FANDOM



Rozdział XVI Emancypantki • Tom II • Rozdział XVII • Bolesław Prus Rozdział XVIII
Rozdział XVI Emancypantki
Tom II
Rozdział XVII
Bolesław Prus
Rozdział XVIII


Brat i siostra

W domu Arnoldów panna Helena zajmowała duży, wesoły pokój urządzony jak niegdyś u matki. W oknach wisiały te same firanki, u sufitu ta sama lampa z niebieskim kloszem, na podłodze stały te same sprzęty i sprzęciki, między którymi najokazalej wyglądało lustro cieszące się największą sympatią właścicielki.

Na schyłku kwietnia po południu w pokoju tym znajdowała się panna Helena z bratem. Ona, posępna, siedziała na niebieskiej kanapce przypatrując się swemu bucikowi, pan Kazimierz chodził rozgorączkowany.

- Więc ojczym - rzekła siostra - nie chce pożyczyć ci pieniędzy?

- Dałby mi, ale sam potrzebuje.

Panna Helena smutnie uśmiechnęła się kiwając głową.

- I sądzisz, że ja nigdy nie będę potrzebowała pieniędzy odparła. - Mam wielki majątek i częścią jego dochodów mogę pokrywać twoje szalone wydatki?...

- Daję ci słowo, Hela, że to ostatni raz. Przyjąłem miejsce na kolei i będę pracował...

Niech licho porwie znajomości, które mnie kosztowały tyle czasu i pieniędzy, a nie przyniosły nic. Ale ten ostatni dług muszę spłacić dla przecięcia stosunków.

- Tysiąc rubli - mówiła panna Helena. - Ja tyle nie wydałam za granicą.

- No, już, moja droga!... - przerwał brat. - Wydałaś więcej choć nie potrzebowałaś niczego.

Na pięknej twarzy panny Heleny zapłonął rumieniec.

- Kiedy obejmujesz posadę? - spytała.

- W przyszłym tygodniu.

- A pensja?

- Tysiąc pięćset.

- Za cóż oni będą ci tyle płacić?

- A to dobre! - wybuchnął pan Kazimierz. - Będą płacić za moją znajomość języków, za wiadomości ekonomiczne, wreszcie za stosunki...

Pan Kazimierz musiał być mocno rozdrażniony, stanął bowiem przed siostrą i prawie drżącym głosem odparł:

- Nie moja wina. Traciłem pieniądze, bo szedłem do czegoś lepszego. I z pewnością inaczej miałbym się dzisiaj, wszystko byłoby odzyskane z lichwą, gdyby - nie twój kaprys...

Zrywając z Solskim mnie podstawiłaś nogę... Szwagier Solskiego inaczej byłby traktowany.

- Byłeś przecie jego - przyszłym szwagrem - i cóżeś zyskał oprócz długów? Zresztą, o ile wiem, Solski trzyma się z daleka od tych panów, którzy rozdają posady...

- On sam byłby coś dla mnie obmyślił, bo niejednokrotnie robił wzmianki o mojej przyszłości.

Teraz zakłada cukrownię... Mógłbym zostać administratorem z pensją czterech... pięciu tysięcy...

- Cha! cha! cha! - zaśmiała się panna Helena. - Ty administratorem i w dodatku - Solskiego!...

- Tak, śmiej się, kiedyś mi zwichnęła karierę. Ja doprawdy pytam się nieraz: czy ciebie w życiu kto obchodził? Bo chyba nie ja a nawet i nie matka...

Panna Helena spoważniała i surowo patrząc na brata odparła:

- Jak tobie nie wstyd rzucać podobne frazesy? A ciebie kto obchodzi? Czy matka, dla której o tyle byłeś sentymentalnym, o ileś potrzebował pieniędzy? Czy może ja, która zamiast mieć w tobie opiekuna, muszę przyjmować dom od ludzi obcych?

- Ojczym nie jest obcym. Wreszcie on ma rodzinę, a ja jestem kawalerem.

- Więc żeń się, zostań porządnym człowiekiem, a ułatwisz mi życie. Kto wie, czy to raczej ja nie straciłam kariery przez ciebie.

W przedpokoju rozległ się głos dzwonka. Panna Helena umilkła, a pan Kazimierz, który gotował się do odpowiedzi, przygryzł usta.

- Zdaje się, że któryś z twoich wielbicieli - mruknął.

- Poprośże go o posadę administratora - odparła panna Helena.

Weszła Madzia.

Na jej widok po obliczu panny Heleny przemknął wyraz niechęci, a pan Kazimierz zmienił się. Nieśmiało przywitał Madzię, a w jego gniewnych przed chwilą oczach błysnęło tkliwe uczucie.

Madzia również zmieszała się. Nie spodziewała się spotkać pana Kazimierza.

- Jak się masz, Madziu - rzekła panna Helena oddając jej chłodny pocałunek. - Oto widzisz - zwróciła się do brata - jej poproś o posadę, a będzie lepsza niż ta na kolei.

- Mnie?... - spytała Madzia.

- No, droga Madziu, tylko nie udawaj - mówiła panna Helena. - Wszyscy wiedzą, że wyprotegowałaś Zgierskiego, potem narzeczonego Żanety... Aha... i jeszcze jakąś guwernantkę z prowincji...

W tej chwili wbiegł w podskokach śliczny chłopczyk i zawoławszy po francusku:

- Helenko, papa cię prosi...

Schwycił ją za rękę i gwałtem wyciągnął z pokoju.

- Nie przywitałeś się, Henryku - ostrzegła go panna Helena. - Ach, prawda, przepraszam! - odparł śmiejąc się.

Podał rękę Madzi i znowu zaczął ciągnąć pannę Helenę.

Gdy w dalszych pokojach ucichnął odgłos śmiechu chłopca i kroków panny Heleny, Madzia odezwała się do pana Kazimierza:

- Czy Helenka jest na mnie rozgniewana?

- Rozgniewana - tak, ale nie na panią, tylko na mnie - odpowiedział pan Kazimierz. - Trudno jej pogodzić się z myślą, że po takich nadziejach i tylu wydatkach zdecydowałem się objąć posadę, naturalnie biurową, na kolei żelaznej. Wyobrażam sobie mówił z goryczą - jak zdziwią się moi wczorajsi przyjaciele, kiedy dojdzie ich nieprawdopodobna wiadomość, że Norski został kolejowym urzędnikiem za tysiąc pięćset rubli!

Biedna moja matka - dodał po chwili - nie takiej spodziewała się przyszłości. A i ja sam, ledwie rok minął, uznałem za konieczne pożegnać się ze złudzeniem. Nie pod tym tylko względem...

- Po cóż pan tak spieszy się z wyborem zawodu? - spytała Madzia patrząc na niego ze współczuciem.

- Raczej spóźniłem się, proszę pani - odparł siadając obok niej. - Gdybym to samo zrobił przed rokiem, nie straciłbym pieniędzy na te obrzydłe stosunki - miałbym już ze dwa lub trzy tysiące pensji i... mógłbym pomyśleć o szczęściu rodzinnym dodał ciszej, spuszczając oczy.

- Ale skąd ten nagły zamiar?... Po co to? - mówiła zmieszana Madzia cofając rękę, którą ujął pan Kazimierz. - Dopiero wchodzi pan w świat, więc skąd to rozczarowanie?

- Nie rozczarowanie, tylko logiczny wniosek. Całą moją zasługą, że pomimo młodości spostrzegłem, iż na nic się nie zdało walczyć z losem.

- Alboż los pana prześladuje?... Ja myślałabym przeciwnie zaprotestowała Madzia.

Potrząsnął głową.

- Kiedym był dzieckiem - mówił jakby marząc, a piękne jego oczy pociemniały - matka roiła dla mnie o karierze dyplomatycznej. Mówiła mi o tym często, kazała uczyć języków, gry na fortepianie, tańca, ukłonów i - bardzo obszernie historii powszechnej. Mając szesnaście lat prawie na pamięć umiałem Mommsena nie licząc mnóstwa dzieł ekonomicznych i prawnych.

Bardzo prędko matka przekonała się, że o karierze dyplomatycznej nie mogę myśleć z powodu okoliczności zewnętrznych. Ale we mnie cel już był zasiany. Więc gdy musiałem pożegnać się z przyszłym tytułem ekscelencji, powiedziałem sobie: będę trybunem. Jak mi szło w tym kierunku, może pani słyszała. Gdziekolwiek byłem, młodzież widziała we mnie swego kierownika, a starsi nadzieję. "Ten coś zrobi..." - mówili. Wszedłem między arystokrację i plutokratów, raz - ażeby zdobyć odpowiednie stanowisko, drugi raz - ażeby poznać ich bliżej i wybrać między nimi narzędzia do mych celów. Bawiłem się z nimi, wydawałem pieniądze - prawda! - Ale nie robiłem tego na ślepo, lecz z zamiarem. To były szczeble dla mojej kariery, nie ideały.

Madzia słuchała go jak proroka; pan Kazimierz zapalał się i z każdą chwilą piękniał.

- Ale tam - ciągnął - w złoconych salonach, spotkało mnie najcięższe rozczarowanie.

Byli tacy, którzy chętnie korzystali z mojej hojności, ale nie było takich, którzy potrafiliby mnie zrozumieć. Bawiono się moimi zaletami towarzyskimi i pod każdym względem wyciskano jak gąbkę.

Muszę dodać, że nie tylko mitry i korony szlacheckie mają przywilej osłaniania tępych głów. Pod frygijską czapką demokracji jest nierównie więcej głupców, w dodatku źle wychowanych, wrzaskliwych i ambitnych. Młodzież demokratyczna, z którą wreszcie nie robiłem ceremonij, widząc że żyję wśród wyższego świata, w którym ich ojcowie zapełniali przedpokoje, ta młodzież - opuściła mnie. Niezdolni pojąć moich planów sądzili, iż zdradziłem ich sprawę, tym bardziej że nie mam zwyczaju spowiadać się z moich zasad przy piwie i kiełbaskach. Niemało także - dodał w nawiasie - u tych sankiulotów zaszkodziła mi wiadomość, że Helena wychodzi za Solskiego.

Tak skończyła się moja kariera trybuna - mówił z ironią, z którą mu było bardzo do twarzy.

- A ponieważ nie mam majątku, więc... cóż lepszego mogę zrobić, jeżeli nie dobijać się stanowiska w biurach kolejowych... Nie wątpię, że tam wypłynę, ale jest to nadzieja rozbitka, który z potężnego okrętu znalazł się na pustym brzegu, pewny, że choć nie umrze z głodu.

Z dalszych pokojów doleciał głos panny Heleny, która po chwili weszła.

- Kaziu - rzekła do brata, już stojącego w oknie - ojczym na ciebie czeka. Podziękuj!... - dodała wyciągając rękę.

- Dajesz?... - spytał. - Ach, jakaś ty poczciwa... - i gorąco kilka razy pocałował ją w rękę, a potem w usta.

- Ojczym daje pieniądze, ja tylko poręczam - odparła. Gdy zaś brat wybiegł z pokoju, panna Helena zwróciła się do Madzi.

- Czymżeś tak zeszofowana? - zapytała patrząc na nią z ironią. - Mieliście jaką wzruszającą rozmowę z. moim bratem?

- Z tobą chciałam pomówić o ważnych rzeczach - odpowiedziała Madzia tonem, który ją samą zadziwił.

- O, to coś musi być!... - rzekła panna Helena.

Wygodnie zasiadła na kanapie i zaczęła przypatrywać się swej nóżce. Madzia zajęła miejsce obok na foteliku.

- Wiesz - zaczęła Madzia - że ostatnią osobą, z którą przed śmiercią rozmawiała twoja matka, byłam ja...

- No... no... no!... Cóż to za wstęp?... a jaki ton?... Przypomina mi się panna Howard!... - przerwała panna Helena.

Ale Madzia z niezwykłym u niej chłodem mówiła dalej: - Posiadałam trochę zaufania u twej matki...

- Aaa!...

- Często od niej słyszałam o tobie. I powiem ci: nie masz pojęcia, jak matka pragnęła twego małżeństwa z panem Stefanem, a nie domyślasz się, jaki to był dla niej cios, gdy dowiedziała się o nieporozumieniach między wami... Wtedy... we Włoszech...

- Cóż dalej? - spytała panna Helena. - Bo po takim prologu muszę spodziewać się dramatycznego zakończenia.

Nie mam prawa mówić ci wszystkiego, o czym wiem - ciągnęła Madzia. Ale o jedno cię proszę: ażebyś do moich słów przywiązywała więcej znaczenia aniżeli do mojej osoby. Otóż - pogódź się z panem Stefanem i spełnij wolę matki.

Panna Helena zaczęła dłonią uderzać się w ucho.

- Czy ja dobrze słyszę?... - spytała patrząc na Madzię. - Ty, Magdalena Brzeska, grobowym głosem zalecasz mi w imieniu zmarłej matki, ażebym wyszła za Solskiego?... Wiesz, moja droga, że na tak zabawnej komedii jeszcze nie byłam!...

- Któraż z nas gra komedię?... - spytała obrażona Madzia. Panna Helena skrzyżowała ręce na piersiach i płomiennym wzrokiem patrząc na Madzię odparła:

- Ty przychodzisz swatać mnie z Solskim, ty, która od kilku miesięcy kokietujesz go z całej siły?...

- Ja... pana Stefana?... Ja kokietuję kogokolwiek?... - zapytała więcej zdumiona aniżeli rozgniewana Madzia.

Panna Helena zmieszała się. - Tak mówią... - rzekła.

- Tak mówią!... Przebacz mi, ale... cóż mówią o tobie, o twoim bracie?... Co wreszcie mówiono o...

Tu Madzia zamilkła, jakby przestraszyła się własnych słów. - Solski kocha się w tobie... I mówią, że się z tobą ożeni... Widocznie w jego sercu nadszedł twój sezon - rzekła panna Helena.

Madzia roześmiała się tak szczerze, iż ten śmiech więcej przekonał pannę Helenę aniżeli wszelkie objaśnienia.

- Może go nie kokietujesz - odparła coraz więcej zmieszana. - Ale jeżeli on zechce się z tobą ożenić, wyjdziesz z pocałowaniem ręki...

- Ja?... Ależ o tym nigdy nie było mowy... Nigdy nie pomyślałam o tym i nie myślę, a nawet gdyby pan Stefan dostał (czego Boże broń!) bzika i oświadczył mi się, nigdy bym za niego nie wyszła. Ja ci się nawet nie tłomaczę - mówiła Madzia - bo nie rozumiem, jak można wierzyć w podobne brednie, będąc przy zdrowych zmysłach. Przecież gdyby był cień czegoś podobnego, nie mieszkałabym w ich domu. A tak - mieszkam teraz i będę mieszkała choćby dla zamknięcia ust plotkarzom, którymi doprawdy pogardzam. Jest to to samo, co gdyby powiedziano, że w tobie kocha się pan Arnold i że ty masz wyjść za niego!... - To inna rzecz.

Za Solskiego wyjść możesz.

- Nigdy! - zawołała Madzia.

- Wybacz, ale nie rozumiem powodów - odparła panna Helena. - Nie jesteś przecie jego siostrą.

- Szanuję pana Stefana, podziwiam go, życzę mu szczęścia, bo to najszlachetniejszy człowiek - mówiła Madzia z zapałem. - Ale wszystkie przymioty, jakie posiada, nie zasypałyby przepaści leżącej między nami. Boże!... - tu otrząsnęła się - a toż dla ubogiej dziewczyny lepszą jest śmierć aniżeli wdzieranie się do towarzystwa, które już dziś odwraca się ode mnie.

Ja także mam dumę - zakończyła z uniesieniem Madzia. I wolałabym być sługą w domu biedaków aniżeli członkiem rodziny, która traktowałaby mnie jak przybłędę.

Panna Helena słuchała ze spuszczonymi oczyma, a na jej twarz wystąpił rumieniec.

- No, w dzisiejszych czasach - rzekła - ukształcenie i wychowanie zaciera między ludźmi różnice majątkowe...

- I dlatego ty możesz zostać żoną pana Stefana - pochwyciła Madzia. - Twój ojciec był bogatym obywatelem, miał wsie... Matka od stóp do głów była wielką damą... A i ty sama pomimo braku majątku jesteś wielką damą i możesz imponować rodzinie męża. Ale ja, córka lekarza w małym miasteczku, której najwyższym marzeniem jest mieć kilkuklasową pensję!... Naturalnie, że jestem przywiązaną do Solskich, boć oni obiecali mi dać szkołę przy swojej cukrowni. Będę uczyła dzieci oficjalistów i robotników, oto moja rola w ich domu...

Zasępione dotychczas oblicze panny Heleny rozjaśniło się jak piękny krajobraz, kiedy spoza chmur wyjrzy słońce.

- Przepraszam cię... - rzekła i pochyliwszy się do Madzi serdecznie ją ucałowała.

- A widzisz... a widzisz, niedobra!... - mówiła Madzia tuląc ją. - Za wszystkie niesprawiedliwości, jakimi mnie obrzuciłaś, musisz... musisz pogodzić się z panem Stefanem. Pamiętaj - dodała ciszej - tego chce biedna matka twoja...

- Przecież pierwszego kroku zrobić nie mogę - odparła zamyślając się panna Helena.

- On zrobi... tylko go już nie odpychaj. O, ja coś o tym wiem... wiem!... - szepnęła Madzia.

W drugim pokoju rozległo się ciche skrzypienie butów i na progu stanął pan Kazimierz. Był rozpromieniony: śmiały mu się usta, oczy, twarz, cała postawa... Ale na widok Madzi radosne objawy znikły, na czole ukazała się delikatna zmarszczka, a w oczach cień melancholii. Z takim wyrazem bywał najpiękniejszy, osobliwie, kiedy mu się włosy nieco powichrzyły.

Panna Helena była tak zajęta sobą, że nie pytając brata o rezultat konferencji z ojczymem zawołała:

- Wiesz, że to są plotki o Madzi i Solskim?...

Pan Kazimierz wyglądał w tej chwili jak człowiek zbudzony ze snu. Patrzył na Madzię.

- Ona pod słowem mówi - ciągnęła siostra - że nigdy nie wyszłaby za Solskiego i że zresztą Stefek ani myśli kochać się w niej...

Madzia doznała jakby ukłucia w serce.

- Przy tym - mówiła panna Helena - poczciwe Madzisko wybornie określiła swoją rolę w ich domu.

Stefek obiecał oddać jej szkołę przy cukrowni, a ona mówi: będę uczyła dzieci ich służby i oficjalistów i dlatego jestem przywiązana do Solskich...

Każde słowo pięknej panny, wypowiadane z drwiącym śmiechem, szarpało duszę Madzi.

"Ach, jaka ona nielitościwa, jaka niedelikatna!..." - myślała. - Nic nie rozumiem - odezwał się pan Kazimierz.

- Zrozumiesz, gdy ci dodam - rzekła poważniej - że Brzeska namawia mnie, ażebym najpierwej pogodziła się ze Stefkiem, a po wtóre wyszła za niego... Słyszysz: tak mi radzi Brzeska, przed którą oni prawie nie mają sekretów...

- Wiwat!... - zawołał pan Kazimierz i zaczął skakać po pokoju. Jego melancholia pierzchła jak wystraszony zając z bruzdy. - W takim razie, moja Helu, nie zechcesz chyba upominać się o te tysiąc rubli...

- Bądź spokojny - odparła z postawą triumfatorki - oddam ci i to, co mi jeszcze zostało.

Madzia nigdy nie mogła zdać sobie sprawy z uczuć doświadczonych w tej chwili. Zdawało jej się, że wpadła w odmęt, z którego trzeba się wydrzeć.

Podniosła się i podała rękę Helenie.

- Idziesz? - spytała panna Norska nie uważając ani na milczenie Madzi, ani na jej bladość.

- Do widzenia z panią - rzekł pan Kazimierz tonem, który przyniósłby zaszczyt najdumniejszemu kuzynowi Solskiego.

"Co się to dzieje?..." - myślała Madzia, powoli zstępując ze schodów.

W żaden sposób nie mogła pogodzić głębokich rozczarowań pana Kazimierza ze skokami ani czułości, jaką okazywał jej przed chwilą - z lekceważącym pożegnaniem. A ta Hela, która już nazywa ją Brzeską...

Gdy jednak przeszła się po ulicy, na świeżym powietrzu, wśród wiosennego dnia i wesołych przechodniów, myśli jej przybrały inny kierunek.

"Przecież ja sama, gdy ucieszę się, zapominam o obecnych. A jeżeli im to tak wielką sprawiło radość, mam dowód, że robię dobrze. Biedny pan Kazimierz nie będzie już potrzebował zabijać zdolności biurową pracą i prędzej urzeczywistni swoje wielkie zamiary... A Hela? - cóż?... Taka jak wszystkie damy z towarzystwa... Ona właśnie da sobie z nimi radę i pan Stefan będzie szczęśliwy.

Kochana pani Latter gdyby mogła widzieć ich radość, niezawodnie powiedziałaby mi:

"Madziu, jesteś dobrą dziewczyną, jestem z ciebie zadowolona... I dom Solskich ożywi się, do czego tak wzdycha Ada. I pan Stefan, ten szlachetny człowiek..."

Tu urwał się dalszy bieg myśli. Zabrakło jej odwagi do zastanawiania się nad przyszłym szczęściem pana Stefana.


   góra strony


Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.