idź, pani,
I przestań płakać; wszystko będzie dobrze.

Wychodzą Desdemona i Emilia. Wchodzi Rodrygo.

Cóż tam, Rodrygo?
RODRYGO
Nie zdajesz mi się rzetelnie ze mną wychodzić.
JAGO
Z powodu?
RODRYGO
Co dzień mnie zbywasz jakimś wykrętem i zamiast mnie posuwać naprzód w mych nadziejach, usuwasz raczej, jak uważam, ode mnie wszelką pożądaną sposobność. Na honor! nie myślę tego dłużej cierpieć ani schować do kieszeni tego, com zniósł dotychczas.
JAGO
Posłuchaj mnie, Rodrygo.
RODRYGO
Jużem się dosyć nasłuchał i przekonał się aż nadto, że twoje słowa i czyny nie chodzą z sobą pod rękę.
JAGO
Obwiniasz mnie najniesłuszniej.
RODRYGO
Wysuwam tylko prawdziwe zarzuty. Wyszastałem się co do grosza. Klejnoty, com ci je dał dla Desdemony (połowa ich byłaby nawet mniszkę ujęła), powiedziałeś mi, że zostały przez nią przyjęte; i otworzyłeś mi pocieszające widoki rychłego pozyskania jej względów i przystępu do niej; tymczasem nic z tego nie widzę.
JAGO
Dobrze, dobrze, dalej!
RODRYGO
Dobrze, dalej! Dalej tak iść nie może, i wcale to niedobrze. Na tę dłoń! powiadam, że to niegodziwie, i zaczynam się domyślać, że ze mnie zakpiono.
JAGO
Dobrze.
RODRYGO
Powtarzam, że to niedobrze. Odkryję wszystko przed Desdemoną: jeżeli mi zechce zwrócić klejnoty, to zaniecham dalszych zabiegów i żałować będę mych nieprawych uroszczeń; jeżeli zaś mi ich nie zwróci, bądź pewien, że zażądana zadośćuczynienia od ciebie.
JAGO
Czyś już wszystko wypowiedział?
RODRYGO
Nie inaczej, i niewzruszone mam postanowienie postąpić nie inaczej, jak powiedziałem.
JAGO
Teraz widzę, że masz w sobie animusz, I od tej pory zaczynam mieć lepsze wyobrażenie o tobie niż kiedykolwiek. Daj mi rękę, Rodrygo, obarczyłeś mnie nader uzasadnionymi zarzutami, a przecież, klnę się na wszystko, żem działał jak najgorliwiej w twej sprawie.
RODRYGO
To się nie pokazało.
JAGO
Przyznaję, że się nie pokazało, i podejrzenie twoje nie jest bez trafności i rozsądku. Ależ, Rodrygo, jeżeli istotnie jest w twoim łonie to, o czym teraz wi ęcej niż kiedykolwiek mam powodów nie wątpić, to jest: wola, odwaga i męstwo, daj tego dowód tej nocy, a jeżeli następnej nie ujrzysz Desdemony w swoich objęciach, to zastaw sidła na me życie i sprzątnij mnie zdradziecko ze świata.
RODRYGO
No, no, o cóż to idzie? Jestli to w granicach możliwości i rozsądku?
JAGO
Trzeba ci wiedzieć, że nadszedł wyraźny rozkaz z Wenecji, ażeby Kasjo zajął miejsce Otella.
RODRYGO
Czy być może? Takim sposobem Otello i Desdemona powrócą nazad do Wenecji.
JAGO
O nie: on się uda do Maurytanii i zabierze tam z sobą piękną Desdemonę: chybaby tu był zatrzymany jakim wypadkiem, żaden zaś inny wypadek nie mógłby być bardziej stanowczy w tej mierze jak usunięcie Kasja.
RODRYGO
Co rozumiesz przez usunięcie go?
JAGO
Ba, nic innego jak uczynienie go niezdatnym do zajęcia miejsca Otella: ewakuowanie mu czaszki.
RODRYGO
I chcesz, abym ja to uczynił?
JAGO
Tak właśnie, jeżeli chcesz sięgnąć po korzyść, słusznie ci przynależną. On dziś przepędza wieczór u pewnej marmuzeli; tam się z nim zejdę. Nic jeszcze nie wie o swoim wyniesieniu. Jeżeli zechcesz czatować na niego, jak stamtąd będzie powracał (a moją rzeczą będzie tak urządzić ten powrót, aby wypadł między dwunastą a pierwszą), to będziesz mógł żgnąć go jak najwygodniej. Ja będę tuż, aby cię wesprzeć, i padnie pomiędzy nami. Pójdź, nie stój taki osłupiały; wykażę ci przez drogę tak dowodnie potrzebę jego śmierci, że poczytasz sobie za powinność o nią go przyprawić. Już najwyższy czas na kolację, wieczór ucieka. Idźmy!
RODRYGO
Musisz mi udzielić jeszcze więcej objaśnień.
JAGO
Będziesz ich miał, ile zechcesz.

Wychodzą.

Scena trzecia

Inny pokój w zamku. Wchodzą Otello, Lodowiko, Desdemona, Emilia i służba.

LODOWIKO
Nie trudź się, panie generale; proszę.
OTELLO
Wybacz, przechadzka dobrze mi posłuży.
LODOWIKO
Dobranoc, pani, przyjm dzięki.
DESDEMONA
My raczej
Dziękujem tobie, siniore.
OTELLO
Idziemy?
O! - Desdemono...
DESDEMONA
Co każesz, mój mężu?
OTELLO
Idź się położyć zaraz, wkrótce wrócę;
Oddal Emilię, bacz, aby tak było.
DESDEMONA
Będzie tak, panie.

Wychodzą Otello i Lodowiko, za nimi służba.

EMILIA
No cóż? Jak tam teraz?
Złagodniał jakoś.
DESDEMONA
Wkrótce wróci, mówił.
Kazał mi pójść się położyć i ciebie
Oddalić, moja droga.
EMILIA
Mnie oddalić?
DESDEMONA
Tak kazał; zatem, kochana Emilio,
Daj mi mój nocny ubiór i bądź zdrowa.
Nie trzeba nam się mu sprzeciwiać teraz.
EMILIA
Obyś go nigdy nie była ujrzała,
Kochana pani!
DESDEMONA
Tego ja nie powiem.
Serce me tak jest ku niemu zwrócone,
Że nawet jego gniew, jego zniewagi
I jego groźby - rozepnij mnie, proszę -
Mają w mych oczach urok.
EMILIA
Położyłam
Na łóżku pani tę kołdę, coś chciała.
DESDEMONA
Wszystko mi jedno. Biedneż nasze głowy!
Jeżeli umrę wprzód niż ty, Emilio,
Pamiętaj przykryć mnie tą kołdrą.
EMILIA
Ejże,
Co pani prawisz!
DESDEMONA
U mej matki była
Sługa, Barbara było jej na imię,
Miała kochanka, a ten był okrutny,
Bo ją porzucił. Śpiewywała sobie
Piosnkę o wierzbie; była to pieśń stara,
Ale stosowna do jej położenia,
Umarła nucąc ją. Pieśń ta dziś w wieczór
Wciąż mi brzmi w uszach i gwałt sobie czynię,
Abym tak samo nie zwiesiła głowy
I nie śpiewała jak biedna Barbara.
Proszę cię, śpiesz się.
EMILIA
Mamże pani przynieść
Nocne ubranie?
DESDEMONA
Nie, rozbierz mnie tylko.
Ten Lodowiko jest wcale przystojny.
EMILIA
Piękny mężczyzna.
DESDEMONA
I miły w rozmowie.
EMILIA
Znam pewną damę w Wenecji, co chętnie
Boso by poszła do Jerozolimy
Za jedno tknienie jego wargi dolnej.
DESDEMONA śpiewa
Pod wierzbą płaczącą dziewczyna łzy roni
I śpiewa: wierzbo! wierzbo!
W dół główkę spuściła, skroń wsparła na dłoni
I śpiewa: wierzbo! wierzbo!
Zdrój, mrucząc opodal, przywtarza jej jękom:
O wierzbo! wierzbo! wierzbo!
Od łez jej gorących kamienie aż miękną;
Złóż to na boku.
O wierzbo! wierzbo! wierzbo!
Proszę cię, śpiesz się, on wkrótce powróci.
Z gałązek ja wierzby splotę sobie wianek.
Nie gańcie mu tego, przyjmuję mój los.
Nie, to przypada w innej strofce. Słyszysz,
Ktoś zakołatał do drzwi.
EMILIA
To wiatr, pani.
DESDEMONA
Nazwałam go zmiennym, a on mi rzekł; ach!
Płacz wierzbo! wierzbo! wierzbo!
Niejeden ci przecie zastąpi mnie gach.
Idź już, dobranoc. Coś mnie oczy swędzą,
Nie zapowiadaż to łez?
EMILIA
Skądże znowu?
DESDEMONA
Tak mówią. O, ci mężczyźni, mężczyźni.
Powiedz mi szczerze, Emilio, czy myślisz,
Że są kobiety zdolne tak okropnie
Zdradzać swych mężów?
EMILIA
Są takie, bez kwestii.
DESDEMONA
Czyżbyś za cały świat to uczyniła?
EMILIA
A ty, o pani?
DESDEMONA
Na światło dnia - nigdy!
EMILIA
W świetle dnia pewnie bym nie uczyniła,
Lecz ciemność nocy zmienia postać rzeczy.
DESDEMONA
A za świat cały - odpowiedz, Emilio?
EMILIA
Hm! świat nie fraszka; z małej bagatelki
Zysk byłby wielki.
DESDEMONA
O nie, pewna jestem,
Że nigdy tego byś nie uczyniła.
EMILIA
Z całą pewnością bym to uczyniła,
I odczyniłabym po uczynieniu.
Ma się rozumieć, żebym takiej rzeczy
Nie uczyniła za marny pierścionek
Ani za parę batystowych szmatek,
Ani za kornet, ani za mantolet,
Ani za żaden rupieć tym podobny;
Ale za cały świat! Któraż kobieta
Nie zapragnęłaby swemu mężowi
Przyprawić rogów i zrobić go przez to
Monarchą świata? Za tak wielką korzyść
Gotowa bym się narazić na czyściec.
DESDEMONA
Niebo mi świadkiem, żebym za świat cały
Nie popełniła takiego bezprawia.
EMILIA
Bezprawie takie jest bezprawiem tylko
W opinii świata; skorobyś zaś, pani,
W nagrodę trudu cały świat posiadła,
Własny by świat twój sądził to bezprawie,
Łatwo byś przeto mogła je uprawnić.
DESDEMONA
Nie sądzę, aby istniała choć jedna
Taka kobieta.
EMILIA
Tuzin ich się znajdzie,
Nie tylko jedna, i w dodatku tyle,
Ile by trzeba, żeby w krąg zapełnić
Ten świat, o który by się ubiegały.
Rozumiem jednak, że to wina mężów,
Ilekroć żona się potknie. Jeżeli,
Zapominając o swych obowiązkach,
Na łonie innych skarby nasze trwonią;
Jeśli kapryśną zwiedzeni zazdrością
Ścieśniają naszą swobodę, a nawet,
Co gorsza, biją nas; jeśli nam czynią
Ujmę w tym, cośmy wprzódy posiadały,
Toć nic dziwnego, że w nas żółć zakipi;
Jesteśmy korne w duchu, ale przy tym
I mściwe trochę. Niech wiedzą mężowie,
Że żony mają zmysły tak jak oni,
Ze mają oczy, węch i podniebienie
Zdolne odróżnić słodycz od goryczy,
Tak jak i oni. Czegóż oni pragną,
Gdy nad nas inne przenoszą. Rozkoszy?
Tak myślę. Wiedzież ich k `temu namiętność?
Zapewne. Słabośćli temu jest winną?
Jużci tak. A czyż my jesteśmy wolne
Od namiętności, od żądzy rozkoszy
I od słabości bardziej niż mężczyźni?
Niech nas szanują, a potem nie mruczą,
Żeśmy złe, gdy nas sami złego uczą.
DESDEMONA
Dobranoc, niebo krzyż ten na mnie zsyła,
Bym trwała w dobrym, nie złym złe płaciła.

Wychodzą.


Akt V

Scena pierwsza

Ulica. Wchodzą Jago i Rodrygo.

JAGO
Stań tu za słupem; wnet przechodzić będzie:
Wyjm rapier, dzierż go krzepko i wtłocz gracko.
Nie bój się, będę tuż opodal ciebie.
Ten krok nas zbawi lub zgubi; pamiętaj
I wolę w sobie skup.
RODRYGO
Bądź jednak blisko.
Jagonie, boję się, że plan zawiedzie.
JAGO
Będę tuż. Śmiało! marsz na stanowisko!
Oddala się i staje w pewnej odległości.
RODRYGO
Niewielki pochop mam do tego czynu;

Ale powody podał tak zasadne... Mniej, więcej jeden człowiek, cóż to znaczy? Nuże, mój mieczu, pójdź, zapadł nań wyrok.

Idzie na stanowisko.

JAGO
Potarłem ten świerzb młody do żywego;
Ot się i jątrzy. Czy on sprzątnie Kasja,
Czy Kasjo jego, czy oba się sprzątną,
Zawsze coś wygram. Jeżeli Rodrygo
Uniknie śmierci, zażąda ode mnie
Zwrotu pieniędzy i owych klejnotów,
Które od niego wyłudziłem niby
Dla Desdemony, nie będzie nic z tego,
Jeżeli Kasjo zostanie przy życiu,
Co dzień się jaki przymiot w nim okaże,
Aby mnie zaćmił; może też i Murzyn
Wydać mnie przed nim, ten punkt zbyt jest groźny;
Musi więc umrzeć. Cicho! to on idzie.

Wchodzi Kasjo.

RODRYGO
Poznaję jego chód, to on. Giń, wrogu!

Rzuca się na Kasja i rani go.

KASJO
To pchnięcie było nieźle wymierzone,
Ale mój kaftan lepszy jest, niż sądzisz,
Doświadczę zaraz twego.

Dobywa szpady i rani Rodryga.

RODRYGO
O, zabitym!

Pada. Jago nadbiega, zadaje Kasjowi pchnięcie w udo i wychodzi.

KASJO
Okaleczonym na zawsze. Ratunku!
Hola! ratunku! Mordercy, mordercy!

Pada. Otello ukazuje się w głębi.

OTELLO
Głos Kasja, Jago dotrzymuje słowa.
RODRYGO
Biada mi! o, ja nędzny!
OTELLO
W rzeczy samej.
KASJO
Na pomoc! Hej! kto żyw! światła! felczera!
OTELLO
To on. O, walny, poczciwy Jagonie,
Coś tak wziął żywo krzywdę przyjaciela,
Ty mnie pouczasz. - Pupko ubóstwiana!
Twój ulubieniec legł trupem i twoja
Bije godzina. Idę, wszetecznico!
Już mnie nie złudzisz swymi ponętami;
Splamione łoże sprośna krew twa splami.

Wychodzi. Lodowiko i Gracjano ukazują się w pewnej odległości.

KASJO
Cóż to? Czy nie ma ani straży, ani
Żywego ducha? Mordercy! Mordercy!
GRACJANO
Jakieś nieszczęście się stało; te krzyki
Tragiczny jakiś wskazują wypadek.
KASJO
Na pomoc!
LODOWIKO
Słyszysz?
RODRYGO
O nędznik przeklęty!
LODOWIKO
Dwóch czy trzech jęczy. Noc ta jest złowroga.
Może to jaka zasadzka, czekajmy,
Póki kto więcej nie przyjdzie na pomoc.
RODRYGO
Nikt nie nadchodzi, na śmierć mnie krew ujdzie.
LODOWIKO
Słuchaj!

Jago na wpół rozebrany wchodzi ze światłem i gołą szpadą.

GRACJANO
Ktoś tu w koszuli zdąża, z światłem w ręku
I bronią.
JAGO
Kto tu? Skąd ten zgiełk? Kto krzyczał?
LODOWIKO
Nie wiemy.
JAGO
Czyście krzyku nie słyszeli?
KASJO
Tu, tu! dlaboga, ratuj!
JAGO
Co się stało?
GRACJANO
Zda mi się, że to chorąży Otella.
LODOWIKO
Tak, to on, pełen to dzielności człowiek.
JAGO
Ktoście wy, co tak żałośnie krzyczycie?
KASJO
Jagonie! łotry przebiły mnie, ratuj!
Sprowadź mi pomoc!
JAGO
To ty, namiestniku?
Dlaboga! Jakież łotry to zrobiły?
KASJO
Jeden z nich, zda mi się, leży tu wpodle
I ujść nie może.
JAGO
O nikczemne łotry! do Lodowika i Gracjana
Co wy za jedni? Pójdźcie tu na pomoc.
RODRYGO
Ratujcie mnie!
KASJO
To jeden z nich.
JAGO
Ha, łotrze!
Zbóju pokątny!

Przebija Rodryga.

RODRYGO
Przeklęty Jagonie!
Nieludzki psie! och! och!
JAGO
Zabijać w mroku!
Gdzie się podziała reszta tych hultajów?
Jak też w tym mieście pusto! - Hej! na pomoc! -
Kto wy? jesteścież źli czy dobrzy?
LODOWIKO
Pisz nas
Tak, jak nas widzisz.
JAGO
Sinior Lodowiko?
LODOWIKO
Ten sam.
JAGO
Przepraszam was, Kasjo tu leży,
Ciężko raniony przez hultajów.
GRACJANO
Kasjo?
JAGO
Jakże się czujesz, kolego? Gdzie rana?
KASJO
Na wpół przecięte mam udo.
JAGO
Broń Chryste!
Świećcie, panowie, zwiążę je koszulą.

Wchodzi Bianka.

BIANKA
Co to jest? Kto tak krzyczał?
JAGO
Kto tak krzyczał?
BIANKA
O drogi Kasjo! mój najmilszy Kasjo!
O Kasjo! Kasjo! Kasjo!
JAGO
O łajdaczko!
Powiedz mi, Kasjo, czy się nie domyślasz,
Kto są ci, co ci tak się przysłużyli?
KASJO
Nie.
GRACJANO
Żal mi, panie, że cię w tak żałosnym
Stanie zastaję; szukałem cię wszędzie.
JAGO
Daj no podwiązkę. Tak. Żeby kto kazał
Przynieść lektykę, abyśmy go mogli
Spokojnie przenieść.
BIANKA, mdleje.
Kasjo! Kasjo!
JAGO
Panowie, mam tę nimfę w podejrzeniu
O uczestnictwo w tej zbójeckiej sprawce.
Kochany Kasjo, bądź chwilkę cierpliwy.
Pozwólcie światła, panowie; ciekawym,
Czy znamy tego ptaszka, czy nie znamy.
Co widzę! mójże to ziomek, przyjaciel,
Rodrygo? nie! o tak! nieba! Rodrygo.
GRACJANO
Rodrygo? Ten z Wenecji?
JAGO
Ten sam właśnie.
Czyś go znał waćpan?
GRACJANO
Czym go znał? O, znałem!
JAGO
Sinior Gracjano? Wybaczcie mi, proszę,
Krwawe to zajście niech usprawiedliwi
Moją niegrzeczność.
GRACJANO
Miło mi cię widzieć,
Panie chorąży.
JAGO
Jakże ci jest, Kasjo?
Lektyki! prędzej! Czy poszedł kto po nią?
GRACJANO
Rodrygo!
JAGO
On to, on. Wnoszą lektykę.
Lektyka, przecie!
Nieście go, dobrzy ludzie, jak najwolniej,
Ja po felczera skoczę. do Bianki
Oszczędź sobie
Pracy waćpanna. do Kasja
Kasjo, ten nieszczęsny,
Co tutaj leży, był mym przyjacielem,
Jakież z nim miałeś nieporozumienie?
KASJO
Żadnego w świecie; nie znałem go nawet.
JAGO do Bianki
O, jakżeś zbladła! do lektykarzy
Nieście go do domu!

Wynoszą Kasja i Rodryga. Jago do Lodowika i Gracjana.

Zostańcie chwilę, szanowni panowie.
Cóż to waćpannie, żeś tak zbladła? Patrzcie:
Czy uważacie, jak jej wzrok zobłędniał?
W tym wzroku można wiele się doczytać.
Tylko się dobrze przyjrzyjcie, panowie.
Nieprawdaż? Wina musi się odezwać,
Chociażby język odmawiał posługi.

Wchodzi Emilia.

EMILIA
Co się tu stało, mężu? co się stało?
JAGO
Kasjo w ciemności napadnięty został
Przez Roderyga i jego wspólników,
Którzy uciekli. Rodrygo nie żyje,
A Kasjo bliski śmierci.
EMILIA
Wielki Boże!
Biedny młodzieniec! poczciwy nasz Kasjo!
JAGO
Takie to skutki rozwiązłości. Spytaj,
Proszę cię, Kasjo gdzie dzisiaj wieczerzał?

do Bianki

Cóż to? drżysz aśćka?
BIANKA
Wieczerzał dziś u mnie,
Ale dlatego drżeć nie mam przyczyny.
JAGO
U ciebie? Pójdziesz ze mną, mościa panno.
EMILIA
Fuj, bezwstydnico!
BIANKA
Ja nie bezwstydnica;
Jam równie pełna sromu jak waćpani,
Co mnie znieważasz.
EMILIA
Jak ja? O bezczelna!
JAGO
Idźmy, łaskawi panowie, zobaczyć,
Jak będą rany Kasja opatrzone.
Pójdź aśćka, wnet nam zaśpiewasz inaczej.
A ty, Emilio, spiesz do cytadeli
Donieść naszemu państwu, co się stało.
Idziem, panowie? do siebie
Ta noc ma rozstrzygnąć
Mój los: ze szczętem zwalić mnie lub dźwignąć.

Wychodzi.

Scena druga

Sypialnia. Desdemona w łóżku śpiąca. Świeca się pali. Otello wchodzi.

OTELLO
Oto przyczyna, to przyczyna - duszo!
Nie chciejcie, proszę, abym ją wyjawił,
O czyste gwiazdy! Oto jest przyczyna.
Ale ja krwi jej nie przeleję; szkoda,
Szkoda byłoby zrysować żelazem
Tę skórę bielszą od śniegu i gładką
Jak pomnikowy alabaster.
Musi jednakże umrzeć, bo tak samo
Zwiodłaby innych jeszcze. Zgaszę światło,
A potem - zgaszę światło; skoro zgaszę
Ciebie, mój służko świecący w pomroku,
Łatwo cię będę mógł znów rozpłomienić,
Gdy mi żal będzie; ale raz zgasiwszy
Twoje żywotne światło, o! ty cudnie
Misterny wzorze wytwornej natury,
Gdzież znajdę iskrę prometeuszową,
Co by to światło roztliła na nowo?
Gdy raz twą różę zerwę, już jej życia
Wrócić nie zdołam; musi, musi zwiędnąć,
Niechże się jeszcze jej wonią nacieszę,
Póki jest na pniu.

Całuje ją

O słodki oddechu!
Ty byś nieledwie z rąk sprawiedliwości
Mógł miecz wytrącić. Jeszcze, jeszcze jeden
Będzieszli taką, jak jesteś, po śmierci,
Którą ci zadam, to cię kochać będę
Nawet po śmierci. Jeszcze tylko jeden,
Ostatni, nigdy słodszy pocałunek
Nie był zgubniejszy. Nie mogę się wstrzymać
Od łez; okrutne to łzy jednak; żal mój
Jest żalem nieba, co chłoszcze kochając.

Budzi się.

DESDEMONA
Kto tu? Czy to ty, Otello?
OTELLO
Tak, Desdemono.
DESDEMONA
Czy chcesz się położyć?
OTELLO
Czyś odmówiła pacierz, Desdemono?
DESDEMONA
Tak, panie.
OTELLO
Jeśli sobie przypominasz
Jaki grzech, skruchą dotąd nie obmyty,
To go natychmiast niebu wyspowiadaj.
DESDEMONA
Dlaboga! mężu! co znaczy ta mowa?
OTELLO
Módl się, a prędko; usunę się na bok;
Nie chcę cię zabić nie przygotowanej;
Boże broń! nie chcę zabić duszy twojej,
Módl się więc.
DESDEMONA
Mówisz o zabiciu?
OTELLO
Tak jest.
DESDEMONA
Niechże się niebo zmiłuje nade mną!
OTELLO
Amen! z całego serca tego pragnę.
DESDEMONA
Skoro tak, to mnie przecie nie zabijesz.
OTELLO
Hm!
DESDEMONA
Jednak boję się ciebie, boś straszny,
Kiedy tak dziko przewracasz oczyma.
Dlaczego boję się, nie wiem, bo nie wiem,
Com winna; ale czuję, że się boję.
OTELLO
Pomyśl o swoich grzechach.
DESDEMONA
Moje grzechy
Naprzeciw ciebie są z zbytku miłości.
OTELLO
Za to też umrzesz.
DESDEMONA
Za to, żem kochała?
Przebóg! dlaczego tak przygryzasz wargi?
Jakaś myśl krwawa wstrząsa tobą całym.
Groźne to znaki, ale mam nadzieję,
Że nie mnie grożą.
OTELLO
Cicho bądź! milcz!
DESDEMONA
Milczę.
Cóż masz przeciwko mnie? Mów.
OTELLO
Ową chustkę,
Którą ci dałem, a którąm tak cenił,
Dałaś Kasjowi.
DESDEMONA
Nie dałam, jak pragnę
Zbawienia duszy i dłuższego życia!
Poślij po niego i spytaj go.
OTELLO
Strzeż się
Krzywoprzysięstwa, duszyczko kochana;
Pomnij, że leżysz na śmiertelnym łożu.
DESDEMONA
Ależ nie zaraz mam umrzeć.
OTELLO
Niezwłocznie.
Żałuj więc z całą szczerością za grzechy,
Choćbyś się bowiem jednego po drugim
Najuroczystszą zaparła przysięgą,
Nie osłabiłabyś i nie zachwiała
Niewzruszonego przekonania tego,
Pod którym jęczę. Śmierć twa nieuchronna.
DESDEMONA
O Boże, zmiłuj się nade mną!
OTELLO
Amen.
DESDEMONA
I ty się zmiłuj! Jam cię nigdy w życiu
Nie obraziła; nigdym nie kochała
Inną miłością Kasja, tylko taką,
Na jaką niebo ogólnie pozwala;
Nigdym mu nic nie dała.
OTELLO
Niebo świadkiem,
Żem ową chustkę widział w jego ręku.
Kobieto bez czci i wiary, ty zmieniasz
Serce me w kamień i nazwać mi każesz
To, co uczynić zamierzam, morderstwem,
Nie zaś ofiarą, za którą to miałem.
Widziałem ową chustkę.
DESDEMONA
Więc ją znalazł;
Jam mu jej nigdy nie dała. O panie,
Poślij po niego, każ mu prawdę wyznać.
OTELLO
Już on ją wyznał,
DESDEMONA
Co?
OTELLO
Że cię posiadał.
DESDEMONA
Jak to? W nieprawy sposób?
OTELLO
Nie inaczej.
DESDEMONA
Nie może tego powiedzieć.
OTELLO
W istocie,
Nie może teraz, bo ma zwarte usta,
Poczciwy Jago o to się postarał.
DESDEMONA
Ach! objaśniają się moje obawy.
Więc on nie żyje?
OTELLO
Choćby był miał tyle
Organów życia co włosów na głowie,
Zemsta ma byłaby schłonęła wszystkie.
DESDEMONA
O wielki Boże! on jest oszukany,
A ja zgubiona.
OTELLO
Ha! niecna fryjerko!
Śmiesz za nim płakać wobec mnie?
DESDEMONA
O panie,
Odtrąć mnie, wygnaj, ale nie zabijaj!
OTELLO
Giń, nierządnico! nic cię nie ocali.
DESDEMONA
Zabij mnie jutro, oszczędź mnie dziś tylko.
OTELLO
Chcesz się opierać?
DESDEMONA
Tylko pół godziny.
OTELLO do siebie
Po dokonaniu skończy się wahanie.
DESDEMONA
Niech się pomodlę tylko.
OTELLO
Już za późno. Dławi ją.
EMILIA za drzwiami
Panie, łaskawy panie! otwórz, otwórz!
OTELLO
Cóż to za hałas! Jeszcze żyje, dyszy.
Okrutnym wprawdzie, lecz i miłosierny;
Nie chcę przeciągać dłużej twoich cierpień
Tak, tak!

Dusi ją

EMILIA za drzwiami
Otwórz, pan! otwórz, proszę.
OTELLO
Kto tam?
EMILIA
Otwórz, pan, to ja, mam pilny interes.
OTELLO
Tak! To Emilia; zaraz. Już nie żyje.
Pewnie przynosi wieść o śmierci Kasja,
Zgiełk tam był wielki. Ha! już się nie rusza:
Jak grób milcząca. Mamże jej otworzyć?
Zda mi się, że się poruszyła znowu:
Nie. Cóż mam czynić? Wpuścić ją? Jak wpuszczę,
Zechce zagadać pewnie do mej żony.
Do mojej żony! Żony! Jakiej żony?
Ja nie mam żony. O fatalna chwilo!
Nie do zniesienia! Zda mi się, że teraz
Będzie zaćmienie słońca i księżyca
I że krąg cały ziemi przerażony
Rozpadnie się ze zgrozy.
EMILIA za drzwiami
Wpuść mnie, panie.
Muszę się widzieć z panem. Otwórz, otwórz,
Łaskawy panie!
OTELLO
Zapomniałem o niej.
Zaraz, Emilio. Spuśćmy wprzód firankę. otwiera drzwi
Gdzie jesteś? Po co przychodzisz w tej porze?

Emilia wchodzi ze świecą.

EMILIA
Ach, panie, niecne morderstwo spełniono!
OTELLO
Jak to? W tej chwili?
EMILIA
Tak, właśnie w tej chwili.
OTELLO
To księżyc temu winien: on w tych czasach
Bardziej niż zwykle zbliżył się do ziemi,
Stąd szał napada ludzi.
EMILIA
Kasjo, panie,
Zabił Rodryga, owego młodego
Wenecjanina.
OTELLO
Co? Rodrygo zginął?
I Kasjo zginął?
EMILIA
Nie, Kasjo nie zginął.
OTELLO
Nie zginął Kasjo? Morderstwo więc traci
Swój dźwięk i chrypnie słodko brzmiąca zemsta.
DESDEMONA
Bez winy życie straciłam!
EMILIA
O Boże! Czyj to głos?
OTELLO
Czyj? Co?
EMILIA
To głos mojej pani.
Nieba! Na pomoc! Na pomoc! O pani!
O Desdemono! przemów jeszcze! przemów,
Kochana pani!
DESDEMONA
Umieram niewinna.
EMILIA
Ha! któż jest sprawcą tego?
DESDEMONA
Nikt, ja sama.
Bądź zdrowa. Pozdrów ode mnie mojego
Ukochanego małżonka. Bądź zdrowa!

Umiera.

OTELLO
Jak ona mogła być zamordowana?
EMILIA
Niestety! któż to wie?
OTELLO
Słyszałaś przecie
Z jej ust, że sprawcą tego ja nie jestem.
EMILIA
Tak powiedziała, muszę to zaświadczyć.
OTELLO
Z kłamstwem na ustach poszła wprost do piekła -
Jam to ją zabił.
EMILIA
Tym czystszy z niej anioł,
A tym czarniejszy szatan z ciebie, zbójco.
OTELLO
Ona puściła wodze sprośnym chuciom.
EMILIA
To istna potwarz, a ty istny szatan.
OTELLO
Niestała była jak wiatr.
EMILIA
A tyś wściekły
Jak ogień, kiedy ją mienisz niestałą,
Jej wierność była godną niebian.
OTELLO
Kasjo
Miał z nią stosunki; spytaj swego męża.
Obym się zapadł w najgłębsze dno piekieł,
Jeślim się chwycił tej ostateczności
Bez pewnych danych. Twój mąż wie o wszystkim.
EMILIA
Mój mąż?
OTELLO
Tak, mąż twój.
EMILIA
Że miała nieprawe
Z kim bądź stosunki?
OTELLO
Nie inaczej, z Kasjem.
O, gdybym był miał pewność jej wierności
I niebo było mi za nią dawało
Drugi świat taki, utworzony z jednej,
Całej, rodzimej sztuki chryzolitu,
Nie byłbym jej był oddał.
EMILIA
Mój mąż?
OTELLO
Tak jest,
On pierwszy ostrzegł mnie o jej miłostkach;
Prawy to człowiek, brzydzący się szlamem
Powlekającym sromotne postępki.
EMILIA
Mój mąż?
OTELLO
Dopókiż tych pytań, kobieto?
Twój mąż, powiadam.
EMILIA
O kochana pani!
Miłość wywiodła nikczemna złość w pole.
Mój mąż obwinia ją o wiarołomstwo?
OTELLO
On, twój mąż; cóż to? Czy mnie nie rozumiesz?
Przyjaciel mój, twój mąż, poczciwy Jago.
EMILIA
Niechże mu zgnije jadowita dusza
Co dzień o jeden grań! Łże najbezczelniej,
Zbyt drogo ona, owszem, swój potworny
Ceniła związek.
OTELLO
Ha!
EMILIA
Wywrzyj twą, wściekłość!
Ten twój postępek równie jest wart nieba,
Jak ty jej byłeś wart.
OTELLO
Radzę ci milczeć.
EMILIA
Nie lękam się twych gróźb, nie masz ty w sobie
Do zaszkodzenia mi przez pół tej siły,
Co ja mam do zniesienia tych zamachów.
O dudku! głąbie ty z zakutym mózgiem!
Ten twój czyn - co mnie tam twój miecz obchodzi!
Wydam cię, choćbym dwadzieściakroć razy
Śmierć miała ponieść. Na pomoc! na pomoc!
Morderstwo! Murzyn zabił moją panią!

Wchodzą Montano, Gracjano i Jago.

MONTANO
Co to jest? Co się stało, generale?
EMILIA do Jagona
Pójdź tu, pójdź, dobrześ dbał o swoją sławę,
Gdy ludzie mordy na twój karb składają.
GRACJANO
Co się tu stało?
EMILIA jak wprzódy
Jeżeliś nie podlec,
Zadaj fałsz temu niecnocie; on twierdzi,
Żeś ty oskarżył przed nim jego żonę
O wiarołomstwo. Wiem, że tak nie było;
Nie jesteś zdolny do takiej szkarady.
Mów, mów, bo serce moje przepełnione.
JAGO
Nie powiedziałem mu nic więcej nad to,
Com w duchu myślał i co on sam uznał
Za wiarogodne i prawdopodobne.
EMILIA
Ale czyś kiedykolwiek mu powiedział,
Że ona wiarołomna?
JAGO
Powiedziałem.
EMILIA
Skłamałeś, podle skłamałeś; to kłamstwo,
Piekielne kłamstwo, kłamstwo, jak Bóg w niebie!
Ona występne mieć stosunki z Kasjem!
Z Kasjem, mówiłeś?
JAGO
Z Kasjem, mościa pani.
Powściągnij język.
EMILIA,
Ja, powściągnąć język?
Ja muszę, muszę mówić, oto w łóżku
Zamordowana leży moja pani.
WSZYSCY
Boże uchowaj!
EMILIA
Twoje to poszepty
Spowodowały tę okropną zbrodnię.
OTELLO
Wyjdźcie z zdumienia, panowie, to prawda.
GRACJANO
Nieszczęsna prawda!
MONTANO
O potworny czynie!
EMILIA
Co za nikczemność! Ha! Co za nikczemność!
Wiem, wiem, domyślam się, zgaduję wszystko.
Jużem się pierwej tego domyślała.
Co za nikczemność! Zabiję się z żalu.
JAGO
Czyś zwariowała? Idź do domu zaraz.
EMILIA
Na Boga! niech mi wolno będzie mówić!
Winnam mu w każdym razie posłuszeństwo,
Tylko nie teraz; o, tylko nie teraz. do Jagona
Może już nigdy nie wrócę do domu.
OTELLO
Och! och! och!
Rzuca się na łóżko.
EMILIA
Tak, tak, rycz, wij się z boleści,
Boś zamordował najczystszą niewinność,
Jaką świat widział.
OTELLO zrywając się
Nie! Występna była. do Gracjana
I ty tu, stryju? Dopierom cię spostrzegł.
Patrz, oto leży twoja synowica.
Zgładzona tymi rękami. Zaprawdę,
Czyn ten wydaje się dziki i straszny.
GRACJANO
Biedna istoto! W porę zmarł twój ojciec,
Związek twój był dlań zabójczy, cierpienie
Przecięło starą nić, gdyby żył teraz,
Widok ten w rozpacz by go wtrącił taką,
Iżby anioła stróża swego zraził
I duszy swojej zbawienie naraził.
OTELLO
Serce się na to ściska, ale Jago
Wie, że się ona jakie tysiąc razy
Z Kasjem sprośnego dopuszczała czynu -
Kasjo to wyznał - i zapały jego
Wynagrodziła tym samym podarkiem,
Który ode mnie dawniej otrzymała.
Widziałem przedmiot ten u niego w ręku:
Była to chustka, pamiątka rodzinna,
Którą mój ojciec dał był mojej matce.
EMILIA
O nieba! nieba!
JAGO
Będzieszże ty milczeć?
EMILIA
To musi na wierzch wyjść, musi wyjść na wierzch.
Ja milczeć, panie? Nie, ja mówić będę,
Tak głośno jak wiatr północny. Niech niebo,
Ludzie, szatany, wszystkie moce świata
Wołają na mnie: "Milcz", ja mówić będę.
JAGO
Miejże rozwagę i ruszaj do domu.
EMILIA
Nie pójdę. Jago usiłuje przebić żonę.
GRACJANO
Wstydź się! dobywać oręża
Przeciw kobiecie?
EMILIA
O głupi Murzynie!
Tę chustkę, chustkę tę, o której mówisz,
Ja przypadkowo znalazłam i dałam
Memu mężowi; bo niejednokrotnie
W nalegający, uroczysty sposób
(Jakby mu wiele na tym zależało)
Żądał ode mnie, abym ją wykradła.
JAGO
Klępo przeklęta!
EMILIA
Ona dać tę chustkę
Kasjowi? Nigdy! Ja to ją znalazłam
I Jagonowi dałam.
JAGO
Kłamiesz, draniu.
EMILIA
Nie, jak Bóg w niebie! Nie kłamię, panowie. do Otella
O krwawy capie! Jak mógł taki bałwan
Żyć z tak cnotliwą kobietą?
OTELLO
Czy gromy
Na to są tylko w niebie, aby grzmiały?
Superfinowy łotrze!

Rzuca się na Jagona. Jago przebija Emilię i ucieka.

GRACJANO
Patrzcie, pada,
Niechybnie zadał jej śmiertelne pchnięcie.
EMILIA
Tak, tak. O złóżcie mię przy mojej pani!
GRACJANO
I uciekł, ale żonę zamordował.
MONTANO
To łotr, ten Jago - sinior Gracyjano,
Weź ten miecz, com go zabrał Murzynowi;
Obsadź drzwi zewnątrz, niech go nie puszczają,
Zabiją raczej. Ja muszę podążyć
Za tym hultajem, bo to pies skazany
Na potępienie. Wychodzi z Gracjanem.
OTELLO
Jużem ja niemężny
I byle fagas może miecz mi zabrać.
Na cóż by sława miała cnotę przeżyć?
Niech wszystko w nicość przepada!
EMILIA
Co znaczył
Ów śpiew twój, pani? Słyszyszże mię jeszcze?
Pożegnam świat ten jak łabędź i umrę
Z pieśnią na ustach: Wierzbo! wierzbo! wierzbo!
Murzynie, ona była czysta, ona
Kochała ciebie, okrutny Murzynie.
Ostatni to już raz usta otwieram,
Więc mi wierz: mówiąc, co myślę, umieram.

Umiera.

OTELLO
Mam jeszcze inny oręż w tym pokoju.
Miecz to hiszpański, w lodzie hartowany.
Oto jest. Stryju, muszę wyjść.
GRACJANO zewnątrz
Jeżeli
Krok zrobisz za próg, przypłacisz to drogo.
Jesteś bezbronny, musisz przeto ulec.
OTELLO
To przyjdź tu do mnie na chwilę rozmowy
Lub z gołą pięścią rzucę się na ciebie.
GRACJANO wchodząc
Czego chcesz?
OTELLO
Mam miecz, widzisz, nigdy jeszcze
Lepszy nie zdobił boku wojownika.
Był czas, gdym mieczem tym i tym ramieniem
Torował sobie drogę przez zawady
Dwadzieścia razy większe niż zapora,
Którą mi stawiasz. O czcze to przechwałki!
Któż zdoła los swój przejrzeć? Dziś tak nie jest.
Nie bój się, choć mię uzbrojonym widzisz:
Tu kres żeglugi mojej, moja przystań,
Ostatni morski znak dla mego statku.
Czego się cofasz? Płonne twe obawy:
Trąć tylko trzciną o piersi Otella,
A wnet ustąpi. Gdzieżbym ja się udał?
Jakże wyglądasz teraz? O wybrane
Dziecię niedoli! bladaś jak to giezło!
Gdy się zejdziemy tam do porachunku,
Widok twój wygna mą duszę sprzed niebios
I czartom na łup odda. Jakżeś zimna,
Moja pieszczoto! zimna jak, o! wstyd twój.
Przeklęty zdrajco! - Odtrąćcie mię, furie,
Sprzed tego niebian godnego oblicza!
Rozwiejcie mię wichrami! Stopcie w siarce!
Wtrąćcie w głęboką czeluść płynnych żarów!
O Desdemono! Martwa Desdemono!
Martwa! och! och! och! Wchodzą Lodowiko, Montano.

Kasjo w lektyce i straż prowadząca ujętego Jagona.

LODOWIKO
Gdzie ten szalony, nieszczęśliwy człowiek?
OTELLO
Oto jest: oto ten, co był Otellem.
LODOWIKO
Gdzie ów gad? stawcie tu przed nas tę żmiję.
OTELLO
Na nogi patrzę mu; ale to bajka.
Jeżeli diabeł, nie będęć mógł zabić.

Rzuca się na Jagona i rani go.

LODOWIKO
Odbierzcie mu miecz.
JAGO
Rannym, lecz nie na śmierć.
OTELLO
Tym lepiej, wolę, że jeszcze pożyjesz;
Bo umrzeć, czuję to, jest szczęśliwością.
LODOWIKO
O ty, niedawno jeszcze tak cnotliwy,
Nimeś wpadł w sidła zdrajcy, o Otello!
Cóż świat o tobie powie?
OTELLO
Wszystko jedno,
Może mię nazwać uczciwym mordercą,
Jeżeli zechce; bom nic nie uczynił
Przez podłość; wszystko przez miłość honoru.
LODOWIKO
Ten nędznik wyznał już przez pół swe sprawki;
Byłżeś z nim w zmowie przeciw życiu Kasja?
OTELLO
Tak jest.
KASJO
Kochany wodzu, czy być może?
Nigdym do tego nie dał ci przyczyny.
OTELLO
Wierzęć i proszę cię o przebaczenie.
Spytaj się tego szatana, dlaczego
Tak mi opętał i duszę, i ciało!
JAGO
Próżno by pytał, co wiecie, to wiecie;
Od tej już chwili nieme moje usta.
LODOWIKO
Nawet do modłów?
GRACJANO
Męki je otworzą.
OTELLO
Niech pozostaną nieme, to i lepiej.
LODOWIKO
Dowiesz się, panie, szczegółów, o których
Nic jeszcze nie wiesz, jak się zdaje. Oto
List znaleziony w kieszeni Rodryga,
Tu drugi. W pierwszym wzmianka, że Rodrygo
Był poduszczony do zabicia Kasja.

Oddaje list Otellowi.

OTELLO po przeczytaniu
O nędznik!
KASJO
Co za pogańskie oszustwo!
LODOWIKO
A oto drugi list pełen wyrzutów,
Również w kieszeni jego znaleziony,
Rodrygo miał go, jak się zdaje, przesłać
Temu łotrowi, ale on tymczasem
Nadszedł i niechęć jego ułagodził.
OTELLO po przeczytaniu
O, łajdak szkodny! Jakimże sposobem
Chustka mej żony przeszła w twoje ręce,
Kasjo?
KASJO
Znalazłem ją w moim pokoju
I on sam wyznał, gdy go tu wiedziono.
Że ją upuścił tam umyślnie w celu,
Którego dopiął.
OTELLO
O moja ślepoto!
KASJO
Jest też w tym liście Rodryga ślad, jak go
Namówił Jago do szukania ze mną
Owej na warcie kłótni, skutkiem której
Straciłem miejsce; i tenże Rodrygo,
Z pozornej śmierci ocknąwszy się, zeznał
Przed chwilą właśnie, że go Jago podżegł
Do napadnięcia mnie i przebił potem.
LODOWIKO
Otello, musisz wyjść stąd i pójść z nami,
Pełnomocnictwo twe ustało. Kasjo
Zarządza teraz Cyprem. Pozostaniesz
Pod ścisłą strażą, póki rząd wenecki
Uwiadomiony nie będzie o winie,
Jaka na tobie cięży. Co się tyczy
Tego wyrodka, czekają go męki
Najwyszukańsze, jakim kiedykolwiek
Zbrodniarz ulegał. Prowadźcie ich!
OTELLO
Zaraz,
Parę słów tylko. Oddałem Wenecji
Pewne przysługi, są one wiadome;
Nie mówmy o tym. W doniesieniu, które
O tych nieszczęsnych sprawach prześlesz, panie,
Wystaw mię, proszę, takim, jakim jestem;
Nie ujmij ani nie dodaj niczego.
Przyjdzie ci przeto mówić o człowieku,
Co nieroztropnie, ale bardzo kochał;
Co nie był skory do podejrzeń, ale
Raz je powziąwszy, nie był siebie panem;
Którego ręka na wzór indyjskiego
Prostego parii odrzuciła perłę
Więcej niż całe jego plemię wartą;
Którego oczy dotąd zawsze suche,
Ronią łzy teraz, jak arabskie drzewa
Swój balsamiczny sok. Napisz to wszystko,
A w końcu dodaj, że gdy raz w Aleppo
Zuchwały Turczyn bił Wenecjanina
I bluźnił państwu waszemu, jam tego
Psa rzezanego uchwycił za gardło
I pierś mu przeszył - tak.

Przebija się.

LODOWIKO
O krwawy końcu!
GRACJANO
Za nic już teraz wszystko, co się rzekło.
OTELLO padając na Desdemonę
Jak przed zabiciem całowałem ciebie,
Tak niech umieram, sam zabiwszy siebie.

Umiera

KASJO
Bałem się tego, ale rozumiałem,
Że jest bezbronny, dusza jego była
Wzniosła i wielka.
LODOWIKO do Jagona
Spartański psie! sroższy
Od moru, głodu i dzikich fal morza,
Patrz na tragiczne żniwo tego łoża:
Twoje to dzieło. Takiego widoku
Wzrok nie wytrzyma; zakryjcie go oku.

do Gracjana

Gracjano, zostań tu jeszcze i zajmij
Mienie Murzyna, ono bowiem z prawa
Spada na ciebie.

do Kasja

Od was, panie rządco,
Zależy kara tego piekielnika,
Czas, miejsce, rodzaj mąk: obostrz je, obostrz!
Co do mnie, siadam natychmiast na okręt
I wracam nazad, abym senatowi
Z zbolałym sercem skreślił, jako świadek,
Ten zbyt bolesny dla wszystkich wypadek.

Wychodzi.

Othello title page




Przypis

  1. Tj. swobodę, luz. Kiersztak to nazwa wielkiej liny okrętowej (w oryg. „cable”).
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.