FANDOM



Cudowna wyspa

(L’Île à hélice)

Juliusz Verne

¤ ¤ ¤ ¤

Przekład: Michalina Daniszewska
Ilustracje: Léon Benett


'Propeller Island' by Léon Benett 01



Część pierwsza

Rozdział I

'Propeller Island' by Léon Benett 03

KONCERTUJĄCY KWARTET.

„Źle rozpoczęta podróż rzadko kiedy kończy się dobrze.” Zdanie to z wielką słusznością mogłoby powtórzyć w tej chwili czterech artystów leżących wraz ze swymi instrumentami w bliskości przewróconego powozu, do którego wsiedli na ostatniej stacyi kolei żelaznej.

– Czy nikt nie jest ranny?… – pyta z niepokojem ten, który się pierwszy podniósł.

– U mnie lekkie draśnięcie kawałkiem szkła z rozpryśniętej szyby – odpowiada drugi, obcierając zakrwawiony policzek.

– Ja mam zdartą skórę na nodze – mówi trzeci i równocześnie opatruje sobie ranę.

– Moja wiolonczela! moja wiolonczela! – woła wreszcie czwarty – oby tylko nic złego nie stało się mojej wiolonczeli!

Szczęśliwym wypadkiem pudła są nienaruszone, a cenne instrumenta trzeba będzie prawdopodobnie na nowo tylko nastroić.

– Przeklęta ta kolej żelazna, która nas w połowie drogi w tak fatalnem zostawiła położeniu! – odzywa się jeden z podróżnych.

– I przeklęty ten powóz, który się wywrócił na pustej drodze, daleko od mieszkań ludzkich – odpowiada drugi.

– I to jeszcze w chwili, gdy noc zapada – dorzuca trzeci.

– Szczęście jeszcze, że nasz koncert zapowiedziany jest dopiero na pojutrze – robi uwagę czwarty.

Po tych narzekaniach niebawem dobry humor artystów wziął górę nad fatalnością położenia, zaczęli nawet sobie wesoło żartować z całej tej nieszczęsnej przygody. Mówili między sobą po francuzku, odzywając się jedynie, choć zupełnie poprawnie, językiem Walter-Scotta i Coopera do woźnicy, który jak się okazało, najwięcej w całym tym wypadku ucierpiał, spadłszy z kozła w chwili, gdy się przednia oś u powozu złamała. Oprócz wywichnięcia nogi poniósł biedak ciężkie i bolesne obrażenia na całem ciele, to też i mowy być nie mogło, by sam bez pomocy podniósł się z ziemi. Za cud jednak rzeczywiście uważaćby należało, że przynajmniej nie było wypadku śmierci. Kamienista bowiem droga prowadziła przez górzystą okolicę, nie rzadko też po jednej lub drugiej stronie szumiał rączy potok, lub czerniały głębokie przepaście, i gdyby wypadek miał miejsce o kilkadziesiąt kroków dalej, wszystkich byłaby spotkała śmierć niechybna.

Teraz jednak powóz jest nie do użycia, jeden z koni padając złamał nogę, drugi zaś złamanym dyszlem tak mocno pokaleczony, że niepodobna, by mógł pójść niezwłocznie w dalszą drogę; więc, ni pojazdu ni koni. Trzeba też prawdziwej fatalności, jakiej ulegli nasi artyści na terytoryum Niższej Kaliforni. Dwa wypadki w podróży w ciągu dwudziestu czterech godzin, to już wymaga zbyt wielkiej filozofii.

W czasie, gdy się powieść nasza zaczyna, stolica państwa San-Francisco, miała już bezpośrednią komunikacyę z San-Diego, miastem położonem na samej granicy Kalifornii; tamto właśnie zdążali nasi podróżni, aby dać koncert zapowiedziany od dawna i z upragnieniem oczekiwany. Gdy wigilię dnia tego wsiedli do pociągu w San-Francisco, wszystko zdawało się najlepiej sprzyjać zamierzonej wycieczce, aż najniespodziewaniej, o jakie pięćdziesiąt mil od San-Diego, pociąg musiano zatrzymać, gdyż wskutek gwałtownej ulewy spadłej tejże nocy, nasypy kolejowe zostały tak uszkodzone,, iż komunikacya dalsza, aż do czasu naprawy, musiała być przerwaną. Podróżnym naszym pozostało tylko do wyboru, albo czekać, aż ruch pociągów w tę stronę znowu się rozpocznie, albo też nająć w najbliższem miasteczku jakikolwiek pojazd; za zgodą wszystkich wybrano to ostatnie.

Po długich poszukiwaniach znaleziono wreszcie w sąsiedniej wiosce powóz w rodzaju starego landa; okucia jego rdza już mocno zniszczyła, a sukno wewnątrz mole całkiem zjadły; nie było to więc nic eleganckiego, ale też nie było wyboru. Ugodzono się z właścicielem co ceny wynajmu, woźnicę ujęto obietnicą sutego napiwku i zostawiając kufry i bagaże na kolei, czterej artyści umieścili się jak mogli najlepiej w starym wehikule, zabierając jedynie swe cenne instrumenta. Ruszyli tak w dalszą drogę o godzinie drugiej i aż do siódmej posuwali się raźno naprzód, gdy nagle spotkał ich drugi, fatalny wypadek, na wskutek którego przepadła możność dalszej jazdy, a do San-Diego jeszcze całe mil dwadzieścia!

Dla czego jednak ci artyści poch??? ??? a co więcej urodzeni Paryżanie ??? ??? czną grę losu, w nieznanych ??? ???

Dla czego?… Oto zwykła walka o byt pchnęła ich za oceany. W Europie, wybitniejszym nawet talentom trudno nieraz zdobyć sobie dostateczne utrzymanie, gdy tymczasem w Ameryce, wśród bogacących się coraz więcej Yankesów, poczęło się budzić w czasie, w którym miały miejsce opisywane wypadki t. j. około 20 lat temu, żywe zamiłowanie do sztuk pięknych, a przedewszystkiem do malarstwa i muzyki. Sprowadzano więc i płacono sumy wielkie za płótna mistrzów starych i nowych szkół Europy, artystów zaś uprawiających muzykę i śpiew, obsypywano oklaskami i złotem. Dopóki gust się nie wykształcił u tego ludu żyjącego dotychczas cyframi, przekładano nadewszystko głośną i szumną muzykę oper: Wagnera, Verdiego, Berlioza i innych; z biegiem jednak, poczęto gustować w głębokich i pełnych uczuć tonach Mozarta, Haydna i Bethowena, a jednocześnie muzyka sonat wprost zapalała powolnych i zimnych spekulantów. Wtenczas to właśnie czterech naszych artystów postanowiło zapoznać mieszkańców Ameryki, z nieporównaną w piękności spokojną i pełną elegancyi muzyką salonową. W rachunkach swych nie doznali zawodu, bo dotąd nie brakło im ani brzmiących oklasków, ani przyjemnie dźwięczących dolarów. Ich poranki lub wieczory muzykalne licznie były odwiedzane i „Kwartet koncertujący”, jak ich powszechnie nazywano, zaledwie zdołał uczynić zadość licznym zamówieniom. Bez niego nie było uroczystości, rautu, lub zabaw urządzanych po parkach, choćby najświetniejszych, któreby zasługiwały na zanotowanie publiczne. Złoto też bogatej Kalifornii szerokim strumieniem płynęło do kieszeni smyczkowych wirtuozów, lecz niestety, nie zatrzymywało się tam długo, nie umieją bowiem oszczędzać ci książęta tonów, nie umieją ogólnie zbierać kapitałów ludzie oddani sztuce. Prowadząc życie cyganeryi artystycznej, w bezustannej podróży z Nowego Yorku do San-Francisco, z Quebecu do Nowego Orleanu, z Nowej Szkocyi do Texas, „Kwartet koncertujący” wydawał prawie wszystko, co im hojne ręce wielbicieli sztuki tak ochotnie rzucały.

Zanim jednak rozpoczniemy opowiadanie o dalszych losach czterech naszych bohaterów, czas zapoznać czytelnika choćby z ogólnymi rysami ich powierzchowności i charakteru.

Yvernès, jest mężczyzną lat trzydziestu dwóch, wzrostu średniego, szczupły, włosy długie lekko falujące, koloru jasno blond, oczy ciemne, podłużne o melancholijnym spojrzeniu, postawa ogólnie elegancka choć widocznem jest w niej nieco pozowania, właściwego niektórym artystom; posiada talent mogący mieć nadzieję świetnej przyszłości, w kwartecie zajmuje też miejsce pierwszego skrzypka.

Drugie skrzypce trzyma Francolin, lat trzydzieści, przy wzroście małym dość otyły; włosy i zarost ciemne, oczy czarne, dla bardzo krótkiego wzroku nosi stale pince-nez w złotej oprawie. Natury szczerej, wolnej od wszelkiej zazdrości i bezpodstawnej ambycyi, choć zresztą zdolny bardzo muzyk. Sprawuje poważny urząd kasyera towarzystwa, i w roli tej nawołuje stale do oszczędności, dotąd jednak bez pożądanego uznania i skutku.

Ponchard, najmłodszy i najweselszy, przez kolegów żartobliwie „Ekscelencyą” tytułowany, gra pięknie na altówce; ma lat dwadzieścia siedm; przedstawia typ tych charakterów, które całe życie pozostają młode. Umysł to bystry, lubujący się w dowcipach, na których mu nigdy nie zbywa, gotowy zawsze do zaczepki i odporu. Oczy ma rozumne, włosy rudawo blond, wąsik starannie wykręcony. W żartobliwych swych rozmowach ma tę wielką zaletę, że nie obraża nigdy nikogo i z właściwą sobie uprzejmością przyjmuje uwagi zwierzchnika.

Kwartet nasz bowiem złożył władzę najwyższą i decydującą w ręce najstarszego członka, skończonego wiolonczelisty, Sebastyana Vaillant; zasługuje on na to wyróżnienie zarówno swym talentem jako i wiekiem, ma już bowiem lat pięćdziesiąt pięć. Wzrostu średniego, włosów dotychczas blond, wolnych od siwizny, zczesywanych na czoło i skronie tak, że się łączą z bujnym zarostem twarzy; nosi stale binokle, z poza których widać bystre i rozumne spojrzenie. Rozmowny, gadatliwy nieledwie, umie jednak zachować przewagę nad swymi towarzyszami, którzy zgodnie przyjmują każdą jego decyzyę, dotyczącą czy wyjazdu, czy nowego programu koncertu. On też załatwia wszelkie korespondencye, wszelkie układy z impresaryami miejscowości, do których się udać mają; kwestyę tylko rachunków i kasy, mniej czując się do tego zdolnym, chętnie powierzył opiece drugiego skrzypka.

Czterej ci artyści o temperamencie tak różnym, są jednak bratersko do siebie przywiązani, łączy ich bowiem nie tyle interes, ile wspólność upodobań czerpanych z tego samego źródła sztuki. Serca ich, jak doskonale nastrojone instrumenta zgadzają się zawsze.

Dalszy przebieg tej scenicznej opowieści, dorzuci jeszcze niejeden rys do powyżej skreślonych sylwetek charakterów, które jeżeli nie są typami szczególnemi, przedstawiają jednak dość oryginalności, o tyle więcej zajmującej, że po hucznych oklaskach jakie obecnie grą swą wywołują, zostali przeniesieni… ale nie uprzedzajmy wypadków, nie przyśpieszajmy „tempa” jakby powiedział dowcipny Ponchard.

Gdy więc nasi Paryżanie znaleźli się około ósmej godziny wieczorem na pustej drodze Niższej Kaliforni, wśród szczątków połamanego powozu i leżących na ziemi pokaleczonych koni, i gdy trzej młodzi poczęli brać całą tę przygodę z jej strony humorystycznej, Sebastyan Vaillant, jako starszy i dyrektor, pozostał chmurnym i widocznie mocno strapionym, trzymając w ręku swą wiolonczelę, którą już po wiele razy na wszystkie zbadał strony, chociaż nie była wcale uszkodzoną.

– A więc przyjacielu, cóż teraz zrobimy? – zagadnął Francolin, do leżącego wciąż na ziemi woźnicy.

– To, co się robić zwykło, gdy się niema ani koni ani powozu; trzeba czekać…

– Czekać aż nadejdzie drugi pojazd, a jeżeli się go nie doczekamy? – zawołał Panchard.

– To trzeba go poszukać – odrzuca Francolin, którego praktyczny zmysł nie opuszcza nigdy.

– Szukać, ale gdzie? – gniewnie zapytał Sebastyan, drepcąc teraz niecierpliwie w około.

'Propeller Island' by Léon Benett 04

– Tam, gdzie się znajduje – flegmatycznie odpowiada woźnica.

– Czy taką powinna być twoja odpowiedź, z wrastającem uniesieniem, zdradzającem się coraz wyższemi tonami głosu – zawołał Sebastyan. – Oto niedołęga, który wywraca powóz, łamie go, kaleczy konie i spokojnie jeszcze śmie mówić: Radźcie sobie jak możecie!

Rozjątrzony dyrektor nie tak prędko byłby zamilkł, gdyby rozważny Francolin nie przerwał wzmagającego się potoku słów, spokojnem swem odezwaniem:

– Pozwól mi działać, mój stary! a zwracając się do woźnicy, zapytał: Gdzież teraz jesteśmy, przyjacielu?

– Zda mi się, o jakie pięć mil od Freschal.

– Czy to jest miasto?

– Nie, to tylko wioska nadbrzeżna.

– A znajdziemy tam powóz i konie?

– O powozie niema i mowy, conajwięcej możnaby tam wynająć wóz jaki…

– Wóz zaprzężony w woły, jak za pięknych czasów panowania Merovingów – zawołał Ponchard.

– Niech i tak będzie – rzekł z rezygnacyą Francolin.

– Zapytaj go lepiej, czy w tej dziurze Freschal znajdziemy jaką oberżę, mam już bowiem dosyć tych awantur po nocy – wtrącił Sebastyan Vaillant.

– A co przyjacielu, jestże tam jaka oberża? – pyta dalej niezmordowany Francolin.

– A no, jest przecie ta, gdzie mieliśmy właśnie przeprządz konie.

– I aby dostać się do tej wioski, czy wystarcza iść prosto tą oto drogą?

– Najprościej w świecie…

– A więc idźmy! – ponurym głosem zawołał wiolonczelista.

– Zdaje mi się, że byłoby okrutnem opuścić tego biedaka na środku drogi; – robi uwagę Ponchard. – Sprobuj-no przyjacielu, czy nie mógłbyś z moją pomocą…

– O, niepodobieństwem jest mi się ruszyć – z jękiem odpowiada woźnica, zresztą wolę już tu pozostać przy koniach i powozie; z brzaskiem dnia może i pomoc jaka nadejdzie…

– Z Freschal postaramy ci się przysłać tu kogo.

– Oberżysta tamtejszy zna mię dobrze i wiem, że nie zostawiłby mię w tak smutnem położeniu.

– Chodźmy już, chodźmy! – woła niecierpliwie stary Vaillant, zakładając na plecy ogromne swe pudło z wiolonczelą.

– Poczekaj jeszcze chwilę aż przeniesiemy tego biedaka choćby na przydrożną murawę, zawsze będzie mu tam trochę wygodniej.

Szlachetnym zamiarom Poncharda żywo dopomogli koledzy, i po małej chwili nieszczęśliwy woźnica spoczywał na miękiej trawie, pod rozłożystem drzewem.

– Zdaje się, że ci będzie tymczasem tak dogodniej – powiada na pożegnanie Francolin; – poczekać więc musisz, aż oberżysta z Freschal pomoc jaką nadeśle, tymczasem nie potrzebujesz już niczego, jak się zdaje…

– Jeżeli łaska i jeżeli zostało jeszcze u pana cokolwiek w manierce, wdzięczny byłbym bardzo…

– Manierka Poncharda jest jeszcze pełną, lecz „Jego Exscelencya” chętnie robi tę ofiarę.

– No, sądzę, z ci z tem będzie ciepło, wewnątrz przynajmniej, – dorzuca żartobliwie, poczem na bezustanne nawoływania Vaillanta wszyscy czterej ruszają pieszo w dalszą drogę. Każdy z nich obciążony jest jedynie swym instrumentem, uważając za dobrą, choć tę okoliczność, że bagaże pozostały na stacyi kolei. Mniejsza z tem, że łatwo mogą nadejść w znacznem opóźnieniu, lecz cóżby zrobili, gdyby im przyszło dźwigać teraz ciężary takie aż do Freschal. Intrumenta muzyczne, to już co innego, żaden szanujący się artysta nie rozłącza się z nimi nigdy, podobnie jak żołnierz winien mieć zawsze broń przy sobie, albo jak ślimak niesie wszędzie swą skorupę.



Rozdział II

POTĘGA SONATY SMYCZKOWEJ.

Podróż piesza w nocy, wśród nieznanej i pustej okolicy, gdzie nie jest osobliwością spotkać się ze złoczyńcami, może rzeczywiście obudzić i w najodważniejszym trochę niepokoju. Ogólnie Francuzom przyznać trzeba dużo odwagi, więc i naszym artystom nie zbywa na tym cennym przymiocie, to też mimo, że już noc zapada, odważnie podążają wskazaną przez woźnicę drogą. Lecz roztropny Francolin, jako i wesoły Ponchard i idealny Yvernes mają jedynie do niesienia skórzane pudła z lekkimi skrzypcami, gdy biedny dyrektor ze swą wielką wiolonczelą, którą z rezygnacyą zarzucił na plecy niezbyt wesoło jest usposobiony, a częste jego westchnienia i narzekania przerywają jedynie ciszę, jaka zapanowała chwilowo wśród podróżnych. Tymczasem mrok coraz gęstszy zapada, na niebie ukazują się czarne chmury poprzedzierane tu i owdzie błękitem nieba, skąd wygląda dość smutno nikły i wąski sierp księżyca. Widok jego niewiadomo z jakiej przyczyny drażniąco działa na biednego wiolonczelistę, który wyciąga ku niemu grożącą pięść, mówiąc:

– Pocóżeś tu przyszedł ze swym bladym profilem!… Nie znam doprawdy nic głupszego na świecie nad ten okrawek niedojrzałego melona, który się przesuwa tam wysoko…

– Rzeczywiście byłoby lepiej, gdyby księżyc zechciał się nam pokazać w całej swej pełni – robi uwagę Francolin.

– A to dla czego? – pyta Ponchard.

– Dla prostej przyczyny, że przy jego świetle widzielibyśmy lepiej wszystko w około.

'Propeller Island' by Léon Benett 05

– O piękna Diano, ideale wdzięczny uwielbianego Endymiona; o, nocy cicha, urocza!… – zadeklamował patetycznie Yvernes.

– Dosyć już, dosyć tej poetycznej improwizacyi – woła wiolonczelista; doprawdy te „Pierwsze skrzypce” zanudzić mogą swemi poezyami…

– Zdaje mi się, że trzeba przyspieszyć nieco kroku, inaczej całą noc spędzimy pod gołem niebem – robi uwagę Francolin.

– I nie zdążymy stawić się na oznaczoną godzinę koncertu – żałośnie wtrąca Ponchard.

– Prześliczne macie myśli, niema co mówić – głosem niezadowolenia odpowiada Sebastyan Vaillant.

– Myśl ta pochodzi od ciebie samego, miły towarzyszu – odcina się Ponchard.

– Odemnie?… jakim to sposobem?

– Bezwątpienia! Bo dla czego nie pozostaliśmy w San Francisco, gdzie mieliśmy całą kolekcyę kalifornijczyków, gotowych zawsze słuchać naszej muzyki z najwyższem zachwytem.

– Ale pytam raz jeszcze, dla czego wybraliśmy się w tę niefortunną podróż?

– Bo tego chciałeś ty sam przecie…

– Jeżeli tak, to przyznać muszę, że myśl podobna była jedną z najmniej udanych… i gdyby…

– Ach, przyjacielu! – przerywa Yvernes, wskazując ręką chmurkę na niebie, której rąbek, jaśniejszy promień księżyca, malowniczo oświetlił.

– Cóż tam znowu takiego mój Yvernesie.

– Popatrzcie tylko, czy ta chmurka nie ma kształtów jakiegoś bajecznego smoka o rozpostartych skrzydłach i pawim ogonie, w którym błyszczą wszystkie setki ócz Argusa…

Zdaje się, że natura nie obdarzyła dyrektora ową siłą wzroku, jaką się odznaczał legendowy potwór; biedak bowiem nie spostrzega głębokiej dziury przed sobą, nieostrożnie stawia w nią nogę, i wywraca się najfatalniej wraz z pudłem wiolonczeli na grzbiecie, tworząc na ziemi grupę dość komiczną, przypominającą nieco pełzającego żółwia w jego grubej skorupie.

Sebastyan łatwo się irytujący wybuchnął teraz całym potokiem wymyślań skierowanych przeciwko poetycznemu skrzypkowi i jego uwielbieniu dla tego potwora, który błądzi gdzieś po przestworzach niebieskich.

– To Yvernes winien temu – wołał z gniewem – gdybym nie był spojrzał na jego przeklętego smoka…

– O, już go nie ma! Teraz widzę czarę o prześlicznych kształtach; tylko odrobinę imaginacyi, a dopatrzeć nawet można rękę nadobnej Hebe, gotowej nalać boskiego nektaru – deklamował pierwszy skrzypek, mało okazując troski dla leżącego na ziemi towarzysza.

– Ostrożnie, aby nie było wiele wody w tej czarze i aby twa piękna bogini, nie uraczyła nas niepożądaną wcale ulewą – zawołał Panchard – bo doprawdy byłoby to niezbyt przyjemną rozrywką. Coś mi się jednak zdaje, że się bardzo na deszcz zbiera… wilgoć czuć już w powietrzu, nie traćmy więc czasu aby conajprędzej znaleźć schronienie pod jakim dachem w Freschal.

Uprzejmi koledzy spieszą na ratunek nieposiadającemu się ze złości wiolonczeliście, pomagając mu stanąć na nogach, gdyż sam, z ogromnym swym instrumentem próżne, a komiczne robił ku temu wysiłki. Usłużny Francolin ofiaruje się nieść dalej jego wiolonczelę; Sebastyan zrazu nie przyjmuje tego dowodu życzliwości ze strony kolegi, bo jakże to zresztą rozłączyć się artyście ze swym ukochanym instrumentem, który jest przecie jakby połową jego samego; ustąpił jednak w końcu, i ta cenna jego połowa, przechodzi na plecy uczynnego Francolin’a, wzamian któremu biedny dyrektor niesie dalej lekkie skrzypce. Teraz już raźno spieszą naprzód, lecz przy coraz ciemniejszej nocy poczyna padać deszcz kroplisty; czara jednak pięknej Hebe Yvernes’a nie wylewa całej swej zawartości, więc podróżni mają nadzieję dostać się za godzin parę do Freschal zdrowo i sucho. Mimo tego ciągła baczność okazuje się konieczną, gdyż droga, którą podążają, nadzwyczaj jest nierówną, zawaloną kamieniami i pniami odwiecznych drzew; nierzadko też szumią w przepaściach tuż u jej brzegów głębokie, rwące strumienie. Yvernes ze swem poetycznem usposobieniem znajduje to położenie bardzo zajmującym, Francolin jednak przeciwnego jest zdania, tym więcej, że w takim miejscu, wśród ciemnej nocy nie trudno o spotkanie z jaką bandą złoczyńców, a oni nie mają nic do obrony, chyba jedynie smyczki od skrzypiec i wiolonczeli, która to broń zaiste i przeciw najsłabszemu nawet nieprzyjacielowi na zbyt byłaby kruchą. Nieostrożność taką popełnić mogli tylko Europejczycy; prawdziwy Yankes nie wybrałby się w podróż nawet koleją żelazną z San-Francisco do San-Diego bez zaopatrzenia się w doskonały kilkustrzałowy rewolwer. „Jego Excelencya” tymczasem nie traci fantazyi, a idąc naprzód i torując jakoby drogę reszcie towarzystwa, robi sobie od czasu do czasu przyjemność zaniepokojeniem kolegów, staje więc i drżącym, jakby z przestrachu, głosem mówi:

– Tam, tam w dali spostrzegam coś niezwykłego, bądźmy gotowi do obrony, przyjaciele.

Ale gdy droga zagłębiła się w gąszcz leśną, gdy nasi podróżni znaleźli się wśród odwiecznych, pod obłoki sięgających drzew, tych prawdziwych mamutów – olbrzymów świata roślinnego, gdzie każdy pień więcej dziesięciu ludzi gotowych do napaści podróżnego zakryć może, mimowolny lęk jakiś opanował nieszczęsnych artystów, zamilkł nawet żartobliwy Ponchard.

Nagle „Jego Exelencya” staje nieruchomo. Francolin, który idzie tuż za nim, czyni to samo, więc dwaj pozostali zaniepokojeni zbliżają się szybszym krokiem i pytają:

– Cóż tam nowego, czy widzicie kogo?

– Może to tylko tak mi się zdawało – odpowiada cichym głosem „drugi skrzypek.”

Lecz nie jest to przywidzenie żadne, faktycznie bowiem postać postać jakaś poruszała się wśród drzew, widzą to teraz wszyscy.

– Czy to postać ludzka, czy też zwierzęca – wypytuje dyrektor – jak ci się zdaje Francolin?

W mroku nie mogę dojrzeć – odpowiada tenże.

'Propeller Island' by Léon Benett 06

Trudnem byłoby jednak zadecydować biednym artystom jakie spotkanie mniejszą przejmowałoby ich obawą, bo zarówno zły człowiek, jak i zwierz dziki tylko im złe wyrządzić mogą. Stanęli tuż przy sobie, tworząc zbitą grupę, aby to bliskie sąsiedztwo dało im możność łatwiejszej obrony przed nieprzyjacielem.

Tymczasem światło księżyca, przedzierające się przez chmury, rzuciło trochę światła na gąszcz leśną i ukazała się wyraźnie postać olbrzymia, którą już teraz w żaden sposób wziąć nie było można za człowieka. Tak, z pewnością było to zwierzę, ale jakie? Może drapieżne, na pewno drapieżne – myślał sobie każdy z tych biedaków bezbronnych.

– Jest to, jak się zdaje, tegoczesny mamut – szepcze Yvernés.

– Czy chcesz przez to powiedzieć – mówi Sebastyan głosem cichym, lecz mocno zirytowanym – nic ciebie nie rozumiem z twym tegoczesnym mamutem.

– Jest to zwierzę, które od przedpotopowych mamutów pochodzenie swe wywodzi, a jest niem niedźwiedź – tłomaczy Yvernes, którego dobry humor i w tej nawet chwili nie opuścił.

A tak, to niezawodnie będzie niedźwiedź – potwierdza Francolin.

I rzeczywiście niezgrabne, kudłate kształty tego zwierzęcia, olbrzymiego gatunku, coraz wyraźniej zarysowują się przed oczami wylęknionych podróżnych. W lasach Niższej Kalifornii nie ma obawy spotkać się ze lwem, tygrysem lub panterą, z dzikich zwierząt żyją tam jedynie jeszcze niedźwiedzie. Jednak spotkanie z niemi nie można zaliczać do przyjemności, ktoż bo nie zna strasznych historyi, kreślących nam obraz rozpaczliwej walki człowieka z niedźwiedziem. To też nasi Paryżanie jednomyślnie chcą mu ustąpić z miejsca, uważając go z całą słusznością za pana tych pustych obszarów. Oby jednak ich odwrót nie przedstawił się zwierzęciu jako tchórzliwa ucieczka i tem go do napaści więcej nie ośmielił, cofają się powoli w tył, mając go tym sposobem zawsze na oku.

Zwierzę również powoli, ale miarowym krokiem, idąc na tylnych łapach, podąża stale w ich kierunku; zbliża się już nawet o tyle, że wyraźnie słychać groźne jego mruczenie, przerywane od czasu do czasu szczękiem uderzających o siebie zębów.

– Musi być głodny i podrażniony – zauważył cicho Ponchard.

– A gdybyśmy się rozproszyli i każdy z osobna szukał bezpieczeństwa – radzi „Jego Exelencya.”

– Byłoby to szaleństwem, bo w takim razie jeden z nas stałby się na pewno łupem zwierzęcia, odpowiada Francolin.

Trafność tej uwagi jest każdemu widoczną, więc w zbitej tak gromadce posuwają się dalej naprzód; niestety jednak idą tak powoli, że zwierzę ma już do nich zaledwie kroków kilkanaście. Jakżeż tu czekać dłużej na gwałtowny napad takiego siłacza, to też ten i ów myśli już o spiesznej ucieczce, gdy cichy, lecz pewny siebie głos „drugiego skrzypka”, zatrzymuje ich jeszcze na miejscu.

– Spokoju i zimnej krwi, przyjaciele! – mówi do nich.

Nagle cisza leśna napełnia się przejmującym, głębokiem i pełnem uczucia „Largo”, w którem dusza artysty odbija się cała. To Yvernes wyjąwszy z pudła swe skrzypce, każe im śpiewać pieśń pod zaklęciem czarownego swego smyczka. Myśl to prawdziwie genialna, bo i dla czego muzycy nie mieliby szukać ocalenia w sztuce, która jest ich siłą? Czyż kamienie poruszane śpiewem Amphiona, nie układały się same w gruby mur około zagrożonych Teb? Czyż dzikie zwierzęta oswojone lirycznem natchnieniem piewcy, nie leżały ciche i spokojne u nóg boskiego Orfeusza?…

Lecz cóż to? i niedźwiedź ten kalifornijski zdaje się ulegać tym samym czarom, jakim się poddawały jego pobratymcy w bajecznych czasach historyi.

Stopniowo bowiem rozdrażnienie, tak widoczne z początku ustępuje i chociaż za cofającym się powoli kwartetem zwierzę idzie dalej, groźne jego mruczenie zastąpiły teraz oznaki wielkiego zadowolenia, zda się, mało brakuje, by jak jaki meloman sztuki, nie dziękował hucznymi oklaskami za tak piękną muzykę. Jeszcze kwadrans drogi, a artyści nasi znajdują się już na skraju lasu, gdzie zatrzymują się chwilę, przy ciągle melodyjnie dźwięczących skrzypcach Yvernés’a; niedźwiedź tymczasem nie zdradza chęci do dalszego pościgu, przeciwnie, stojąc na tylnych łapach, przedniemi macha niezgrabnie, lecz miarowo, z taktem muzyki. Natenczas Ponchard dobywa także swój instrument z pudła i zcicha komenderuje.

– Taniec niedźwiedzi! żwawo przyjaciele!

W jednej chwili zahuczały znane dźwięki oryginalnej tej muzyki, powtarzanej wielokrotnie po wędrownych cyrkach. I rzecz dziwna, zaraz po przegrywce zwierze poczęło na niezgrabnych swych łapach obracać się, przechylać, słowem, najkomiczniejsze wyprawiać gesta, z czego korzystając podróżni, spiesznie podążyli w dalszą drogę.

– Zaiste, śmieszne to, ale pewną zda mi się rzeczą, że nasz straszny napastnik, to tylko oswojony niedźwiedź z menażeryi.

– Trzeba jednak przyznać, że Yvernes miał klasyczny pomysł z tą muzyką.

– Uchodźmy teraz w tempie „alegretto” nie oglądając się poza siebie – radzi pierwszy skrzypek.

Z wielką ochotą reszta towarzystwa przyjmuję tę myśl praktyczną, lecz mimo przyspieszonego kroku jest już godzina piąta, gdy dochodzą wreszcie do upragnionego celu tej nocnej wędrówki. Spostrzegają też od razu, że jest wioska dość nędzna, składająca się ze czterdziestu może drewnianych domów, rozstawionych w około placu, zacienionego staremi bukami; w głębi widnieje dzwonnica skromnego kościółka. Jest to więc jedna z owych nadbrzeżnych osad, spotykanych dość często w tym kraju. Strudzeni podróżni zatrzymują się wśród zabudowań pogrążonych w ciszy nocnej i naradzają się co dalej czynić im wypada.

– I to ma być wieś! – mówi z niechęcią Ponchard.

– Czy spodziewałeś się znaleźć tu coś w rodzaju Filadelfii albo Nowego-Yorku – sprzeciwia się Francolin.

– Ależ ona śpi snem sprawiedliwych, ta wasza wioska! – mówi Sebastyan, wzruszając z niezadowoleniem szerokiemi ramionami.

– Nie budźmy śpiącej wioski! – wzdycha melancholijnie Yvernés.

– Przeciwnie, obudźmy ją co najprędzej! – woła rezolutnie Ponchard – inaczej bowiem możemy tak czekać głodni i zmęczeni aż do rana. Zdaje się, że zaklęty pałac „Śpiącej królewny’ z bajki, mógłby stać tu najspokojniej, taka pustka i cisza w około, ani odrobiny światła w żadnem oknie, ani jedna ulica nie uchylona.

– A oberża! gdzie ta oberża – pyta Francolin, rozglądając się w około.

Tak, oberża, o której mówił woźnica, gdzie spodziewali się nieszczęśni znaleźć gościnny przytułek i ten oberżysta, który miał spieszną pomoc dać leżącemu tam na drodze z wywichniętą nogą, czy to wszystko było snem tylko, halucynacyą jakąś u tego biedaka? Albo może dyrektor i jego towarzysze zabłądzili w tych stronach obcych sobie zupełnie; może ta miejscowość nie jest wcale Freschal’em. Pytania te bez odpowiedzi tymczasem, tłoczyły się do myśli stojących dotąd nieruchomo podróżnych. Zrozumieli jednak prędko, że aby zasięgnąć wiadomości pewnych, trzeba rozmówić się choćby z jednym mieszkańcem wioski, trzeba więc stukać do drzwi i zbudzić kogo, a przedewszystkiem starać się odnaleźć zapowiedzianą oberżę. W tym celu każdy na swą rękę idzie obejrzeć zbliska wszystkie domki; niestety, żadnego śladu, ni znaku oberży! A więc w braku tejże trzeba się dostać do któregokolwiek prywatnego mieszkania, bo czy zresztą znalazłby się jaki krajowiec, któryby odmówił, w zamian za parę dolarów, trochę gorącego posiłku i wygodnego posłania?

– Stukajmy w takt sześcio-ósemkowy! – radzi nigdy niestrudzony w swych dowcipach Ponchard.

Lecz biedni artyści mogli wystukać wszystkie możliwe takty z równym rezultatem. Ani jedne drzwi, ani jedno okno nie uchyliło się nawet, mimo, że obeszli tak z dwanaście domów.

– Omyliliśmy się – twierdzi Yvernes – to nie jest wieś, to musi być cmentarz, gdzie wszyscy śpią snem wiecznym. Vox clamantis in deserto.

– Amen! – odpowiada „Jego Exelencya“ poważnym głosem katedralnego śpiewaka.

Lecz cóż teraz pozostaje wśród tej grobowej ciszy? Czy iść dalej do San-Diego, ależ wszyscy upadają już ze znużenia i głodu, – a następnie w jaką zwrócić się stronę bez przewodnika wśród nocy ciemnej… Czy szukać innej wsi? ale jeżeli można dać wiarę opowiadaniu woźnicy, niema żadnej innej osady w pobliżu, zresztą naraziliby się tylko na nowe zabłąkanie. Pozostaje jedynie czekać brzasku dnia, choć nie będzie to rzeczą łatwą, bo jeszcze kilka godzin do wschodu słońca, a ciężkie chmury pokrywające niebo, grożą lada chwila ulewnym deszczem. Przyznać trzeba, że taka ostateczność nie może być w guście najwięcej ekscentrycznego artysty.

W tej chwili Ponchard objawia pomysł nowy; wprawdzie u niego o pomysły nie trudno, ma ich zawsze moc wielką w pogotowiu, ale tym razem projekt zyskuje od razu sankcyę nawet ze strony rozważnego zawsze Francolin’a.

– Przyjaciele – mówi wesoły skrzypek – dla czego nie mielibyśmy spróbować i teraz sposobu, który nam tak świetne dał rezultaty wobec napastującego niedźwiedzia? Starajmy się obudzić wieśniaków potężnym koncertem, w którym nie pożałujemy ani „forte” ani „allegro”!

– Można spróbować – odpowiada Francolin, zwracając się do Sebastyan Vaillant, jakby o potwierdzenie tego zdania, lecz ku wielkiemu zdziwieniu spostrzegł, że tenże ma już swą wiolonczelę przysposobioną do grania. Pospiesznie wszyscy poszli za przykładem dyrektora i stanęli gotowi naśladować go, aż do ostatnich granic sztuki.

– Kwartet „si bemol Onslow’a”! – komenderuje wiolonczelista.

Dobrze to znana muzyka naszym artystom, obejdą się bez nut, a jako doskonali mistrze i w ciemności umieją prowadzić smyczkiem po strunach swych instrumentów. Niebawem przestrzeń cicha i pusta napełniła się cudowną harmonią tonów. Rzecz dziwna, że nigdy dotąd nasz kwartet, choćby przed najliczniej zgromadzonymi słuchaczami, nie grał z taką werwą i z takiem uczuciem. Czyż jest ludzka istota zdolna oprzeć się urokowi tej pieśni? Gdyby to miejsce było rzeczywiście cmentarzem, jak to zauważył Yvernes, jeszcze bodaj szkielety, podniosłyby się z głębin ziemi, by bić brawo i dziękować za taką ucztę tonów.

A jednak domy w Freschal pozostają zamknięte, mieszkańcy ich ani myślą dać jakikolwiek znak życia i w ciszy zupełnej rozbrzmiewa wspaniały finał kwartetu.

– A więc to tak! – woła wściekły ze złości Sebastyan – wam, zda się, potrzeba jak waszym niedźwiedziom, hałaśliwych tylko dyssonansów! Rozpoczynajmy więc to samo raz jeszcze, ale ty Yvernesie graj z tonu re, a Ponchard nie bierze ton sol, ja pozostanę w si bemol. A teraz z całych sił!!

Zabrzmiały znów struny instrumentów, łącząc się tym razem w dysharmonię okropną, rozdzierającą uszy. Zdawałoby się, że to jakaś symfonia Wagnera grana całkiem na odwrót. Czego jednak nie dokazała skończona w swem pięknie muzyka, to wywołały od razu te wstrętne fałszywe wrzaski. Wioska poczyna się budzić, kilka kobiet spiesznie i z widocznem zajęciem otwiera okna. Więc żyją tu ludzie zdolni słyszeć, a nawet słuchać?…

– Zdaje się, że mają zamiar rzucić nam jabłek – mówi Ponchard w czasie przypadającej pauzy,.. bo mimo dyssonansów takt jest ściśle zachowany.

'Propeller Island' by Léon Benett 07

– Tem lepiej, zjemy je z gustem – odpowiada praktyczny Francolin. Na znak dyrektora rozpoczyna się druga część koncertu. Powodzenie jest zupełnie, bo gdy wreszcie zabrzmiał ostatni takt w czterech różnych tonach, mieszkańcy Freschal nie rzucają grającym jabłek, ale zagłuszają ich wprost gwałtownem biciem w dłonie i krzykliwemi wrzaskami podziwu i uznania. Niema żadnej wątpliwości, że uszy tych poczciwców nie słyszały dotąd równie pięknej muzyki, to też wnosząc z ich zapału, rzeczą jest oczywistą, iż już teraz wszystkie drzwi, wszystkich domów otworzą się gościnnie dla takich artystów.

Tymczasem, gdy jeszcze tony napełniały powietrze dziwną swą dysharmonią, nowy jakiś słuchacz przybył na miejsce tego szczególnego koncertu.

Osobistość ta, zeszedłszy z wozu o motorze elektrycznym, stanęła zdala na zakręcie drogi. Jest to mężczyzna postawy wysokiej i pełnej, o ile można zauważyć wśród cieniów nocy. W chwili gdy Paryżanie pytają się wzajemnie, czy z kolei, gdy okna się zamkną, drzwi domów zechcą się dla nich otworzyć, nowoprzybyły zbliża się do nich i poprawną mową Yankesów przemawia tonem uprzejmym:

– Dyletantem tylko jestem panowie, ale za szczęśliwego się uznaję, że miałem zaszczyt przyklasnąć grze waszej.

– I to w czasie ostatnio granego kawałka – odpowiada ironicznie Ponchard.

– Nie panie, byłem tu już od czasu pierwszego numeru, i wyznaję, że rzadko zdarzyło mi się słyszeć ten kwartet Onslow’a wykonany z równym talentem.

Osobistość ta musi być niezłym znawcą – myślą sobie artyści, a Sebastyan występując w swej roli dyrektora, odpowiada:

– Miło nam nad wyraz, słyszeć pochwałę z ust pana, i jeżeli drugi numer przykro drażnił jego uszy, to …

– Panie – przerywa nieznajomy – nie słyszałem nigdy muzyki tak fałszywej, oddanej z taką perfekcyą. Domyślam się też celu, w jakim panowie zgodzili się na podobne wykonanie; ale jeżeli tu, jak widzę, cel ten chybił zupełnie, bo poczciwi mieszkańcy Freschal błogo znowu zasypiają, to pozwólcie bym ja wam ofiarował…

– Gościnne przyjęcie u siebie? – pyta niespokojnie Francolin.

– Tak jest, panie, proszę najuprzejmiej do swego domu. Pewny też jestem, że nie mylę się bardzo, gdy powitam w panach sławny na całą Amerykę „Koncertujący kwartet”?

– Słowa pańskie, są nam nad wyraz miłe odpowiada Francolin – ale tak uprzejmie ofiarowaną gościnność gdzież znaleźć możemy?

– Nie dalej jak o dwie mile stąd…

– Czy to na wsi, panie?

– Nie, w mieście.

– Jestże to jakie większe miasto?

– Bezwątpienia…

– Za pozwoleniem, lecz objaśniono nas, że na całą tę okolicę nie znajdziemy innego miasta prócz San Diego.

– Jest to pomyłka, której nie umiem sobie wytłómaczyć.

– Pomyłka? – pyta Francolin.

– Zapewniam panów, i gdy zechcecie mi towarzyszyć, przyrzekam wam przyjęcie godne artystów waszej miary.

– Zdaje mi się, że nie pozostaje nam nic innego nad przyjęcie tego zaproszenia – zauważył Yvernes półgłosem.

– W zupełności podzielam twoje zdanie – odpowiada Ponchard.

– Chwilę jeszcze, chwilkę jedną – wola Sebastyan – nie uprzedzajcie decyzyi dyrektora!

– Cóż to znaczy? – pyta Amerykanin zaniepokojony.

– To znaczy, że jesteśmy oczekiwani w San Diego, gdzie zobowiązaliśmy się dać całą seryę poranków muzykalnych, z których pierwszy zapowiedziany jest na niedzielę, to znaczy na pojutrze.

– O-o-o! – przeciągłym głosem, w którym wyraźnie odczuwa się niezadowolenie, odzywa się nieznajomy. Niebawem jednak, w tonie poprzedniej rozmowy dodaje: Zdaje mi się, nawet mam pewność, że to w niczem nie przeszkodzi zamiarom pańskim. Dzień jeden wystarczy do zwiedzenia naszego miasta, które bądź co bądź zasługuje na zaciekawienie, a ja z mej strony przyrzekam odstawić panów do najbliższej stacyi kolejowej tak, abyście zdążyli do San Diego na oznaczoną godzinę.

Zaprawdę, ofiara taka zbyt nęci, i nazbyt jest pożądaną dla naszego kwartetu, któremu tak niespodziewanie zabłysła nadzieja spędzenia nocy ciepło i wygodnie, jeżeli już nie biorą pod uwagę względów szczególnych jakie im przyrzeka nieznana ta osobistość.

– A więc zgoda na mój projekt, nieprawda? – nalegał dalej przybyły.

– I owszem, w tych warunkach przyjmujemy chętnie – odpowiada Sebastyan, któremu zmęczenie i głód dokuczało już dostatecznie, aby mógł lekkomyślnie odrzucać podobnie nęcące zaproszenie.

– Zatem jedźmy bez straty czasu; w dwadzieścia minut stajemy na miejscu, i… przekonany jestem, że będziecie mi panowie wdzięczni za to małe zboczenie z drogi.

Obojętni już na dziwne zachowanie się mieszkańców Freschalu, którzy zaraz po skończonym koncercie zamknęli na nowo starannie okna i najspokojniej oddali się wypoczynkowi, czterej Paryżanie i nieznajomy podążyli w kierunku pojazdu oczekującego swego właściciela.

Podczas, gdy „Kwartet” umieściwszy dogodnie swe instrumenta, zasiadał na długich ławkach, tak zwanego u nas myśliwskiego wozu, Amerykanin zabrał miejsce obok woźnicy-mechanika, który w tejże chwili podniósł rączkę zapory od akumulatora elektrycznego. Lekko i równo potoczyły się koła, i z szybkością zadziwiającą podróżni znaleźli się na drodze wiodącej w stronę zachodu.

Po kwadransie jazdy odbywającej się w tak nowy całkiem sposób, nasi Paryżanie ujrzeli w dali przed sobą, przestrzeń znaczną, jaśniejącą srebrzystem światłem księżyca. Bezwątpienia jest to odblask oświetlonego w całej pełni wielkiego jakiegoś miasta, tego samego zapewne, do którego wiózł ich gościnny nieznajomy – pomyśleli artyści; ku wielkiemu jednak ich zdziwieniu pojazd zatrzymuje się nagle.

– Czy stajemy przy rogatkach miasta? – zapytuje Francolin.

– Nie panie – odpowiada Amerykanin – mamy przed sobą przestrzeń wodną, którą wypada nam przebyć.

– Ale jakim uczynimy to sposobem?

– Najwygodniej w świecie przewiezie nas wszystkich ten oto prom – brzmiała odpowiedź.

I rzeczywiście bez zwłoki czasu wóz wraz z pasażerami wjechał na pokład tak powszechnie używanego w Stanach Zjednoczonych „ferry-boat”, prawdopodobnie poruszony siłą elektryczną, bo ni dymu ni pary dojrzeć nie było można.

Po kilku zaledwie minutach dobijają do przeciwnego brzegu, który w tym miejscu przedstawia mały, lecz z wszelkiemi dogodnościami urządzony port. Bez żadnych wstrząśnień wóz wyjechał na równinę, ubitą drogę i niebawem znajduje się w cienistym parku; nad zielenią drzew, wielkie lampy powietrzne rozlewają w około istną powódź światła. Przebywszy bramę tego uroczego zacisza, wjeżdżają na dźwięczący pod kołami bruk uliczny i wkrótce zatrzymują się przed parkiem wspaniałego hotelu, gdzie są przyjęci z dobrze wróżącą gościnnością, dzięki kilku słowom wypowiedzianym przez Amerykanina. Natychmiast też poprowadzono podróżnych do suto zastawionej wieczerzy. Gdy już zaspokoili tak głód jak pragnienie, poważny kamerdyner wskazał im obszerną sypialnię, oświetloną w tej chwili rzęsistem światłem lamp elektrycznych, których urządzenie dawało możność obniżenia siły płomienia do nikłego blasku nocnych lampek. Zostawiając na później wszelkie pytania i objaśnienia tych cudowności, zmęczeni artyści spiesznie układają się do łóżek rozstawionych w czterech rogach pokoju i zasypiając snem pokrzepiającym, chrapią z taką wyjątkową zgodnością, na jaką zdobyć się może tylko sławny „Koncertujący Kwartet”.



Rozdział III

WYMOWNY PRZEWODNIK.

Nazajutrz już o godzinie siódmej zabrzmiał w pokoju śpiących głos, naśladujący pobudkę wojskową, graną na trąbce i zaraz potem okrzyk w słowach.

– Hop, hop, żwawo na nogi i ubierać się w tempie „Presto!”

To wesoły Ponchard budził w ten sposób swych towarzyszy i zachęcał do szybkiego powstania z łóżek.

Yvernes jednak najleniwszy z kwartetu wolałby zastosować tempo „Andante” i zostać jeszcze jak najdłużej pod ciepłem przykryciem. Nie ma jednak rady, trzeba i jemu porzucić wygodną pozycyę poziomą, gdy wszyscy towarzysze dawno już przyjęli pionową.

– Nie mamy chwili do stracenia, ani chwileczki! robi uwagę „Jego Ekscelencya.“

– Szczególniej w obec warunku, że jutro mamy być koniecznie w San-Diego – dodaje Sebastyan Vaillant.

– Eh!… – przeciągle odpowiada Yvernes – mnie się zdaje, że pół dnia wystarczy aż nadto do zwiedzenia całej stolicy naszego uprzejmego Amerykanina.

– Jedna rzecz zastanawia mnie bardzo, mimo wszystko – ciągnął dalej wiolonczelista – a mianowicie, że jakieś większe „City” znajduje się w okolicy Freschal; czyżby woźnica, jako tutejszy, nie wiedział o tem, lub czyby mógł tak całkowicie zapomnieć.

– Co mam już teraz rozmyślać nad podobną kwestyą, gdy faktem, nie ulegającym żadnej wątpliwości jest, że się tu dzisiaj znajdujemy – przerwał mówiącemu Ponchard. – Przez dwa szerokie okna, dające widok na ginącą w dali, drzewami ocienioną ulicę, całe potoki światła napływają do pokoju, w którym czterej Paryżanie dopełniają rannej toalety. Czynność ta, jak to wkrótce zauważyli, jest tutaj nadzwyczaj ułatwioną. Nad wannami i umywalkami umieszczone są kraniki z wodą gorącą i zimną o oznaczonych stopniach temperatury; automatyczne przyrządy wylewają użytą wodę z miednic, takież przyrządy do czyszczenia ubrania i butów; a nawet szczotki i grzebienie, spełniają tak samo swe zadanie; wreszcie rozpylacze z pachnącą wodą na zakończenie toalety; a wszystko to działa szybciej i dokładniej, od najwprawniejszego kamerdynera.

W różnych też miejscach na ścianie widnieją guziki od dzwonków elektrycznych i przyrządy telefoniczne zdolne ułatwić porozumienie się, nietylko z mieszkańcami tego domu, lecz z miastem całem, a może nawet, jak zauważył Ponchard ze wszystkiemi miejscowościami całych Stanów Zjednoczonych.

– To jeszcze mało! Może te druty łączą obie półkule naszej ziemi i moglibyśmy stąd słówek parę przesłać do Paryża – dodaje żartobliwie Yvernes.

Nie ma jednak czasu na podobne doświadczenia, bo o trzy kwadranse na ósmą telefon podaje wyraźnie wypowiedziane w języku angielskim, następujące słowa:

– Kalikstus Munbar przesyła najuprzejmiejsze wyrazy każdemu z członków „Koncertującego Kwartetu” i równocześnie zaprasza panów, by zechcieli, gdy dokończą ubrania, zejść do sali jadalnej „Hotel Exelsior”, gdzie na nich czeka śniadanie.

– Exelsior Hotel! – woła Yvernes – jakże melodyjnie brzmi nazwa tego wygodnego przytułku!

– Kalikstus Munbar! to zapewne nasz uprzejmy podróżny i jego nazwisko jest równie miłe dla ucha.

– Moi przyjaciele – przerywa wiolonczelista, którego żołądek tak samo gwałtownie się burzy jak jego właściciel; zostawmy te pogadanki na później, ponieważ śniadanie jest gotowe, szkoda teraz czasu.

– Słuszna uwaga, w obec tego szczególniej, że nas czeka potem zwiedzanie osobliwości tego grodu – mówi Francolin – ciekawy też jestem, jak się nazywa, to nieznane nam, a przecież jak się zdaje, wielkie miasto.

Ponieważ Paryżanie właśnie już kończyli swą toaletę, przeto Ponchard odpowiada telefonem, że w pięć minut stawią się wszyscy na uprzejme zaproszenie pana Munbar.

Niebawem też skierowali się wszyscy czterej ku windzie, która natychmiast poczęła działać tak, że w mgnieniu oka znaleźli się w obszernym przedsionku, skąd szeroko otwarte drzwi prowadziły do wielki sali jadalnej, jaśniejącej od bogatych bronzów i złoceń.

'Propeller Island' by Léon Benett 08

– Jesteśmy w zupełności na rozkazy i do usług panów! – powitał przybyłych uprzejmym tonem gościnny Amerykanin. Należał on do typu tych ludzi, którzy za pierwszym poznaniem zostawiają nam wrażenie najlepszych, dawnych znajomych. Będąc w wieku od pięćdziesięciu do sześćdziesięciu lat, wygląda zaledwie na czterdzieści parę, wzrostu więcej jak średniego i dobrej przytem tuszy, jest jakby uosobieniem zdrowia, które, zda się, tryska z całej jego postaci.

Sebastyan Vaillant i jego towarzysze spotykali już wielokrotnie w swych wędrówkach po Ameryce typy podobne, które tam nie są bynajmniej osobliwością. Głowa Kalikstusa Munbar trochę nadmiernie wielka, pokryta jest kędzierzawemi blond włosami; cera twarzy rumiana, wąsy zgolone, a zarost brody nieco rudawy, Z poza ust dość wydatnych jaśnieją zęby białe, jak kość słoniowa; nos duży i gruby na końcu, o ruchliwych nozdrzach, osadzony jest pod czołem szerokiem, które przerzynają w poprzek dwie od brwi idące zmarszczki. Z za binokli, uwieszonych na srebrnej, jak jedwab miękkiej niteczce, błyszczą oczy o spojrzeniu przenikliwem i rozumnem, koloru zielonkawego, ze źrenic błyskają czasem jakby płomyki ogniowe. Głowa ta osadzona na karku grubym i muskularnym łączy się z szeroko rozwiniętemi ramionami, całość też postaci jest obrazem wielkiej siły fizycznej, ogólny zaś charakter wyrazu twarzy to stałość i energia, obok dziwnej szczerości, dobroduszności nieledwie.

Ubranie Yankesa ciemnego koloru, wygodne, lecz wykwintne zarazem; u złotej, ciężkiej dewizki rozpiętej na białej kamizelce, wśród rozlicznych brzęczących breloków, zauważyć można mały, misternie obrobiony chronometr i podometr; u gorsu koszuli błyszczą kosztowne spinki brylantowe, a palce rąk zdobią liczne pierścionki.

Na powitanie przybyłych zdjął z głowy, z szerokiemi brzegami kapelusz, ozdobiony piórem w stylu Ludwika XIII, a uścisnąwszy ręce Francuzów, poprowadził do stołu, na którym szumiał samowar i dymiły wonne, tradycyonalne rostbeefy. Kalikstus Munbar jest wyjątkowo wymownym, chwali osobliwości swego miasta i jego powstanie w niezwykłych a ciekawych warunkach; rozprawia i opowiada bez przerwy nie dopuszczając nikogo do słowa, może z rozmysłem, aby uniknąć niepożądanych pytań; wreszcie, gdy już śniadanie jest ukończone, powstaje pierwszy mówiąc:

– A zatem, gotów jestem służyć panom za przewodnika, pozwólcie mi jednak przedtem na jedną drobną uwagę.

– I owszem, słuchamy pana najchętniej – odpowiada Francolin.

– Otóż w naszem mieście zabronionem jest surowo plucie na ulicy…

– Ależ my nie mamy tego obyczaju! – zaprotestował Yvernes,

– To bardzo dobrze, oszczędzicie sobie bowiem, panowie, niepożądanych kar pieniężnych.

Byłoby rzeczą trudną dla podróżnego wyszukać przewodnika zdolniejszego i kompetentniejszego nad Kalikstusa Munbara, który miasto swoje zna na wylot i umie wybrać i wskazać cudzoziemcom rzeczy najciekawsze i najgodniejsze uwagi. Musi on też być ogólnie znanym mieszkańcem tego grodu, gdyż nie minie go żaden przechodzień, nie zamieniwszy z nim grzecznego powitania.

Wrażenie ogólne, jakiego doznają nasi Paryżanie zwiedzając nieznane miasto, jest pod każdym względem dodatnie; linje ulic są proste i przerzynają się wzajem, tworząc na planie jakby kwadraty szachownicy; domy o różnych stylach, zdobne w piękne balkony i werendy, otoczone zielenią drzew i pięknemi parterami, czynią, każdy z osobna, wrażenie wykwintnych pałacyków, świadczących zewnętrznością swoją, aż nadto wyraźnie, o wspaniałych apartamentach, które się mieszczą w ich murach. Jeden szczegół wszakże zauważyli Paryżanie, a mianowicie, że drzewa, ogrodów publicznych, i skwerów na miastach, muszą być jeszcze bardzo młode, choć przedstawiają najwyszukańszą florę, zarówno stref umiarkowanych jako i tropikalnych. Szczegół ten, tem wyraźniej rzuca się w oczy, że podróżny przyzwyczajony jest w tych krajach do widoku odwiecznych olbrzymów, które tworzą sławne lasy Zachodniej Ameryki.

Kwartet postępuje zwolna, zatrzymując się przy rzeczach godniejszych uwagi; każdy jednak z jego członków przyjmuje wrażenia w odmienny sposób, właściwy swemu charakterowi. To co żywo zajmuje praktycznego Francolina, mniej interesuje starego Sebastyana; nad czem unosi się poetyczny Yvernes, zaledwie zauważy wesoły Ponchard. Ta różnorodność upodobań wywołuje uwagi i zdania, które utworzyćby mogły zupełną całość sądu; a Kalikstus Munbar objaśnia wszystko, uprzedza wszelkie pytania, mówi i mówi bez końca, rzecby można, jest to inteligentna maszynka gadająca, tak niezmordowanym okazuje się przewodnik naszych Paryżanów w nieznanem mieście, na zachodniem wybrzeżu Ameryki.

Może w dwadzieścia minut po wyjściu z hotelu Excelsior, Yankes przystanął na rogu nowej ulicy i rzekł do towarzyszy:

'Propeller Island' by Léon Benett 09

– Znajdujemy się teraz panowie, przy trzeciej ulicy naszego miasta, a mamy ich około setki; ta jednak, która się ciągnie przed nami, jest jakby tutejszą Broadway lub Regent-street albo też waszemi Bulwarami włoskiemi. W magazynach tych, w bazarach raczej, znaleźć można wszystko, od rzeczy najskromniejszych do przedmiotów zbytku. Co tylko wynalazł przemysł, co żądać może byt dostatni troszczący się jedynie o zaspokojenie wygody w to wszystko zaopatrzyć się tu można bez trudu.

– Widzę piękne wystawowe okna magazynów, ale zdaje mi się, że kupujących brak tam zupełnie – robi uwagę Ponchard.

– Może to jeszcze zbyt wczesna godzina – poddaje Yvernes.

– O bynajmniej – zapewnia Kalikstus – pochodzi to ztąd jedynie, że zamówienia wszelkie załatwiają się u nas za pośrednictwem telefonów, a nawet telautografów…

– Co to ma znaczyć? – pyta Francolin.

– To znaczy, że używany tu powszechnie telautograf jest przyrządem, który przenosi pismo, jak telefon podaje słowa, jest on nadto połączony z kinetografem, który notuje ruchy piszącego i jest tem dla oka czem fonograf dla ucha. Wraz z nim funkcjonujący telefot przesyła obok pisma, notowania ruchów i podobiznę działającego. Połączenie tych przyrządów daje możność przesłania depeszy z zupełną gwarancyą zarówno dla wysyłającego, jako też odbiorcy, stawiając tamę wszelkim w tym kierunku popełnianym nadużyciom. Zwykliśmy też tutaj załatwiać za pomocą siły elektrycznej, nie tylko sprawy osobiste, ale równie dobrze społeczno-państwowe.

Rozmawiając tak dalej, podróżni doszli do dziewiętnastej alei miasta, zkąd już wszelki handel jest usunięty. Wozy i ekwipaże toczą się po ulicy cicho i z błyskawiczną szybkością, nie poruszając ani pyłka z ziemi, gdy bruk uliczny, układany przeważnie z tafli brazylijskiego mahoniu, ma czystość i połysk pięknie zafroterowanej posadzki. Obserwujący wszystko z nadzwyczajną bystrością Francolin, czyni też spostrzeżenie, że bruk ten pod stopami idących, wydaje dźwięki podobne do lekko potrącanej płyty metalowej. Zdziwiony tem, skierował się już do uprzejmego przewodnika, by go prosić o objaśnienie, gdy tenże równocześnie:

– Proszę panów zwrócić uwagę na ten dom, ten pałac raczej – zawołał, wskazując gmach wspaniały, którego środkowa część, zdobna w bogate rzeźby z marmuru, usuwa się nieco w tył, pawilony zaś zakreślając piękny dziedziniec, połączone są misternie wyrobionemi sztachetami z jasnego, jak srebro aluminium.

– Pałac ten – ciągnął dalej Kalikstus Munbar – należy do jednej z najznakomitszych rodzin naszego miasta. Właściciel jego, Jem Tankerden, jest posiadaczem niewyczerpanych źródeł naftowych w stanie Illinois…

– I milionowej fortuny – kończy Sebastyan.

– Ba – odpowiada Kalikstus – u nas miliony są cyfrą bieżącą, setki milionów nie dziwią tu nikogo. Gród nasz, to siedziba samych bogaczy, Nababów tej półkuli. Tem się też tłomaczy, że kupcy, którzy tu przebywają, po kilku latach dorabiają się znacznych fortun, chociaż nie mamy tu innego handlu, prócz detalicznego; hurtowników lub agentów handlowych nie spotkają panowie na tym w wyjątkowych warunkach zostającym kawałku ziemi na świecie,

– A przemysłowcy? – pyta Ponchard.

– Również nieobecni.

– A wojsko i zbrojna flota?

– I tej nie posiadamy wcale.

– Więc przeważnie żyją tu kapitaliści.

– Przeważnie, a nawet jedynie prócz kupców, którzy są na drodze składania kapitałów.

– Potrzebujecie jednak rąk do pracy, muszą więc być i robotnicy – zauważył Yvernes.

– Gdy się robota jaka przedstawi, sprowadzamy robotników i rzemieślników ile ich potrzeba, lecz po ukończeniu zadania wracają wszyscy do siebie, uwożąc sute wynagrodzenie.

– Przyznaj pan jednak, panie Munbar – mówi Francolin – że macie trochę biednych, chociażby dla tego, aby ten rodzaj ludzi nie zaginął na świecie…

– Proszę mi wierzyć, że nie spotkasz tu pan ani jednego żebraka.

– Więc żebractwo jest tu prawem wzbronione?

– Nie okazała się nigdy potrzeba takiego prawa, dla tej prostej przyczyny, że żebracy nie mają tu możliwego wstępu. Rzeczy takie, moi panowie, dobre są dla miast Stanów Zjednoczonych z ich domami schronień, przytułków i moralnej poprawy, jakich tam pełno.

– Więc utrzymujesz pan może, że i więzień tu niema?

– A poco więzienia, gdy więźniów brakuje.

– To cóż robicie z przestępcami?

– O, tych prosimy, by sobie zostali na lądzie stałym Starego lub Nowego Świata, gdzie powołaniu ich szersze przedstawia się pole do działania.

– Naprawdę panie Munbar – mówi Sebastyan – słysząc pana możnaby sądzić, że nie jesteśmy tutaj w Ameryce.

– Byliście tam wczoraj panowie – odpowiada szczególny Cicerone.

– Wczoraj? – pyta zdziwiony Francolin, nie umiejący wytłomaczyć sobie zagadkowej mowy Yankasa.

– Bezwątpienia! Dziś jesteście już w mieście, które istnieje samo dla siebie i własnemi siłami…

– A które wreszcie jak się nazywa? – pyta Sebastyan, u którego burzliwość temperamentu zaczyna się już objawiać.

– Pozwólcie panowie, że o szczególe tym zamilczę jeszcze teraz…

– Więc kiedyż ostatecznie będziemy mogli się dowiedzieć?

– Gdy już poznacie miasto całe, czem oddacie mu hołd najwyższy – zapewniał z wyszukaną galanteryą zagadkowy Yankes.

– Tajemniczość ta jednak, mimo wszystkiego, zbytecznie znowu nie intryguje Paryżan, przed południem prawdopodobnie skończą już tę ciekawą bądź co bądź, przechadzkę, i gdyby nazwa miasta miała im być oznajmioną dopiero w chwili odjazdu, i to ich zadowolni w zupełności. Mimo tego, godnem zastanowienia przedstawia się im fakt, że miasto tak znaczne, które jak się zdaje, położone jest na wybrzeżu kalifornijskiem, nie ma nalyżeć do republiki Stanów Zjednoczonych; również i to jest niezrozumiałe, jakim sposobem dotychczas nie posłyszeli w swych podróżach wzmianki najmniejszej o jednem z bogatszych i wspanialszych miast tych krajów. Niezadługo jednak zasięgną wiadomości pewnych, chociażby już w San Diego, jeżeli Kalikstus Munbar do ostatniej nawet chwili zechce zachować dziwną swą tajemnicę. Osobistość ta szczególna, okazawszy tak wyraźnie, że nie życzy sobie być więcej badaną, oddała się znowu wymownemu opisywaniu ciekawych rzeczy, które się przedstawiały na każdym niemal kroku.

– Jesteśmy teraz na trzydziestej siódmej alei, panowie! Spojrzyjcie tylko proszę, na tę wspaniałą w swym rodzaju perspektywę, która się otwiera przed nami! W dzielnicy tej nie spotkamy, również jak w poprzedniej, magazynów ani bazarów, ani też owego ruchu ulicznego, który jest znamieniem charakterystycznem miast handlowych. Mimo tego mieszczą się tu fortuny mniej już znaczne niż przy dziewiętnastej alei; są to przeważnie kapitaliści o dochodach mniej więcej od dziesięciu do dwunastu milionów…

– Toż to dopiero nędzarze! – wtrąca Ponchard, ze znaczącem wydęciem ust.

– Ha, mój panie! zawsze na świecie ktoś może być ubogim w porównaniu z kimś drugim. Milioner ma się za bogatego w stosunku do tych, co rozporządzają tylko setkami tysięcy franków, a przestaje nim być względem kogoś, kto posiada setki milionów!

Wielokrotnie już artyści nasi mogli zauważyć, że mówiąc wiele, przewodnik ich najczęściej jednak powtarza słówo „miliony”. Wymawia je nawet z pewną lubością, z akcentem metalicznym nieledwie. Zdawałoby się, że odbija te sztuki złota samem mówieniem o nich, i jeżeli to nie są brylanty, które się sypią z ust jego, jak owej dzieweczce z bajki, dar cenny wróżek, jej chrzestnych matek, to już koniecznie winny to być dukaty, tak, zda się dźwięczy złoto w ustach jego.

Tymczasem Sebastyan Vaillant, Ponchard, Francolin i Yvernes idą coraz dalej ulicami tego nadzwyczajnego miasta, którego położenie geograficzne jest im dotąd nieznane. Przechodniów spotykają mnóstwo, ruch tu jest znaczny, lecz ubrania wszystkich są dostatnie, wykwintne nawet, nie razi tu oka łachman lub nędza jakakolwiek. Liczne też kursują wagony, powozy i wehikuły wszelkiego rodzaju, a wszystkie wprowadzone w ruch siłą motoru elektrycznego. Prawdziwe jednak pojazdy, to jest powozy ciągnione końmi widzieć jedynie można w dzielnicy najbogatszej.

Na niektórych główniejszych ulicach, chodniki wprawiane w ruch za pomocą długich łańcuchów, posuwają się naprzód wraz z pasażerami, którzy stojąc rozmawiają lub przechadzają się tam i z powrotem, jakby się znajdowali na pokładzie statku lub w wagonie salonowym kolei żelaznej.

– Otóż i świątynia jakaś – zawołał Francolin, wskazując budynek ciężki i bez żadnego stylu architektonicznego, coś w rodzaju tych, które w Sabaudyi robią z ciast i cukrów na podstawie szmaragdowo zielonej.

– Jest to świątynia protestancka – objaśnia Kalikstus Munbar.

– Lecz znajdują się w waszem mieście i kościoły katolickie? – pyta Yvernes.

– Bezwątpienia, gdyż muszę objaśnić panów, że jakkolwiek jest tu wyznań różnych tak wiele, ile ich tylko znaleźć można na kuli ziemskiej, jednak katolicyzm i kalwinizm przeważa liczebnie wszystkie. Pod tym względem, jak pod wielu innymi, różnimy się od Stanów Zjednoczonych, które rozdzielają zapatrywania religijne, jeżeli nie różność zdań politycznych. Tam-to spotkać można tyleż wyznań, ile jest rodzin nieledwie; są więc metodyści, anglikanie, prezbyteryanie, anababtyści, weslejanie, zresztą któż je wyliczyć zdoła, a wszystkie względem siebie nieprzyjaźnie usposobione. Tutaj wolni jesteśmy od tej plagi, mając spokojnych kalwinów i wyznawców rzymsko katolickiego kościoła.

– A jaki język jest tu panujący? – pyta Francolin.

– Zarówno dobrze mówimy po angielsku jak i po francuzku – objaśnił Kalikstus.

– Powinszować panom – wtrąca żywo Ponchard.

– Miasto też nasze – ciągnie dalej Amerykanin – podzielone jest na dwie sekcye równoważne. Tutaj jesteśmy w sekcyi albo części…

– Zachodniej, zdaje mi się… – dokończa Francolin, oryentując się według położenia słońca.

– Niechże będzie zachodnia, jeżeli to panu może być przyjemne.

– Jakto, jeżeli mi to może być przyjemne? Czyżby strony świata tutaj zmieniały się wedle upodobania każdego – zawołał skrzypek zdumiony odpowiedzią Yankesa.

– Tak i nie – odpowiada Kalikstus – wytłomaczę to panom później, tymczasem wracam do tej sekcyi… zachodniej, według zdania pana, a zamieszkałej przez protestantów, którzy nawet tutaj pozostali ludźmi praktycznymi, podczas gdy katolicy inteligentniejsi, lecz i więcej wybredni w swych upodobaniach, zamieszkują sekcyę drugą. Świątynia ta zatem jest kościołem kalwińskim.

– Styl jej ciężki bardzo wyraźnie o tem mówi – zauważył Yvernes. – Może niesłusznie, ale zawsze zdaje mi się, że modlitwy idące z takiego kościoła nie wznoszą się zbyt wysoko do nieba, lecz podobnie jak jego mury, pełzają po ziemi, przygniecione do niej nieledwie.



Rozdział IV

ROZCZAROWANIE KWARTETU.

Po długiej, parogodzinnej przechadzce dozwolonem jest bodaj każdemu pewne uczucie głodu, to też nasi artyści nie czynią tu wyjątku, a zgadza się z nimi najzupełniej i Kalikstus Munbar; postanawiają więc wszyscy jednomyślnie posilić się dobrem śniadaniem. Czy koniecznem jest jednak wrócić do hotelu Excelsior? Bezwątpienia, w mieście tem bowiem, gdy każdy mieszkaniec ma wygodny, we wszystko zaopatrzony dom własny, a ciekawych turystów z dwóch półkul świata tak mało, niema prawie żadnych cukierni lub restauracyi.

W kilka minut wagon elektryczny przebywa wraz z naszymi podróżnymi przestrzeń, dzielącą ich od wspaniałego hotelu pana Munbara, gdzie też niebawem zastawiają im sute i doskonałe śniadanie; tworzące sprzeczność uderzającą z owemi licznemi potrawami, podawanemi według mody amerykańskiej, w których jednak ilość nie wynagradza jakości. Wyborna jest tu pieczeń wołowa i barania, miękie i soczyste pulardy, pobudzające apetyt świeżością swoją ryby, a zamiast zimnej wody, jaką podróżny pić musi w restauracyach Stanów Zjednoczonych, kwartet ma tutaj do wyboru różne piwa, i wino, które ciepłe słońce Francyi ogrzewało dziesięć lat temu w okolicach Médoc i Burgundyi. Do śniadania takiego zbytecznem jest zapraszać wiele, zwłaszcza, jeżeli ucztujący dobrym cieszą się apetytem; to też Ponchard i Francolin zarówno jak Sebastyan Vaillant i Yvernes oddają mu należne honory, zajadając wszystko z gustem wielkim. Uprzejmy gospodarz nie ustępuje w niczem swym gościom, zabawiając ich nadto świetnym swym humorem.

Mówiąc jednak o wszystkiem pomija starannie kwestyę, która mogła najwięcej zainteresować nasz Kwartet. Licznie jednak wychylane kieliszki zaczynają działać powoli, wesołość staje się ogólną. Czyżby Amerykanin miał zamiar spoić swych gości i spowodować tem samem spóźnienie się na pociąg do San-Diego?… Lecz któżby mógł posądzić go o to… zresztą, oto zapijają już wyborną kawę i likiery – wkrótce więc wstaną od biesiadnego stołu. – Nagle huk wystrzału armatniego zatrząsł szybami domu.

– Co to jest? – pyta Yvernes zrywając się z siedzenia.

– Proszę, bądźcie spokojni panowie – upewnia Kalikstus Munbar – był to tylko wystrzał armatni dany z murów obserwatoryum naszego…

– Jeżeli wystrzał ten miał oznajmiać południe – robi uwagę Francolin, spoglądając na swój zegarek – to zdaje mi się, że się znacznie opóźnia.

– O nie, panie! zaręczam, że słońce tutaj nie spóźnia się tak samo, jak gdziekolwiek na świecie – zapewniał tonem spokojnym gospodarz. Równocześnie jednak na oczach jego z poza binokli, zabłysły dziwne płomyki, i zatarł ręce, jakby z zadowolenia, że spłatał komuś znakomitego figla.

Francolin mniej odurzony winem od swoich przyjaciół, nieufnym patrzał na Yankesa okiem, nie wiedząc dokładnie co o nim sądzić.

– A teraz przyjaciele, sądzę, że mi panowie pozwolicie na tę sympatyczną nazwę – odezwał się Kalikstus tonem nadzwyczaj uprzejmym – teraz może nam już czas zwiedzić drugą dzielnicę naszego miasta, bo nad wyraz przykrem byłoby mi przecie, gdybyście choć jeden pominęli szczegół; nie mamy więc czasu do stracenia…

– O którejże to godzinie odchodzi pociąg do San-Diego? – wypytuje Sebastyan niespokojnie, zajęty bezprzestannie myślą, aby tylko nie spóźnić się, i nie pominąć tem samem zapowiedzianego koncertu.

– A tak, tak! o której godzinie? – powtarza z naleganiem Francolin.

– Oh, wieczorem dopiero – odpowiada Kalikstus, mrużąc dziwnie lewem okiem. – Lecz chodźcie, proszę drodzy mi goście, pewny jestem, że nie pożałujecie udzielonego mi uprzejmie zaszczytu pozostania do końca waszym cicerone.

Jakże tu nie posłuchać osoby tak uprzedzająco grzecznej? To też kwartet opuszcza jadalną salę hotelu Excelsior i wychodzi na ulicę; doprawdy jednak, musieli rzeczywiście przebrać trochę miarę w piciu, bo oto zdaje się wszystkim, że ziemia lekko drży pod ich stopami, chociaż nie stanęli dotąd na jednym z tych ruchomych chodników, posuwających się naprzód.

– Ho! ho! podpierajmy się wzajemnie! woła „Jego Excelencya“, potykając się nieco.

– Zdaje mi się, żeśmy trochę za dużo pili – zauważył Yvernes, ocierając czoło.

– A choćby i tak było, mili Paryżanie, toż raz może być dozwolonym wyjątek z ogólnie praktykowanej reguły. Należało przecie uczcić przybycie wasze do nas.

– My też wysuszyliśmy puhary doszczętnie – odpowiada Ponchard, który czuje się wyjątkowo przyjemnie usposobionym.

Pod przewodnictwem Kalikstusa Munbara przechodzą wszyscy ulicę, która ich prowadzi do drugiej dzielnicy, gdzie ruch i ożywienie całkiem odmienny przedstawia widok. Możnaby uledz złudzeniu, że nagle przeniesionym się zostało z północnych do południowych Stanów Zjednoczonych, z miasta Chicago do Nowego Orleanu, z Illinois do Luiziany. Magazyny są tu bogaciej zaopatrzone, pałac i hotele wybredniejszego stylu i gustowniej ozdobione, nawet ludność tchnie jakiemś większem ożywieniem, objawiającem się w ruchach, chodzie i sposobie mówienia. Słowem przeważa tu temperament całkiem od tamtej dzielnicy odmienny, zdawaćby się mogło, że są to właściwie dwa miasta, dziwnym wypadkiem przeciwstawione sobie.

Pod tem wrażeniem kwartet doszedł do piętnastej alei, stanowiącej środkowy punkt tego oddziału, gdy Yvernes zawołał pełen zachwytu:

– Jakiż to wspaniały pałac!…

– Jest to własność rodziny Cowerley – odpowiada Kalikstus; Nat Cowerley równy Tankerdonowi.

– Majątkowo naturalnie? – pyta skrzypek.

– Oczywiście, że względnie do posiadanych kapitałów Cowerley, jako ex bankier z Nowego Orleanu, posiada więcej milionów, niż palcy u obu rąk…

– A, to śliczna para rękawiczek, niema co mówić; – zawołał wesoło Paryżanin.

– Bezwątpienia!

– I te dwie potęgi: Jan Tarkerdon i Nat Cowerley są nieprzyjaciółmi?…

– Dotychczas rywalami tylko, starającymi się utrwalić swą wyższość w stosunkach miejskich.

– A więc już zazdrość… to może skończy się wreszcie na pożarciu się wzajemnem…

– Ha, być może, że kiedyś jeden pochłonie drugiego…

– Winszuję niestrawności!… zawołał Jego Excelencya, a całe towarzystwo zaśmiało się wesoło z tego dowcipu.

Ale otóż i kościół katolicki, który się wznosi na dość obszernym placu, aby można podziwiać piękną budowę z należytego oddalenia. Jest to wspaniały gotyk, którego wieżyce śmiało strzelają ku niebu; lekkie, w marmurze rzeźbione ozdoby, spiczaste łuki barwnych okien, i ta harmonia linii jaką odczuwają nasi artyści, przedstawia im kościół „Panny Maryi” jeden z najpiękniejszych, jakie kiedykolwiek widzieli.

– Przepiękny gotyk w stylu anglo-saskim! – zawołał Yvernes, wielki lubownik sztuki architektonicznej. – Miałeś słuszność, panie Munbar, że dwie części waszego miasta, tak mało są do siebie podobne, jak wielką jest różnica między pięknem dwóch tych świątyń.

– A jednak obie te dzielnice od jednej pochodzą matki.

– Ale nie jednego zapewne miały ojca – wtrąca Ponchard.

– Owszem, i jednego mają one ojca, mili przyjaciele, różni ich tylko odmienne wychowanie, zastosowane do wymagań tych, którzy tu szukają życia spokojnego, wolnego od wszelkich trosk i codziennych kłopotów. Jednem słowem życia, jakiego nie może dać żadne miasto stałego lądu, czy to Starego, czy Nowego świata.

– Na Appolina, panie Munbar – zawołał Yvernes – ostrożnie, byś zanadto nie podrażnił naszej ciekawości!… Mowa pana sprawia wrażenie owych niedokończonych zdań w muzyce, których długo się marzy pragnąc usłyszeć ostatnią nutę…

– Aż wreszcie, odczuwa się zmęczenie nad wszelki wyraz – dokończył Sebastyan Vaillant. Spodziewam się też, żeś pan uznał już za stosowne, powiedzieć nam nazwisko tego osobliwego miasta…

– Wybaczcie, drodzy mi goście, lecz nie teraz jeszcze – odpowiedział uprzejmym tonem, tajemniczy Amerykanin, osadzając mocniej na nosie złote swe binokle. – Poczekajcie cierpliwie końca naszej przechadzki…

– Zanim jednak pójdziemy dalej – przerywa Francolin, który mimowoli czuje pewien niepokój łączący się z uczuciem ogólnego zaciekawienia – chciałbym przedstawić jeden projekt…

– Cóż takiego mianowicie? – pyta Amerykanin.

– Abyśmy weszli na wieżę tego kościoła, skąd moglibyśmy widzieć…

– O nie, stanowczo nie! – woła Kalikstus Munbar, wstrząsając swą potężną głową, zdobne w sute kędziory – później, jeszcze trochę później!…

– Ale kiedyż wreszcie? – wtrąca z niecierpliwością wiolonczelista, którego najwięcej drażni owa tajemniczość Yankesa.

– Przy końcu naszej wycieczki, panie Vaillant.

– Więc powrócimy jeszcze do tego kościoła?

– Byłoby to trudem bezcelowym i zbytecznem, wracając bowiem, wstąpimy do naszego obserwatoryum, którego wieża jest o trzecią część wyższą od tej, jaką mamy przed sobą.

– Dla czego jednak nie korzystać ze sposobności jaka się nam w obecnej chwili przedstawia – odzywa się z naleganiem Francolin.

– Bo straciłbym dużo na wrażeniu jakiego panowie doznacie, a na które cieszę się prawdziwie.

Niema rady! Trzeba się poddać woli tego dziwnego człowieka, które zawsze tylko zręczne i wymijające daje odpowiedzi, na jakiekolwiek w tym kierunku pytania naszego kwartetu. Idą więc dalej zwiedzając najwspanialsze ulice drugiego oddzału, poczem przechodzą do części kupieckiej, zamieszkałej przez krawców, szewców, kapeluszników, rzeźników, kupców korzennych, piekarzy, owocarzy i t. p. Kalikstus Munbar jest przez wszystkich witany uprzejmym ukłonem, który oddaje z widocznem zadowoleniem miłości własnej. Z równym też zapałem jak poprzednio, objaśnia i tu wszystkie spotykane osobliwości; język jego od rana jest w tak nieustannym ruchu, jak owe dzwony kościelne, które w dzień świąteczny wzywają wiernych na modlitwę.

'Propeller Island' by Léon Benett 10

Było już około godziny drugiej po południu, gdy wreszcie turyści nasi stanęli u żelaznej bramy, zamykającej z tej strony miasto, a zdobnej w piękne festony z pnących roślin. Za bramą rozkładają się pola i ogrody, których ostateczne granice łączą się z linią horyzontalną sklepienia niebios. W miejscu tem Francolin czyni sobie pewną uwagę, nad którą zastanawiał się dłużej, nie mając jednak ochoty podzielić się nią z towarzyszami; wszystko to przecie musi się wyjaśnić, gdy staną na wieży obserwatoryum. Dziwnem jednak wydaje mu się bardzo, że słońce, które o tej godzinie powinno się znajdować w stronie południowo-zachodniej, widocznem jest obecnie jakby na południo-wschodzie. Gdy badawczy i bystry umysł „drugiego skrzypka” stawia sobie tę kwestyę, niemożliwą jeszcze do rozwiązania, Kalikstus Munbar przerywa tok jego myśli, wołając:

– Panowie! Pociąg odchodzi za parę minut w stronę portu, trzeba nam trochę kroku przyspieszyć!

– W stronę portu? – pyta zdziwiony Sebastyan Vaillant.

– Oh, nie zabierze nam to zbyt wiele czasu, mała milka angielska do przebycia, a spacer ten, da wam równocześnie sposobność poznania naszego parku, który też godnym jest widzenia.

– Port o którym mówi yankes znajdować się musi w południowej lub północnej stronie miasta, wzdłuż wybrzeża dolnej Kaliforni… – myśli Francolin.

Tymczasem przybywszy do stacyi tramwajowej siadają wszyscy do eleganckiego wagonu, w którym już zastają kilku pasażerów witających pana Munbara uprzejmem uściśnieniem ręki.

– Do licha! Ten człowiek zdaje się tu być znany wszystkim! – myśli, kwaśno usposobiony Sebastyan, podczas gdy wprawiono już w ruch koła wagonów, które z szaloną szybkością toczą się naprzód.

Kalikstus Munbar miał słuszność nazywając parkiem obszar ziemi, który przejeżdżają. Ciągną się tu aleje długie, jak oko zasięgnie, wśród lasków drzew i łąk przypominających równością swą najpiękniejsze trawniki; tu i owdzie barwne klomby kwiatowe widnieją wśród zieleni krzewów, lub znowu wzorzysto rozkładają się partery, pośród których szemrze, w górę bijąca fontanna.

Na wspaniałą tę florę, wabiącą oko, składają się rośliny Starego i Nowego Świata: wdzięczne modrzewie, dęby i kasztany, buki, jesiony, cedry i klony rosną, zda się w przyjaźni obok drzew pomarańczowych, cytrynowych i oliwnych, w sąsiedztwie palm, bananów, eukaliptusów, mimozy, drzew daktylowych i figowych, a wśród ich liścia i cieniu świegoce gwarny i ruchliwy świat ptactwa stref południowych. Oko amatora nacieszyć się tu może wspaniałym widokiem olbrzymich geranii z Monte-Carlo, białych i różowych lotusów Egiptu, pasiflor południowej Ameryki, hortensyi, irysów, begonii, tulipanów, krokusów, narcyzów i anemonów; piękne bukiety tworzą kwitnące najrozmaitszego gatunku i koloru róże, świetne drzewa kameliowe i sztywne aloesy obok lekkich liści paproci, słowem spotka tu wszystko czego zażądać może od najbogatszych ogrodów botanicznych.

Yvernes ze swem upodobaniem do starożytnej poezyi sielankowej, doznaje złudzenia, że przeniesionym został w owe urocze strony opisywane w pasterskich romansach; bo i tu nie brak pasących się spokojnie na szmaragdowych łąkach białych owieczek i krów łaciatych, ani nawet łaskawych jeleni i wdzięcznych sarenek, biegających swobodnie wśród oparkanioych lasków. Nawet niezbędną w tych krajobrazach rzekę przedstawia tutaj „Serpentineriver”, tocząca swe przezroczyste wody pomiędzy lekkiemi wzgórzami łąk i ogrodów. Jedynie mógłby pożałować nieobecności pięknych pasterek i rycerskich pasterzy, bo tych nie dojrzy tu nigdzie. Nie może się też oprzeć wrażeniu, że wszystko to jest jakoś zbyt piękne nazbyt w porządku, jakby sztucznie utworzone.

Ironiczny Ponchard, patrząc na ten miniaturowy strumyk, pyta?

'Propeller Island' by Léon Benett 11

– Czy to wasza najwspanialsza rzeka?

– Jedyna nawet, bo na co nam rzek więcej – odpowiada najspokojniej Kalikstus.

– No, do licha, toż dla niezbędnej wszędzie wody!…

– Woda rzeczna, to substancya niezdrowa, przepełniona zarazkami chorób i mikrobami wszelkiego gatunku…

– To prawda, ale można ją przecie oczyścić.

– Trud to zbyteczny w obec fabrykowania wody czystej i hygenicznej, a nawet do wyboru gazowej lub mineralnej,

– Więc fabrykujecie tu sobie wodę?

– Naturalnie… i dostarczamy ją gorącą lub zimną do wszystkich domów tak samo, jak siłę mechaniczną, światło, ciepło lub zimno, przez przewodniki.

– Zaczynam wierzyć, że fabrykujecie również deszcze, któreby zraszały wasze łąki i kwiaty.

– I zapewniam, że się pan nie myli – odpowiada Amerykanin, gładząc swą brodę, przy czem na palcach błyszczą mu cenne kamienie licznych pierścieni.

– Macie tu zatem deszcze na rozkazy? – pyta ze złośliwością Sebastyan.

– Nieinaczej, mili przyjaciele, i to deszcze takie, które wytryskując z rur podziemnych, zraszają nasze pola i ogrody równo, spokojnie i praktycznie. Czyż to nie lepszy sposób jak czekać z upragnieniem pogody, gdy deszcz bezustannie leje, lub wypatrywać go w czasie posuchy, jednem słowem być na łasce kapryśnej natury i kląć, czując swą niemoc w obec tego czem nas obdarzyć zechce?

– Wstrzymaj się pan, panie Munbar! – woła Francolin. – Przyjmuję w ostateczności, że możecie sobie sprowadzać deszcz według upodobania, ale już temu by padał z nieba, przeszkodzić nie jesteście w stanie.

– A cóż z tem ma niebo do czynienia?

– Niebo, albo jeżeli pan woli, chmury, które wylewają na ziemię potoki wód, ciągnąc za sobą cały zastęp huraganów, cyklonów, trąb powietrznych i burz wszelakiego gatunku. Tak więc w czasie pory dżdżystej…

– Pora dżdżysta? – pyta z dziwnym tonem Kalikstus.

– No, tak, zima…

– Zima? co to jest?

– Gdy się mówi zima, rozumiemy porę, w której mamy na ziemi mrozy, lody i śniegi – odrzuca Sebastyan z niecierpliwiony do ostatka ironicznemi odpowiedziami yankesa.

– Nie znamy tego wcale – powiada najspokojniej Kalikstus.

Czterech Paryżanów spojrzało po sobie ze znaczącym wyrazem. Czy znajdują się w obec waryata, czy też nędznego mistyfikatora? W pierwszym razie wypadałoby go oddać pod opiekę lub zamknąć, w drugim udzielić stosownej nauczki.

Tymczasem wozy elektrycznego tramwaju pędzą ciągle naprzód pośród zaczarowanych, zda się, ogrodów, wreszcie Sebastyanowi i jego towarzyszom widnieją w dali, uprawne pola, mieniące się barwami swych płodów, jak owe pocięte w kawały próby sukna kolorowego, wystawiane niegdyś u krawców. Są to bezwątpienia pola z jarzynami, a więc kartofle, kapusta, marchew, pietruszka, cebula, grochy i wszystkie inne których wymaga zdrowa i smaczna kuchnia. Lecz oni chcieliby już znaleźć się wśród rzeczywistych łanów zbożowych, gdzieby mogli poznać, co właściwie szczególna ta ziemia wydać jest zdolną, spieszno im zobaczyć pola pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa, gryki i t. d.

Ale okazuje się im wielka parowa fabryka, której kominy wznoszą się nad płaskiemi dachami domów, tworząc całość przypominającą owe olbrzymie parowce, poruszane siłą wielu tysięcy koni, tylko zamiast buchającego tam czarnego dymu węglowego, widoczny jest tu zaledwie lekki obłoczek ciemnawy, którego pył nie osadza w powietrzu i nie utrudnia oddechu.

Jest to olbrzymi budynek, zajmujący powierzchnię dziesięciu tysięcy yardów kwadratowych, co dorównywa prawie przestrzeni jednego hektara, a jest pierwszą fabryką, jaką spotyka nasz kwartet w tem mieście, które zwiedza pod szczególną opieką Amerykanina.

– Co to za fabryka? – pyta Ponchard.

– Jest to fabryka o motorze, poruszanym parą naftową – odpowiada Kalikstus Munbar, którego spojrzenie zajaśniało za binoklami szczególnym jakimś blaskiem.

– A cóż wyrabia ten olbrzym?

– Wytwarza siłę elektryczną, która rozsyła na miasto całe, siłę ruchu i światło. Równocześnie fabryka ta zasila nasze telegrafy, teleautografy, telefony, telefoty, dzwonki elektryczne, ogniska przy kuchniach, maszyny robocze, lampy, oświetlające wszelkiego rodzaju, nasze liny podwodne…

– Liny podwodne? – żywo pochwycił Francolin.

– Tak, liny, które łączą miasto z różnemi punktami brzegów Ameryki.

– Cóż było potrzebnem wznosić w tym celu gmach, aż takich rozmiarów?

– Najniezawodniej, licząc się z tem co potrzebujemy zużyć codziennie siły elektrycznej. A ile tu trzeba było siły twórczej! Wierzcie mi panowie, że tej ostatniej miara musiała być dość wielką przy założeniu i pobudowaniu tego miasta, nie mającego dotąd rywala na całym globie ziemskim!

Słysząc przytłumiony oddaleniem łoskot olbrzymiej tej fabryki, potężny huk pary, łomot machin odbijający się echem w łonie ziemi, zaledwie można wytworzyć sobie pojęcie o potędze siły potrzebnej do poruszania licznych maszyn lub naładowania akumulatorów.

W ruchu zawsze równie szybkim, wymija pociąg olbrzymią tę budowlę i przebiegłszy jeszcze przestrzeń ćwierć milową, zatrzymuje się przed dworcem portowym. Podróżni wysiadają, a szczególny ich przewodnik, nie przestaje i tutaj chwalić wszystkiego, zwracając pilnie uwagę na szczegóły zasługujące nawyróżnienie. Port ten, tworzy linię owalną, która zakreśla przestrzeń zdolną pomieścić nie więcej nad dwadzieścia okrętów; jest więc tak niewielki, że możnaby go raczej przystanią tylko nazwać. Na obu jego krańcach wznoszą się silne tamy na podkładach żelaznych; wieczorem goreją tu olbrzymie światła elektryczne, przy których blasku okręty z całą swobodą ruchy potrzebne odbywać mogą.

'Propeller Island' by Léon Benett 12

Tego dnia jednak znajduje się w przystani zaledwie około sześciu parowców, z tych kilka zajętych jest stale dowozem nafty, reszta dostawą produktów potrzebnych do codziennego użytku; nadto widdć tu jeszcze kilka z elektrycznemi aparatami łodzi, przeznaczonemi do połowu ryb. Francolin zauważył, że wejście do portu zwrócone jest ku północy, skąd wznosi, że tworzy go jeden z owych małych przylądków, wdzierających się na Ocean Spokojny, licznie spotykanych na wybrzeżu Niższej Kalifornii. Nie uszło również jego uwagi, że prąd wody idzie ku wschodowi, z tą siłą i rzecby można gęstością, jaką niejednokrotnie zauważył za płynącym na pełnem morzu okrętem; zjawisko to tłomaczy sobie przypływem morza, jakkolwiek wiadomem mu jest, że na zachodnich brzegach Ameryki przypływ i odpływ wód morskich jest małoznaczny.

– A gdzież znajduje się rzeka, którą przebyliśmy wczojaj? – pyta zwracając się do pana Munbara.

– W przeciwnej stronie – brzmi lakoniczna odpowiedź.

Tymczasem wiolonczelista, zajęty ciągle jedyną myślą opóźnienia się na odchodzący pociąg do San-Diego, czyni uwagę, że czasby już było powrócić do miasta, Kalikstus Munbar jednak, uspokaja go, mówiąc:

– Bądźcie dobrej myśli, drodzy przyjaciele, mamy jeszcze dość czasu! Niebawem powiezie nas tam pociąg idący wzdłuż wybrzeża… ponieważ jednak pragnęliście poznać ogólny widok tej okolicy, przeto zatrzymamy się na chwilę przy obserwatoryum.

– Więc zapewnia nas pan, że…

– Zapewniam najmocniej – przerywa Sebastyanowi Amerykanin – że jutro nie będziecie już tam, gdzie jesteście dzisiaj!

Dziwnie to zagadkowa i niezrozumiała coprawda odpowiedź, podobnie jak wyjątkowo pod każdym względem przedstawia się Paryżanom szczególny ich cicerone. Ciekawość jednak Francolina i jego towarzyszy, jest tak podrażnioną, że nie zwracają już w tej chwili większej na to uwagi, myśląc przedewszystkiem, by co najprędzej dostać się na wysoką wieżę, ze szczytu której będą mogli, jak zapewnia Amerykanin, rozejrzeć się po okolicy na jakie sto mil w około.

Jeżeli potem nie otrzymają jeszcze jasnego pojęcia o położeniu geograficznem miasta, wypadnie im zapewne, raz na zawsze wyrzec się tego.

W głębi przystani, widnieje nowa linia kolejowa, biegnąca wzdłuż wybrzeża morskiego, w tej chwili stoi na niej pociąg o dziesięciu wagonach, w których miejsca zajmują liczni już pasażerowie; lokomotywa elektryczna, opatrzona w akumulatory o wielkiej sile, pociągnie niebawem te wozy z szybkością piętnstu do dwudziestu kilometrów.

Zdawaćby się mogło, że czekano z odjazdem jedynie za francuzkim kwartetem i spieszącym na przodzie Kalikstusem Munbarem, gdyż zaledwie oni zajęli miejsca, ruszono naprzód.

Ziemia, przez którą przejeżdżają, przedstawia i tutaj tęż samą starannie uprawioną równinę, bogatą w zielone łąki i ogrody warzywne, tworzące pas ziemi wyciągnięty pod linię, zraszany w tej chwili sztucznym deszczem, wytryskującym z rur podziemnych. Najprzyjaźniej usposobione niebiosa nie uczyniłyby tego w sposób więcej dokładny, matematyczny nieledwie.

Wzdłuż wybrzeży, mając po jednej stronie morze, pociąg przebiegł już około pięciu kilometrów, gdy zatrzymał się na chwilę opodal wystawionych dwunastu dział wielkiego kalibru.

– Oto działa, które bywają naładowane systemem całkiem nowym i odmiennym od tego, jaki się praktykuje dotychczas w starej Europie – objaśnia Kalikstus.

W miejscu tem wybrzeże tworzy wyraźny i ostro zakończony przylądek, o który wody morskie rozbijają się, rzucając wkoło białe płaty piany. Silne to wzburzenie przypisać należy zapewne miejscowemu prądowi wody, bo dalsza powierzchnia oceanu, wolna od bałwanów, zdaje się zasypiać wraz ze skłaniającym się ku zachodowi słońcem.

Mimo żywego zajęcia, wszyscy już odczuwają pewne znużenie to też chętnie przyjmują wiadomość, że nowa linia kolei, na którą wjechali, powiedzie ich wprost do miasta. Zapytany o godzinę Amerykanin, wydobywa zegarek, arcydzieło Silwana z Genewy, zegarek gadający, w którym za naciśnięciem sprężyny aparat fonograficzny najwyraźniej wypowiada słowa: „godzina czwarta, minut trzydzieści”.

– Sądzę, iż nie zapomniał pan o tem, że mamy wejść jeszcze na wieżę waszego obserwatoryum – odzywa się Francolin.

– Miałżebym zapomnieć o rzeczy tak ważnej, mili przyjaciele? toż łatwiej chyba zapomniałbym dzisiaj moje nazwisko, które jednak cieszy się już dość znaczną sławą!… Jeszcze tylko cztery milki, a znajdziemy się przed tym wspaniałym budynkiem, wznoszącym się na końcu ulicy pierwszej, tej samej, która dzieli nasze miasto na dwie części.

Na olbrzymim zegarze wieżowym, o tarczy podobnej do tej, jaka się znajduje w gmachu parlamentu w Londynie, wielkie wskazówki oznaczają godzinę wpół do piątej i niebawem metaliczny dźwięk instrumentu oznajmia to mieszkańcom miasta.

W około wieży wznoszą się budynki obserwatoryum, przeznaczone do różnych doświadczeń i badań, niektóre z nich zakończone aluminiowemi rotundami, mają okna oszklone, przez które astronomowie mogą śledzić bieg gwiazd na sklepieniu niebieskiem.

Wysoka na sto dwadzieścia stóp wieża czworoboczna, wznosi się ponad wszystkie te budynki; z wyższych jej galeryi roztacza się widok o promieniu pięciu kilometrów, bo z tej wysokości nic już, ani lasy ani wzgórza nie mogą zakryć dalekiego widnokręgu.

Kalikstus Munbar wyprzedzając swych gości, wchodzi do budynku, którego drzwi otwiera w bogatej liberyi szwajcar. W głębi obszernego przedsionka czeka wygodna winda elektryczna; ruchem lekkim i równym unosi ona w górę przybyłych, i w czterdzieści pięć sekund zaledwie zatrzymuje się już u najwyższej platformy wieżowej, skąd na olbrzymim proporcu powiewa chorągiew miasta. Lecz jaką narodowość wskazuje ona? Żaden z Paryżanów nie umie określić tego, bo chociaż tło zajmują w poprzek idące białe i czerwone pasy, nie widnieje na nich owe sześćdziesiąt siedm gwiazd, które błyszczały na firmamencie Zjednoczonych państw Ameryki, a miejsce ich zajmuje jedna olbrzymia, albo raczej jedno złote słońce, walczące o lepsze świetnością blasku z promienną gwiazdą dnia.

– Oto nasz pawilon, panowie! – oznajmia Kalikstus Munbar, uchylając równocześnie kapelusza z gestem wyrażającym uszanowanie. Z koniecznej grzeczności Paryżanie naśladują ruch yankesa, poczem spieszą na platformie do otaczającej ją galeryi, przechylają się i…

Okrzyk zdziwienia najpierw, na następnie gniewu wyrywa się równocześnie z piersi wszystkich czterech. Ziemia, która rozkłada się tam poniżej, tworzy regularny owal, otoczony ze wszystkich stron, jak oko zasięgnąć zdoła, niezmierną płaszczyzną morską…

A jednak wczorajszej jeszcze nocy szli drogą wiodącą do wioski Freschal, i jeżeli następnie w pojeździe Amerykanina przebywali wodę, przekonani byli najzupełniej, że była to tylko niezbyt szeroka rzeka; kiedy więc i jakim sposobem opuścili stały ląd Kaliforni? Jak się to stać mogło bez zezwolenia, a nawet świadomości z ich strony?

Oprzytomniawszy nieco z pierwszego wrażenia, Francolin zwraca się do Kalikstusa Munbara w formie zapytania:

– Więc znajdujemy się teraz na wyspie?

– Jak to pan sam widzi – odpowiada yankes z wyjątkowo uprzejmym uśmiechem.

– I ta cudowna wyspa nazywa się?

– Standard-Island.

– A nazwa miasta na niej?

– Miliard-City…



Rozdział V

STANDARD-ISLAND I MILIARD-CITY.

W owym czasie, w którym opowiadane wypadki miały miejsce, czekano jeszcze na biegłego historyka i geografa zarazem, któryby zdołał podać dokładną liczbę wszystkich wysp, znajdujących się na kuli ziemskiej. Ilość ich jest tak wielką, iż nie zdaje nam się zbyt śmiałem przypuszczenie, że dochodzi poważnej cyfry milionów. Czy z pośród nich nie znalazłaby się choć jedna, która zadowolnić mogła wymagania mieszkańców Standard-Islandu? Stanowczo możemy dać w tym względzie przeczącą odpowiedź. Z tem też przekonaniem, powzięto myśl śmiałą, na jaką tylko mechanika amerykańska porwać się zdolną była, myśl utworzenia z pojedyńczych części sztucznej wyspy, będącej ostatnim wyrazem przemysłu metalurgii nowoczesnej.

'Propeller Island' by Léon Benett 13

Standard-Island, co znaczy, „wyspa typowa” zbudowaną jest na śrubie, stolica zaś jej Miliard-City, nazwaną tak została, bo mieszczą się na niej miliardy Rotszyldów, Wanderbildów i podobnych im Nababów Nowego świata.

Sama myśl utworzenia sztucznej wyspy nie jest nowością żadną, nie przedstawia też niemożliwych do zwalczenia trudności; wystarcza w tym celu nagromadzić dostateczną ilość materyałów stałych w wodach rzek, jezior lub morza, tak, aby ich masa opierając się na dnie, ponad poziom wystawała. Lecz w ten sposób powstała wyspa, nie mogłaby zadowolnić wymagań swych założycieli, których kaprys chciał, by zdolną była zmieniać wedle upodobania zajmowane przestrzenie morskie, czyli, aby to była wyspa pływająca.

Na tym właśnie warunku polegała cała trudność pomysłu, nie tak wielka jednak, aby jej nie zwalczyły niewyczerpane w swych pomysłach i wynalazkach ówczesne fabryki, o maszyny najnowszych systemów i udoskonaleń o sile przechodzącej prawie w nieskończoność…

Jeszcze przy końcu XIX-go wieku powzięli Amerykanie zamiar, z właściwym sobie upodobaniem do wszystkiego, co olbrzymie i oryginalne, osadzenia na kotwicy, wśród pełnych wód oceanu, niezmiernie wielkich tratew, na których jeżeliby nie powstało miasto całe, to przynajmniej wzniosły się hotele restauracye, teatra, kluby i tym podobne budynki, dające możność turystom użycia wszelkich przyjemności, właściwym najmodniejszym miejscom kąpielowym. Pomysł ten służył założycielom Standard-Islandu za punkt wyjścia.

Sześć lat zaledwie przed owym dniem pełnym przygód dla „Koncertującego Kwartetu”, zawiązało się stowarzyszenie z kapitałem pięciuset milionów dolarów, na który złożyli się bogaci przedsiębiorcy dróg żelaznych, właściciele kopalni naftowych, handlarze mięsem solonem, wreszcie o niezmiernych fortunach fabrykanci i bankierzy.

Z tak nieograniczonym prawie nakładem, przeciąg czterech lat wystarczył pomysłowym inżynierom, do zbudowania cudownej wyspy i założenia na niej wspaniałego miasta.

Jeżeli w ogóle tworzenie wysp nie jest nowością, to nawet wyspy pływające, od wieków już znane były niektórym ludom. Wiemy, że na wodach rzek Yank-tse-Kiang i Ho-an-ho w Chinach, w Brazylii na Amazonce, nawet w Europie na Dunaju pływają całe wioski, lecz są to tylko budowle krótkotrwałe, mające za podstawę powiązane z sobą pale drzew, które, zaledwie po przybyciu na miejsce przeznaczenia, bywają rozbierane tak, że i śladu po nich nie zostaje. Wioski i wraz z niemi wyspy przeżyły już czas swego istnienia.

Otóż całkiem inny los przeznaczony był dla Standard Islandu. Sztuczna ta ziemia, rzucona na olbrzymie wody oceanu, trwać miała tak długo, jak tylko długotrwałem może być w ogóle, choćby najdoskonalsze dzieło rąk i rozumu ludzkiego.

W tym też celu szkielet jej, to jest podstawę, złożono ze stalowych sześcianów, których siła oporu matematycznie obliczoną była względnie do ciężaru, jaki na nich miał się rozłożyć.

Dwa kroć siedmdziesiąt tysięcy sześcianów o wymiarach 16 metrów i 70 centm. wysokości, na dziesięć metrów długości i szerokości skute i spojone razem utworzyły bryłę o powierzchni około 27 tysięcy metrów, albo 27 kilometrów kwadratowych.

W kształcie owalnym, jaki wyspie twórcy jej nadali, ma ona siedem kilometrów długości na pięć szerokości, powierzchnia więc tworzy równą cyfrę trzydziestu pięciu kilometrów.

Wynurzające się po nad wodą brzegi, wynoszą dwadzieścia, zagłębione zaś trzydzieści stóp, co znaczy, że ogólny ciężar, dochodzący do czterechkroć, trzydziestu milionów metrów kubicznych, usuwa wody na 3/5 swego ciężaru, czyli na dwakroć piędziesiąt siedm milionów metrów. Część jej zanurzoną w wodzie pokrywa preparat, uważany przez długi czas za niemożebny do utworzenia, za który wynalazca zebrał miliardową fortunę, a który chroni wyspę od ślimaków i morskich żyjątek, jakie zwykły się czepiać ścian statków i okrętów, uszkadzając je po dłuższym czasie. Spód jej stalowy nie lęka się również pęknięcia, lub rozdzielenia pojedyńczych części, wszystko to bowiem wykonane zostało z rzadką akuratnością i z materyałów niespożytej trwałości.

'Propeller Island' by Léon Benett 14

Do zbudowania tego olbrzymiego statku morskiego, za jaki uważać można Standard-Island, oddzielne wzniesiono warsztaty. Towarzystwo nabyło więc przedewszystkiem na własność, całą zatokę Magdaleny, znajdującą się w południowej części półwyspu Kalifornijskiego, gdzie też wykończono to olbrzymie dzieło, pod dozorem licznych inżenierów, którym przewodniczył sławny Wilian Tersen, zmarły w kilka miesięcy potem.

Oczywiście nie mogło być mowy, by gotową już i całą tę bryłę zepchnąć z lądu na ocean; budowali ją więc częściowo łącząc w przystani Magdaleny, które to wybrzeże pozostało stałym portem dla „Cudownej” naszej wyspy.

Trzy czwarte części stalowej podstawy, tworzące pewne zagłębienie, względnie do przeznaczonego pod miasto obszaru, nawieziono tak głęboko użyznioną warstwę ziemi, aby na niej rosnąć mogły drzewa i krzewy. Założono więc laski, i ogrody owocowe, posiano łąki, posadzono najpiękniejsze kwiaty, lecz znaczniejszą część gruntu uprawiano pod ogrody warzywne, które wydawały pod działaniem łagodnego klimatu i umiejętnie zastosowanych już wtenczas prądów elektrycznych, tak olbrzymie okazy buraków, marchwi, kartofli i t. d. o jakich trudno mieć pojęcie w obecnej jeszcze chwili. Jak w innych, tak i w tym kierunku nie szczędzono nakładów i kosztów. Słusznie też Standard-Island nazwaną została „klejnocikiem” Oceanu Spokojnego, gdzie wszystko znaleźć było można, prócz rozległych pól zbożowych, które uznano za zbyteczne, w obec łatwości zaopatrzenia magazynów na czas dłuższy, w potrzebne produkta.

Stolica Miliard-City rozkłada się na obszarze, wynoszącym piątą część owych dwudziestu siedmiu kilometrów kwadratowych całej wyspy. Jest to miasto zbudowane podług z góry zakreślonego planu, o ulicach prostych, regularnie się przecinających. Tak jak we wszystkich miastach amerykańskich, niepodobna tu zabłądzić, co jest wielkiem przymiotem ze względów praktycznych, staje się jednak wadą z artystycznego punktu widzenia, grzeszy bowiem zwykłą symetryą, nie przedstawiając miłych zawsze dla turystów niespodzianek.

Towarzysząc Sebastyanowi i jego kolegom w zwiedzaniu Miliard-City, wiemy już dobrze, że jedna wielka ulica zwana pierwszą, dzieli je na dwie równe części. Na jednym krańcu tej linii znajduje się obserwatoryum, na przeciwnym zaś wznosi się gmach ratuszowy, gdzie skupia się życie publiczne i administracyjne, gdzie się mieszczą lecznice i place targowe, gdzie są również różne szkoły, począwszy od elementarnych do wyższych kursów uniwersyteckich, a nawet akademii sztuk pięknych.

Ludność „Cudownej wyspy” nie przechodzi dziesięciu tysięcy, Amerykanie zarówno krajów północy, jak i południa. Nie różnią się ich zapatrywania polityczne, ani wyznania religijne, są to bowiem umysły spokojne, które cenią nade wszystko byt wygodny i niezależny.

Gdy już grunt metaliczny zestawiono w części przeznaczonej pod miasto, gdy zrobiono i przyjęto plan ulic, alei i skwerów, poczęły się wznosić bogate pałace, wspaniałe hotele i mieszkania skromniejsze w części handlowo przemysłowej. Budowano też równocześnie gmachy publiczne, kościoły i świątynie, lecz nie wzniesiono ani jednej kamienicy o niezliczonych prawie piętrach, sięgającej dachem, zda się, pod obłoki, tak pospolitych i Chicago i Nowym Yorku.

Materyały do budowli użyto zarówno lekkie, jak trwałe; poważne miejsce zajmuje tu aluminium, metal przyszłości jak go nazwał Sainte-Claire-Deville, nie ulegający łatwemu rozkładowi, siedm razy lżejszy od gatunkowego ciężaru żelaza, a podatnych do wszystkich potrzeb trwałych budowli. Nie małą też rolę odgrywa tutaj sztucznie wyrabiany marmur, lub różnokolorowy cement, obok owych cegiełek szklanych, pustych wewnątrz, a złączonych w murach cienką oprawą metalową. Cegiełki te trwałe, choć przezroczyste, urzeczywistniają wymyślone niegdyś w bajkach pałace kryształowe. Stal jednak i żelazo niezbędne przy budowaniu okrętów, znalazły na „Cudownej wyspie” najobszerniejsze zastosowanie. Mimo wyszukanego przepychu i wygody, żaden dom niema prywatnego właściciela, wszystkie bowiem należą do „Towarzystwa Standard-Island,” a mieszkańcy ich, choćby najbogatsi, są tylko lokatorami, opłacającymi czynsz roczny. Cyfra tych opłat dochodzi wprawdzie nieraz do bajecznych sum, wszystkie jednak mieszkania zajęte są przez rodziny, którym podobny wydatek roczny nie stanowi żadnej różnicy; nie darmo bowiem stolica wyspy, miliardowem miastem nazwaną została.

Skromniej przez los uposażone rodziny profesorów, kupców, urzędników i przemysłowców zajmują lokale tańsze, co wszystko razem wzięte daje Towarzystwu piękne procenta od nakładowego kapitału.

Cudzoziemców spotyka się tu mało, muszą oni mieć bowiem specyalne zaproszenie, aby dozwolono im wstęp na „Cudowną wyspę”; również nielicznym jest tu zastęp adwokatów, a mniejszy jeszcze doktorów; to też procesa są rzadkością, a śmiertelność tak małą, jak dotąd statystyka nigdzie nie wykazała.

Każdy z mieszkańców zna dokładnie swą muskularną siłę, mierzoną na dynamometrze, siłę płuc, oznaczoną przez spirometr, siłę uderzeń serca, zbadaną sphynometrem, a nawet siłę żywotną, zmierzoną za pomocą magnometru.

Ponieważ niema w mieście oberży, cukierni lub restauracyi, przeto wypadki pijaństwa nie zdarzają się nigdy, a kosztem miasta mają wszyscy w równej mierze rozsyłaną siłę elektryczną, światło, ciepło, siłę ruchu, czystą bo sztuczną wodę, powietrze rozrzedzone, lub zgęszczone, słowem wszystko, co ułatwia pracę i przy dobrem może utrzymać zdrowiu.

Jeżeli umierają ludzie na „Cudownej wyspie”, która podług raz przyjętych teoryi, unika wszelkich zmian klimatycznych, gdzie wolni są od zarazków i mikrobów chorobotwórczych, to dla tego tylko, że przeżyli już lata swoje, że każdy człowiek raz umrzeć musi. Czy jest wojsko na wyspie? Najniezawodniej!

Pod dowództwem pułkownika Stewart gości tu stale pułk z pięciuset żołnierzy, obrona konieczna w obec słusznej obawy, że w podróżach swych po oceanie, mogłaby Standard-Island zostać napadniętą przez rozbójników morskich, lub dzikie ludy wysp niektórych. Znaczne też sumy odłożyła rada miasta na utrzymanie wojska, gdzie rekrutują się zdolni żołnierze, zarówno lądu Ameryki, jak Europy, bo obok żołdu tak znacznego, że o wiele przewyższa pensyę, jaką tam pobierają generałowie, znajdują u mieszkańców Miliard-City najzupełniejsze uważanie.

Nadto pozostaje tu jeszcze czynnym cały oddział policyi potrzebnej do utrzymania porządku w stolicy i dozoru wybrzeży; wstęp bowiem na „Cudowną wyspę” dozwolonym jest jedynie przez porty, gdzie znowu urzędnicy komory celnej żądają od każdego potrzebnych legitymacyi.

Jakimże więc sposobem mogliby złoczyńcy dostać się do tego wyjątkowego zakątka na świecie? A jeśli wypadkiem, który z mieszkańców zagraża ogólnemu spokojowi, bywa natychmiast odstawiony na jakikolwiek ląd stały, bez możności powrotu.

Standard-Island ma dwa porty: Tribor-Horbour i Barbor Harbour, znajdujące się na przeciwległych sobie krańcach elipsy, jaką tworzy. Jeżeli wskutek wzburzonych wód, przystęp do jednego jest utrudniony, okręta zawijają do drugiego, tak że wyspa nie jest nigdy pozbawioną regularnego dowozu bydła, owiec i trzody, oraz potrzebnej ilości mąki, kaszy, wina, piwa, herbaty, kawy, marynat różnych i korzeni, wszystkiego wreszcie co najwybredniejszy smakosz na stole swym zażądać może. Również stale dostawiane bywają materyały lniane, wełniane i jedwabne, oraz przedmioty mody i wykwintnego stroju, pochodzące przeważnie z pierwszorzędnych firm paryskich; przedmioty piękne i gustowne bezwątpienia, których jednak cena, jeżeli na miejscu nie dla każdego jest przystępną, tutaj dochodzi do cyfr bajecznych.

Dziwną jednak może się wydawać czytelnikowi owa stała łączność Standard-Islandu z lądem Ameryki wobec warunków, które przedstawia jako wyspa pływająca, a więc zmieniająca bezustannie swe położenie.

Kwestyę tę objaśnimy w zupełności uwagą, że podróże jej odbywają się według pewnych planów, z góry zakreślonych przez meteorologów obserwatoryum. Jest to droga wybrana starannie, wolna od nagłych zmian powietrza i silnych prądów wiatru, pośród wyjątkowo pięknych Archipelagów rozrzuconych na Oceanie Spokojnym, pomiędzy trzydziestym piątym stopniem szerokości północnej, a takimże południowej.

Dla tego z całą słusznością Kalikstus Munbar mógł powiedzieć: „Zimy nie znamy tu wcale!” Okręty więc i statki wiedzą zawsze dokładnie gdzie szukać „Cudownej wyspy” na tej bezmiernej wodnej przestrzeni, a jeżeli czasem Standard-Island zmieni plan pierwotny i popłynie w innym nieco kierunku, to i w tym wypadku nie trudno im zasięgnąć pewnych danych. Towarzystwo bowiem przeprowadziło podwodne druty telegraficzne, łączące wybrzeże Magdaleny z wieloma wyspami Archipelagów, wśród których zwykła się obracać Standard-Island, tak że dość jej połączyć aparaty, znajdujące się na obserwatoryum ze wspomnianemi stacyami, aby mieć bezpośrednią komunikacyę z lądem Ameryki, gdzie też stale zawiadamiają o miejscu pobytu pływającej wyspy.

Pozostaje jeszcze do wyjaśnienia kwestya wody słodkiej, tak niezbędnej do picia, gotowania i wielu potrzeb domowych do których woda morska zupełnie jest niezdatną.

'Propeller Island' by Léon Benett 15

Dwie olbrzymie dystylarnie dostarczają jej codzień tyle, że spuszczona do rur wodociągowych nietylko starczy na zaspokojenie potrzeb mieszkańców Miliard-City, ale nadto zrasza dobroczynnym deszczem ogrody, łąki i pola wyspy. A jaką jest zdrową, jak czystą ta sztuczna woda! Jakże się różni od owej lądów stałych, której jedna kropla zawiera miliardy szkodliwych organizmowi mikrobów!

W podróży swej bezustannej Standard-Island nie potrzebuje spieszyć się zbytecznie; piętnaście do dwudziestu mil morskich na dobę wystarcza jej zupełnie. Do poruszenia takiego olbrzyma potrzeba jednak było siły nadzwyczajnej i mogłoby to stanowić trudność niezwalczoną, gdyby już podówczas uczeni, zajmujący się badaniem zastosowania siły elektrycznej nie byli doszli do takich rezultatów, że stała się ona istotną potęgą, która zawładnęła światem całym; nic jej już bowiem przewyższyć, a nawet dorównać nie mogło.

'Propeller Island' by Léon Benett 16

Użyto jej więc jako motoru, wprawiającego w ruch dwie olbrzymie śruby, umieszczone na dwóch końcach wyspy; każda z tych maszyn działa z siłą pięciu milionów koni parowych, dzięki setkom kotłów, ogrzewanych płomieniem naftowym w miejsce węgla kamiennego, który więcej zajmując miejsca, mniej daje cieplika.

Fabrykami temi kierują pp. Wathson i Samwach, inżynierzy technicy, a pomaga im cały zastęp mechaników i palaczy; wszyscy jednak zostają pod najwyższym dowództwem komandora Ethel Simoe. Uczony ten odbiera na swej stacyi w obserwatoryum stałe sprawozdania telegraficzne z obu fabryk, znajdujących się w Tribor-Harbour i Barbor-Harbour, a równocześnie wydaje rozkazy co do kierunku i potrzebnych zwrotów, jakie pływająca wyspa w ruchu swym przyjąć powinna. Z jego to polecenia zatrzymała się z dnia 25 na 26 to jest z początkiem naszego opowiadania tuż przy wybrzeżu Niższej Kalifornii, gdy przepływała tamtędy, udając się z portu Magdaleny w zwykłą swą podróż.

Przekonani jesteśmy, że ci z naszych czytelników, którzy dalszemi jej losami zaciekawieni, zechcą popłynąć z nią dalej za Ocean, naturalnie myślą tylko, uczestniczyć będą z zupełnem zadowoleniem w licznych przygodach, jakie ją tam spotkały.

Płynąc zwolna olbrzymi ten statek nie ulega wstrząśnieniom lub kołysaniu; największe bałwany rozbijają się o jego brzegi. To też nie doświadcza tu nikt zwykłej na okrętach choroby morskiej, i działanie śrub zaledwie lekkiem drżeniem daje poznać mieszkańcom, że maszyny, które na dwóch spiczastych jego końcach rozdzielają wody, są w nieustannym ruchu. Siła elektryczna wytwarzana w dwóch wspomnianych fabrykach, znajduje oczywiście na Standard-Island liczne jeszcze zastosowania. Ona to oświeca ogrody, parki i miasto całe, ona zapala u portów olbrzymie ogniska jaśniejące z takiem natężeniem, że znaczna przestrzeń morska wynurza się z ciemności nocnych, ostrzegając statki i chroniąc je od rozbicia o jej stalowe brzegi; ona to wreszcie służy przyrządom telegraficznym, telefonicznym, telefonom i teleautografom na miasto całe i na jego komunikacyę z przystanią Magdaleny.

Gdy Kalikstus Munbar dowiedział się za pośrednictwem telefonu, że Koncertujący Kwartet opuściwszy San-Francisco zdąża do San-Diego, powziął myśl zapewnienia mieszkańcom Miliard-City, przez czas rozpoczętej półrocznej podróży, stałej a pięknej muzyki salonowej. Wiemy już w jaki sposób wziął się do rzeczy, i jak mu się to w zupełności udało, gdyż w czasie gdy Paryżanie zwiedzali miasto i okolicę, Standard-Island, ten dziewiąty cud świata, to arcydzieło geniuszu ludzkiego dwudziestego wieku, podążała już drogą swą na południe, ku grupie wysp Sandwich.



Rozdział VI

ZAPROSZENI.

Gdybyśmy przyjęli, że Sebastyan Vaillant, Ponchard i Francolin byli ludźmi, którzy nie zwykli dziwić się czemukolwiek, wybaczyć musielibyśmy im jednak gniew, choćby najgwałtowniejszy, przeciwko Kalikstowi Munbar.

Bo proszę tylko wyobrazić sobie całkiem wyjątkowe położenie Kwartetu.

Przekonani jeszcze przed chwilą, że się znajdują na stałym lądzie Zachodniej Ameryki, że oddaleni są zaledwie o jakie dwadzieścia mil od San-Diego, gdzie na jutro uroczyście zapowiedzieli swój koncert, widzą się nagle wśród pełnego Oceanu, przeniesieni w sposób, którego pojąć nie umieją, na jakąś nieznaną im, sztuczną wyspę! Czyż to nie wystarcza do wzburzenia najpospolitszych nawet umysłów.

Na szczęście swoje, Amerykanin schronił się bezpiecznie przed pierwszemi oznakami wybuchu gniewu i oburzenia swych paryzkich gości; korzystając bowiem z ich zdziwienia, oszołomienia nieledwie, spuścił się spiesznie windą z powrotem na ziemię. Ostrożność godna zaiste przezornego Amerykanina!

– A to łotr! – zawołał wiolonczelista, stojąc czerwony ze złości, z zaciśniętemi pięściami.

– Zwierzę! – dorzucił w równym stopniu oburzony Ponchard.

– Wybaczcie mu – odezwał się łagodnie pierwszy skrzypek – jesteśmy świadkami tylu cudowności…

– Widzę, że bierzesz w obronę tego nędznika – odpowiada Francolin.

– Niema przebaczenia żadnego!… – woła Ponchard – i jeżeli jest na Standard-Island sąd i sprawiedliwość jaka, zaskarżemy tego oszusta i mistyfikatora.

– I jeżeli jest tam kat – krzyczy Sebastyan – musi go powiesić! zasłużył na to!…

Ale, aby osiągnąć te rezultaty trzeba przedewszystkiem zejść do poziomu mieszkańców Miliard-City, nigdzie bowiem, nawet na „Cudownej wyspie” policya nie bywa czynną w powietrzu, na wysokości stu pięćdziesięciu stóp. Najmniejsza to jednak troska! toż trzeba tylko zjechać na dół tą samą windą, która ich tu w górę wzniosła, a na to wystarcza mała zaledwie chwilka. Tymczasem nowy zawód i rozczarowanie czeka biednych artystów: klatka windy spuściwszy się z Kalikstusem, pozostała na dole, a nigdzie niema śladu jakichkolwiek schodów; więc na szczycie wieży znalazł się „Koncertujący Kwartet” odłączony od ludzi i świata całego.

Po wylaniu pierwszej złości i gorzkich wyrazów zawodu, Sebastyan Vaillant, Ponchard i Francolin, zostawiając Yvernesowi wolne pole do poetycznych zachwytów, popadli w dziwny stan milczącego przygnębienia. Lekki szelest powiewającej nad ich głowami chorągwi miasta, podrażnił jednak niebawem wrażliwe ucho wiolonczelisty, porywa go więc szalona ochota przecięcia sznurów, które podtrzymują barwny pawilon i opuszczenia go w sposób praktykowany na okrętach poddających się zwycięzcom. Czyn ten jednak mógłby ściągnąć na Paryżan przykre jakie zajście z policyą Miliard-City, to też umiejący więcej zapanować nad sobą towarzysze, powstrzymują rękę gwałtownego Sebastyana, zbrojną już w ostrze myśliwskiego noża, a rozsądny Francolin uspokaja go, mówiąc:

– Uczyńmy wszystko co możebne, aby najmniejsza wina nie była po naszej stronie…

– Więc przyjmujesz biernie to położenie? – pyta Ponchard.

– Daleki jestem od tego, lecz nie widzę potrzeby utrudniać go jeszcze…

– A rzeczy i bagaże nasze, które jadą sobie najspokojniej do San-Diego? – przypomina Jego Ekscelencya.

– I koncert nasz jutrzejszy! – woła buntujący się na nowo Sebastyan.

– Damy go przez telefon – dowcipkuje nawet w tej chwili wesoły zawsze Ponchard. Lecz ta oznaka dobrego humoru podrażnia jeszcze więcej rzucającego się w uniesieniu wiolonczelistę.

'Propeller Island' by Léon Benett 17

Jak to nam już wiadomo, wieża obserwatoryum wznosi się na końcu ulicy pierwszej, dzielącej miasto na dwie części. Na przeciwległym punkcie tej linii, ciągnącej się na długość trzech kilometrów, spostrzegają artyści budynek, wyróżniający się od innych, a zakończony również wieżą z wielką tarczą zegarową. Uwięzieni rozumują więc słusznie, że tam musi rezydować główny zarząd całej wyspy i władza municypalna Miliard-City, wraz z prezydentem miasta i zastępem sędziów i urzędników. Głos czysty i dźwięczny, bijącego właśnie godzinę piątą zegara, dolatuje ich aż tutaj, niesiony podmuchem lekkiego, wieczornego wietrzyka.

– Oto dźwięki z tonu Re major – odzywa się przejęty swą sztuką Yvernes.

– W takcie dwóch czwartych – objaśnia Ponchard.

– Godzina piąta! – woła wzburzony ciągle Sebastyan – a obiad, a spoczynek nocny! Czy ten nędznik Munbar ma sumienie jakie! Zmęczonych i wygłodniałych zostawia nas o sto pięćdziesiąt stóp nad poziomem morza, i ani się pyta, że już noc nadchodzi!!…

Obawa przed niemiłą ostatecznością przepędzenia nocy w tych warunkach, zawładnęła powoli umysłami wszystkich muzyków Kwartetu, wszyscy przyjmują za fakt możliwy, że winda z rozkazu Kalikstusa nie powróci już dzisiaj na górę, a wiedzą już dobrze, że niema innego sposobu wydostania się z tego szczególnego więzienia.

Tymczasem zmierzch bywa bardzo krótkim w strefach bliskich równika, i oczy zrozpaczonych artystów nie zdołają już rozróżnić zacierających się w dali linii horyzontu. Niebo i morze zlewają się w jakąś jedną, monotonną całość; na pierwszym nie dostrzedz chmurki ni obłoczku żadnego, na drugim tak samo równym i bezmiernym obszarze, nie widnieje ani jeden żagiel, ani jeden słup dymu nie wznosi się z podążającego tą stroną parowca. Bezbrzeżna ta pustynia wodna w szarzejących półtonach wieczoru, podrażniająco działa na niezbyt wesoło usposobione umysły Kwartetu.

Lecz tam na dole, na tym szmatku ziemi, malejącym jeszcze z wysokości, z jakiej spoglądają, rojno jest, tłumno i gwarno. Po wysypanych jasnym piaskiem alejach i ścieżkach, między zielenią traw i krzewów, wśród wspaniałych bukietów kwiatowych, spaceruje publiczność miasta strojna i elegancka.

Damy i młode panienki ubrane w lekkie jedwabie bladożółtego koloru, ulubionego szczególniej na południu, prowadzą na wstążeczkach małe angielskie charciki, w złotych obrożkach na szyi i haftowanych płaszczykach. Młodzież zabawia się w krokieta, lawn-tenisa i tym podobne gry wyrabiające zręczność i siłę. Tu i owdzie na wysmukłych szkockich kucykach lub dorodnych pięknych koniach, galopują jeźdźcy i amazonki, dalej suną szybko a lekko elektryczne tramwaje z pasażerami używającymi miłego spaceru na wygodnych, miękich poduszkach. Wszystkie zaś twarze wyrażają spokój i zadowolenie, wszystkie postacie są uosobieniem siły i zdrowia, nie spotka się tu owych dziewcząt o cerze bladej i anemicznej, ani przedwcześnie postarzałych młodzieńców, którzy są wstydem wielkich, a tak niehygienicznych miast starej Europy.

Ponchard i Francolin pochyleni nad galeryą otaczającą platformę wieży, na której są uwięzieni, probują kilkakrotnie zwrócić na siebie uwagę tych tłumów, wydając okrzyki różne. Głos ich musi być słyszanym tam na dole, lecz obecność czterech sympatycznych postaci, nie zdaje się dziwić nikogo, owszem, sądzićby można, że miliardowa publiczność powiadomioną jest dokładnie o przybyciu paryzkich gości, którym Kalikstus Munbar czynił przez dzień cały honory przyjęcia. Na nawoływania z góry odpowiadają uchyleniem kapeluszy, przesyłając uprzejme „dzień dobry” jako powitanie.

– Najwidoczniej i oni kpią z nas sobie – mówi z gniewem Ponchard.

– Takby przynajmniej sądzić można – odpowiada Yvernes.

Tymczasem upłynęła już godzina cała, bez zmiany żadnej w tem szczególnem położeniu francuzkiego Kwartetu. Czas obiadowy się zbliża, park zaczyna się opróżniać, na ulicach nawet coraz mniej przechodniów, a w miarę tego coraz więcej podrażnionem staje się usposobienie artystów, próżno czekających oswobodzenia.

– Bezwątpienia – odzywa się melancholijny Yvernes, któremu przychodzą na myśl wspomnienia romantycznych ballad i powieści, jesteśmy tu podobni owym ludziom uwiedzonym przez złe duchy do miejsc poświęconych bóstwom, i skazanych na śmierć za karę, że śmieli oglądać to, na co oczom ludzkim patrzeć nie było wolno.

– Więc wypadnie nam tu zginąć męczeńską śmiercią głodową – objaśnia Ponchard.

– Zanim to nastąpi, wyczerpiemy wszelkie możliwe środki przedłużenia naszego życia – odpowiada Sebastyan.

– A jeśli wreszcie dojdzie do tego, że pożremy się wzajemnie, numer pierwszy musi dostać się koniecznie Yvernesowi – dodaje Ponchard.

– Jak wam się podoba – wzdycha pierwszy skrzypek, pochylając głowę, niby gotową już do odebrania śmiertelnego ciosu.

W tejże jednak chwili lekki szelest daje się słyszeć z głębi wieży, i niebawem klatka windowa ukazuje się na platformie. Więźniowie, spodziewając się spotkać z Kalikstusem Munbarem, gotują się do przyjęcia go w sposób, jak na to zasłużył, winda przecież jest pustą…

Niech i tak będzie na teraz, jest to tylko sprawa odłożona nieco, gdyż pokrzywdzeni i oszukani zdołają odnaleźć niecnego mistyfikatora i zażądać należnego zadosyćuczynienia.

Z zawziętością w sercu Kwartet podąża windą na dół, przebiega spiesznie dziedziniec obserwatoryum i łączy się na ulicy z nielicznymi już przechodniami. Sebastyan Vaillant nie umiejący panować nad sobą, nie szczędzi potoku wymyślań przeróżnych, milknie jednak wkońcu pod wpływem słów praktycznego Francolina, który radzi takt i przezorność. Zdaniem jego wypada odwołać się jutro do rady miasta, żądając sprawiedliwości, jaka się należy wolnym obywatelom Francyi; tymczasem zaś pozostaje im jedynie wrócić spokojnie do hotelu Excelsior, gdzie mogą znaleźć należny im dzisiaj wypoczynek nocny.

Idąc chodnikiem, wśród publiczności Miliard-City, Paryżanie nie czują się zupełnie swobodni, zostając pod wrażenie, niezupełnie zresztą słusznem, że są przedmiotem ogólnego zaciekawienia.

Z drugiej strony, zdaniem Yvernesa, mieszkańcy „Cudownej wyspy”, ci bogacze oddzielający się dobrowolnie obszarami oceanów od swych bliźnich, wydają się jacyś odmienni od zwykłych ludzi, jakby z innej pochodzili planety.

– Co najwięcej, wszyscy mają wygląd prawdziwych milionerów – robi uwagę Ponchard.

Lecz głodne żołądki artystów coraz silniej dopominają się o należną im codzienną daninę; zgodnem więc zdaniem wszystkich, trzeba pospieszyć do hotelu „Excelsior” ale oto Francolin zatrzymuje się nagle przed wspaniałym budynkiem, na frontonie którego błyszczy złotemi literami napis: „Casino”. Z prawej strony pięknego łuku, zakreślającego główne wejście, widać przez szkło okien zdobnych w kolorowe arabeski, rzędy nakrytych stołów jadalnych, zajętych już w części przez biesiadujących, pośród których liczna uwija się służba.

– Możnaby się tu posilić smacznym obiadem – mówi drugi skrzypek, śledząc wzrokiem wyraz twarzy swych towarzyszy.

– Wejdźmy! – odpowiada krótko Ponchard.

Sebastyan i Yvernes nie sprzeciwiają się temu bynajmniej, idą więc wszyscy jeden za drugim. Nikt nie zwraca szczególnej na nich uwagi w tym miejscu najczęściej odwiedzanym przez cudzoziemców; zajmują przeto miejsca w około stołu i w pięć minut potem zajadają z iście wilczym apetytem pierwsze potrawy obiadu, którego „menu” dobrał Ponchard z rzadką znajomością rzeczy. Bo dla czego zresztą miałby sobie żałować drobnej tej przyjemności „Koncertujący kwartet”, którego kasa nie jest zupełnie próżną, a jeśli tutaj uszczupli się nieco, toż nie trudno będzie napełnić ją znowu paru występami w San-Diego, do którego pospieszą nazajutrz wczesnym już zaraz rankiem.

Smaczną i wykwintną jest kuchnia w „Casino”, sporządzona przy wolnym od dymu i czadu, ogniu elektrycznym; z wielką umiejętnością sztuki kucharskiej zaprawiono zupę żółwiową, świeżuteńkie ryby, „rumsteeki”, zwierzynę, a wreszcie kompoty i jarzynę. Wysokiej też jakości wina burgundskie, bordeau i reńskie szczególniej smakują naszym paryżanom, u których humor poczyna przybierać coraz jaśniejsze barwy, przechodząc stopniowo wszystkie odcienia aż do różowego i złotego wreszcie. Cała przygoda, jaką im sprawił los figlarny, przedstawia im się w tej chwili mniej już przykrą, znajdują nawet, że życie w Miliardowem mieście może być bardzo przyjemnem.

Gdy po deserze ostatnie wychylili kieliszki, Francolin, jako kasyer towarzystwa zażądał rachunku. Zaledwie jednak rzucił spojrzenie na sumę wypisaną u dołu eleganckiego brystolu, gdy na twarzy jego odbił się wyraz najwyższego zdumienia, przestrachu nieledwie.

Podniósł się szybko, usiadł i na nowo powstał, przetarł oczy i patrzył osłupiałym wzrokiem na leżący przed nim papier.

– Cóż ci to, co się stało? – pyta Yvernes.

– Doznałem dreszczu od stóp do głowy – odpowiada drugi skrzypek.

– Czy rachunek przedstawia ci zbyt wysoką cenę zjedzonego przez nad obiadu?

– Więcej jak wysoką, niemożliwą po prostu, mamy dowiem płacić dwieście franków przeszło…

– Za wszystkich czterech razem?

– Nie, za każdego z osobna…

Rzeczywiście, ni mniej ni więcej jak sto sześćdziesiąt dolarów utworzyły, pojedyńczo obliczone, spożyte przez Kwartet potrawy i wypróżnione przez nich butelki wina.

'Propeller Island' by Léon Benett 18

– Zdziercy! – zawołał „Jego Ekscelencya“.

– Złodzieje! – krzyknął drżącym z oburzenia głosem Sebastyan.

Wprawdzie zdania te, wypowiedziane w języku francuzkim, nie zostały zrozumiane przez starszego kelnera, który podał rachunek i czekał na jego uregulowanie, mimo to przecież z ruchów cudzoziemców, wyrażających wielkie zafrasowanie, nie trudno mu było domyślić się rzeczywistego położenia rzeczy. Uśmiech jednak, okalający mu usta wyraża tylko szczere zdziwienie, gdyż dla niego, wobec przyjętych cen w Miliard-City, wydaje się rzeczą całkiem naturalną, że obiad na cztery osoby kosztować może sto sześćdziesiąt dolarów.

– Niema rady! Zapłacić trzeba, choćby nam przyszło handlować głodem, w podróży do San-Diego – zadecydował Francolin, wyjmując swój pugilares i dobywając z niego poważną sumę asygnat dolarowych. Odliczył uważnie żądaną kwotę i właśnie miał ją doręczyć kelnerowi, gdy nagle:

– Panowie ci nie mają tu nic do płacenia – wołał odedrzwi głos dobrze mu znany głos Kalikstusa Munbara, który wchodził do sali z twarzą uśmiechniętą, z wyrazem wielkiego zadowolenia.

– To on! – zawołał głucho Sebastyan, który czuje żywszy obieg krwi w swych żyłach, na widok tego człowieka, tego nędznego mistyfikatora; porywa go przytem gwałtowna ochota uchwycenia go za kark i ściśnięcia trochę, jak ściska rączkę swej wiolonczeli, gdy mu wypada brać „forte”.

– Uspokój się, kochany Vaillant – mówi niezmieszany niczem Amerykanin, i zechciej przejść wraz z towarzyszami do sąsiedniego pokoju, gdzie nas czeka filiżanka doskonałej, czarnej kawy. Tam też będziemy mogli pogawędzić nieco, a w końcu naszej rozmowy…

– W końcu tej rozmowy, najniezawodniej uduszę pana – przerywa wzburzony ciągle Sebastyan.

– Przeciwnie, pewny jestem, że wtenczas ucałujesz mi ręce, kochany przyjacielu.

– Z pewnością całować cię nie będę!… – krzyczy siny ze złości wiolonczelista.

Mimo tego jednak wszyscy przechodzą do pokoju wskazanego przez Yankesa, gdzie znajdują miejsca na miękich, tuteckich otomanach, a dotychczasowy przewodnik Paryżanów, zagaja rozmowę przedstawieniem własnej swej osoby.

– Kalikstus Munbar z Nowego Yorku, lat pięćdziesiąt, bratanek sławnego Bormana, obecnie prezes Towarzystwa Sztuk Pięknych na Standard-Island, opiekujący się wszystkiem, co dotyczy malarstwa, rzeźby i muzyki; w ogóle biorąc zarządzający tem, co uprzyjemnia życie mieszkańcom Miliard-City.

– Czy wypadkiem – przerywa Sebastyan Vaillant – nie jesteś pan równocześnie agentem policyjnym, obowiązanym wciągać ludzi do takiej jak wieża pułapki i zatrzymywać ich tam mimo ich woli.

– Nie spiesz się zbytecznie z twym sądem, mój gwałtowny panie – odpowiada spokojnie Yankes, i posłuchaj cierpliwie do końca…

– Słuchamy uważnie wszyscy – zapewnił poważnym głosem Francolin.

– A więc mili przyjaciele – ciągnął dalej Kalikstus Munbar, przybierając wdzięczną pozę – chciałbym w krótkiej tej pogadance, przedstawić wam kwestyę muzyki, tak jak ona jest rozumianą i dotychczas przyjętą na Standard-Island. Nie posiadamy tu jeszcze oddzielnych gmachów teatru ni opery żadnej, gdy jednak obywatele Miliard-City zapragną tego, wzniosą się one, jak pod zaklęciem różczki czarodziejskiej. Dotychczas współziomkowie moi, zadawalniali upodobania swe muzykalne za pomocą udoskonalonych przyrządów, które ich obznajmiają ze wszystkiemi arcydziełami muzyki lirycznej. Zarówno starych jak i najnowszych mistrzów i wirtuozów, cieszących się w obecnej chwili najgorętszem uznaniem, słyszeć możemy w naszej stolicy za pomocą telefonów i fonografów.

– Fonograf, to bezduszna pozytywka tylko – zauważył z pogardą Yvernes.

– Nie tak zupełnie, jak się to panu wydaje – odpowiedział prezes sztuk pięknych. – Posiadamy aparaty, które już wielokrotnie były o tyle niedyskretne, że słuchając waszych koncertów w Bostonie lub Filadelfii, powtórzyły nam je tutaj z wszelką dokładnością; i jeżeli panowie zechcecie, możecie mieć przyjemność, w tejże chwili przyklasnąć im własnemi rękoma.

W czasach istnienia Standard-Island, wynalazki genialnego Edisona, doszły już do najwyższego stopnia doskonałości, to też fonograf nie jest już ową monotonną katarynką, z jaką w początkach swego wynalazku miał tak wiele podobieństwa. Obecnie, dzięki tym aparatom, talent dawniej przemijający i krótkotrwały, najznakomitszych śpiewaków i wykonawców muzycznych, zachowuje się w całym blasku do pokoleń następnych, równając pod względem trwałości sztukę tę z utworami dłuta i pendzla. Echo to tylko wprawdzie, ale echo wierne jak fotografia, oddające wszelkie odcienia i całą subtelność śpiewu i muzyki w niezatartej czystości i wierności.

Prezes sztuk pięknych na „Cudownej wyspie” tak szczerze przejmuje się tematem swej rozmowy, tyle wlewa do niej ożywienia i zapału, że słuchacze mimo swej woli zostają pod wpływem słów jego.

Zna on i ocenić umie należycie wybitniejsze talenta muzyczne: Saint-Saens, Ambroise-Thomas, Gounod, Chopin, Massanet, Verdi i Padarewski, mogliby uczuć się w zupełności zadowoleni, uznaniem jakiem ich darzy ten krytyk wytrawny i obeznany wszechstronnie z dziełami sztuki. Nie uległ on jednak tak powszechnej w swoim czasie „epidemii wagneryzmu”, który to rodzaj muzyki, cieszący się niegdyś zapalonymi wielbicielami, liczy zresztą obecnie coraz szczuplejszy ich zastęp, jakkolwiek początkowo zwany był „muzyką przyszłości”.

Korzystając z krótkiego odpoczynku niezmordowanego mówcy, Ponchard nie może się powstrzymać od złośliwej nieco uwagi, mówiąc:

– Wszystko to jest bardzo piękne, panie Munbar, widzę jednak, że wasze Miliard-City, nie słyszało dotąd innej prócz szkatułkowej muzyki, tych konserw melodyi, które jej wysyłane bywają na podobieństwo sardynek w pudełkach, lub ekstraktów mięsnych.

– Wybacz pan, ale…

– O, wybaczam chętnie wszystko inne, lecz pozostaję przy zdaniu, że wasze fonografy oddają wam tony muzyczne dawno przebrzmiałe, bo żaden artysta nie może tu być słyszanym w samejże chwili wykonania.

– Raz jeszcze proszę mi wybaczyć…

– Przyjaciel mój Ponchard wybaczy panu wszystko, co tylko zechcesz – odezwał się Francolin – ma bowiem pełne kieszenie wszelkiego wyrozumienia, lecz mimo to uwaga jego nie przestaje być najzupełniej słuszną; bo gdybyście mogli jeszcze pozostać w łączności jakiej z teatrami Ameryki i Europy.

– A czy sądzisz pan, że to jest niemożebne! – zawołał prezes powstając z wygodnego siedzenia.

– Więc pan twierdzi?…

– Ja utrzymuję, że jest to tylko kwestya kosztów, a miasto nasze jest dość bogate, by mogło zadowolnić wszelkie fantazye, wszelkie pragnienia dotyczące sztuki; czego też nie omieszkało uczynić.

– Jakim sposobem, jeżeli można zapytać?

– Za pomocą teatrofonów, umieszczonych w koncertowej sali w tymże „Casino”. Wiadomo jest już panom, że Towarzystwo Standard-Island posiada znaczną liczbę drutów i lin podwodnych, które wychodząc z portu Magdaleny rzucone są do oceanu w kierunkach drogi, jaką zwykliśmy odbywać. Otóż wystarczy nam tylko złowić linę taką, aby połączyć telefonicznie Miliard-City z Nowym, lub nawet Starym światem, stosownie do życzenia przesłanego agentom, w naszym porcie na wybrzeżu Niższej Kalifornii. Tym sposobem amatorzy muzyki na Standard-Island, mogą rzeczywiście brać udział w przedstawieniach dawanych na stałych lądach naszego globu, mogą im nawet przyklasnąć.

– Tych oklasków jednak nie usłyszą artyści – zauważył Yvernes.

– Dla czego nie, owszem usłyszeć je mogą tą samą drogą, jaką my słyszymy ich śpiew lub muzykę.

Zabrawszy głos Kalikstus Munbar począł teraz tłomaczyć obszernie i z równym jak poprzednio ożywieniem znaczenie muzyki, już nie punktu widzenia estetycznego, ale względów hygieny i terapii.

– Niejednokrotnie już stwierdzonem zostało, że sztuka ta może oddziaływać uspokajająco na najwięcej wzburzone umysły, na najsilniej podrażnione nerwy, co więcej uśmierzyć jest zdolną największych nawet furyatów, czego przykład dają nam już starożytne postacie biblijne, Saula i Dawida.

Działając na nerwy, wpływa tem samem na cały organizm człowieka przyspieszając w nim lub zwalniając szybkość uderzeń pulsu.

– O tak, tak – zawołał, prędko poddający się Yvernes, wystarcza jedynie dobrać, podług stawionéj dyagnozy utwory Wernera lub Berlioza naprzykład, dla temperamentów anemicznych…

– Mendelsona zaś lub Mozarta dla sangwiników, na których poważna i głęboka muzyka działa na równi z bromem lub podobnemi środkami medycznemi – dokończył Kalikstus Munbar.

Ale Sebastyan Vaillant nie uspokoił się dotąd wcale, przeciwnie, do ostateczności zniecierpliwiony powyższą rozmową, przerywa ją dość szorstko, mówiąc:

– Zdaje mi się, panie Munbar, że nie podobne brednie miały być w tej chwili przedmiotem naszej rozmowy. Bądź pan łaskaw przedewszystkiem odpowiedzieć mi na pytanie, dla czegoś nas tu sprowadził?

– Dla prostej przyczyny, że wpływ instrumentów smyczkowych jest ze wszystkich najsilniejszy.

– Doprawdy! – zawołał z gniewem wiolonczelista – więc to, aby uśmierzyć wasze chore nerwy, użyłeś niecnego podstępu przerywając nam podróż do San-Diego, i uwięziłeś nas na tej wyspie?!

– Oczywiście, że dla tego, kochany przyjacielu.

– I chciałeś nas uważać za jakąś aptekę muzyczną, leczącą cudownie waszych bogaczy… za jakiś środek podobny do ziołowych herbatek!… – woła w ciągłem uniesieniu Sebastyan.

– Nie, panowie – odpowiada prezes Sztuk Pięknych, stając teraz poważnie przed swymi gośćmi, miałem was przedewszystkiem za artystów wielkiego talentu i niemniejszej sławy. Liczne, a pełne zapału brawa i oklaski, któremi obsypywała Ameryka cała „Koncertujący Kwartet” doszły aż do Standard-Island. Zapragnęliśmy więc zastąpić nasze fonografy i teatrofony muzyką słyszaną i podziwianą zbliska, zapragnęliśmy poznać was osobiście i mieć tę niezrównaną rozkosz używania w całej pełni harmonii tonów najpierwszych mistrzów, wykonanych z takim, jak wasze talenta.

W tym celu Towarzystwo Standard-Island dało mi polecenie, aby za jaką bądź cenę i jakim bądź sposobem sprowadzić was do Miliard-City. Jesteście tu pierwszymi kapłanami nadobnej Euterpii, to też mam to przekonanie, że przyjęcie jakiego u nas doznacie, zadowolni was w zupełności.

Z wielkiem przejęciem wygłoszone przez prezesa zdanie powyższe, zjednało mu całkowicie Yvernesa i Poncharda, lecz rozważny Francolin nie umiał zdać sobie jeszcze sprawy, czy należy brać na seryo całe to szczególne położenie, które przedstawiać się mogło odurzonym artystom, w wyjątkowych barwach i świetle.

Sebastyan Vaillant jednak, zdecydowany jest wyraźnie nie poddawać się wpływom żadnym, ostrym więc głosem odzywa się pierwszy:

– W żadnym razie, ludzi rozumnych i wolnych w sposób w jaki to uczyniłeś, nie zabiera się nigdzie, to też nie omieszkam zanieść skargę przeciw panu!

– Skargę?… gdy winniście mi tylko dziękować, niewdzięczni!… – odpowiada prezes.

– I otrzymać muszę zadosyćuczynienie… wynagrodzenie strat, jakie ponosimy! – ciągnął dalej gwałtowny wiolonczelista.

– Jakież to straty ponosicie panowie, kiedy właśnie mam zaofiarować wam sto razy więcej, jakbyście się mogli kiedykolwiek spodziewać.

– Proszę, niech pan to jaśniej zechce wytłomaczyć – robi uwagę Francolin.

Kalikstus Munbar za całą odpowiedź wydobył z pugilaresu papier, zdobny w herby wyspy i pokazawszy go artystom dodał:

– Brakuje tylko waszych podpisów poniżej tej umowy, a sprawa cała jest skończoną.

– Podpisywać akt jakiś nie znając jego treści? Nie, panie, to się nie zwykło praktykować nigdzie! – odpowiada stanowczo drugi skrzypek.

– A jednak pewny jestem, żebyście tym razem nie potrzebowali żałować tego – zapewnia prezes Sztuk Pięknych, poddając się wybuchowi wesołego śmiechu. Lecz traktujmy rzeczy systematycznie i prawnie! Otóż na tym papierze spisaną jest umowa, którą Towarzystwo przedstawia panom, jako artystom muzyki salonowej, na występy, podług programów przyjętych w waszych koncertach po Ameryce. Umowa ta obowiązuje obie strony przez rok cały, to znaczy do chwili powrotu Standard-Island do portu Magdaleny, gdzie przybędzie dość wcześnie aby…

– Aby zdążyć na zapowiedziany koncert w San-Diego gdzie nas przyjmą wygwizdaniem! – kończy ironicznym głosem Sebastyan.

– Przeciwnie, panie Vaillant, gdzie was przyjmą z największym entuzyazmem i obsypią oklaskami; każdy bowiem amator czuje się nadto szczęśliwym, gdy może posłuchać artystów waszej miary, kiedykolwiek oni tylko zechcą dać się słyszeć, chociażby nawet po całorocznem opóźnieniu.

Jakże tu zachować w sercu gniew na tego człowieka, umiejącego tak zręcznie pochlebić miłości własnej każdego! Francolin bierze więc przedstawiony papier do ręki i czyta go z uwagą, poczem zapytuje.

– A jakież zapewnienie będziemy na to mieli?

– Poręczenie najzupełniejsze Towarzystwa Standard-Island, z podpisem pana Cyrusa Bikerstaff, naszego gubernatora.

– I wynagrodzenie będzie takie, jakie widzę oznaczone na tym akcie?

– Naturalnie, milion franków.

– Dla całego Kwartetu? – woła Francolin.

'Propeller Island' by Léon Benett 19

– Dla każdego z członków oddzielnie biorąc, a jeszcze zdaniem mojem cyfra ta jest małą w porównaniu do waszego talentu, którego nic dostatecznie wynagrodzić nie zdoła.

Przyznać trzeba, że nie łatwo dorównać uprzejmości pana Munbara, a jednak Sebastyan Vaillant odrzuca wszystko bezwzględnie, za żadną cenę nie chce przyjąc przedstawionej propozycyi i żąda możności powrotu do San-Diego.

Z trudem nieopisanym i po dłuższym dopiero czasie rozumne słowa Francolina uspokoiły go nieco. Lecz i w umyśle drugiego skrzypka powstaje jeszcze pewne niedowierzanie co do prawdziwości przedstawionej umowy, szczególniej w obec olbrzymiej sumy rocznego wynagrodzenia.

– Milion franków dla każdego z artystów na rok jeden. Czy rzecz taką należy uważać za poważną i pewną zupełnie? – rozmyśla przezorny Francolin. Zwraca się więc do Kalikstusa, pytając:

– A oznaczone wynagrodzenie kiedyż nam wypłaconem będzie?

– W czterech ratach kwartalnych i oto pierwsza – odpowiada tenże, wyjmując pakiet biletów bankowych w sumie dwukroć pięćdziesięciu tysięcy franków, które dzieli na cztery części po pięćdziesiąt tysięcy dolarów i doręcza je zdumionym Paryżanom.

Oto bez zaprzeczenia łatwy sposób traktowania interesu, sposób prawdziwie amerykański.

W obec takich danych, nawet zły humor Sebastyana musi ustąpić nieco; lecz dyrektor kwartetu nie jest jeszcze zupełnie przekonanym, owszem szorstkim głosem czyni uwagę.

– Wszystko to może być bardzo pięknem, lecz zważywszy ceny przyjęte na waszej wyspie, gdzie liczą sobie dwadzieścia franków za jedną kuropatwę, to ile zażądają za parę rękawiczek, lub butów, które będziemy zmuszeni tu kupić.

– O, panie Vaillant – odpowiada Kalikstus Munbar – zaręczam panu, że Towarzystwo Standard-Island nie liczy się z podobnemi bagatelami; wszelkie więc koszta pobytu artystów „Koncertującego Kwartetu” w Miliard-City ponosić będziemy jaknajchętniej.

Czyż mogą Paryżanie zrobić lepszy wybór nad przyjęcie tak wspaniałomyślnie stawianych warunków i podpisanie obowiązującej obie strony umowy?

Każdy z nich rozumie to aż nadto dobrze, że los wyjątkowo już im dziś przychylny, w najlepszem też usposobieniu kładą wszyscy swój podpis na przedstawionym papierze. Nawet Sebastyan, chociaż nadmienia coś jeszcze, o niedorzeczności puszczania się w świat na jakiejś pływającej, sztucznej wyspie, o przekonaniu, że pożałują jeszcze nierozważnego kroku, nakreśla wreszcie swe imię, jako dyrektor Kwartetu.

Po dokonaniu tej formalności, jeżeli artyści nie ucałowali ręki Kalikstusa Munbara, to uścisnęli ją serdecznie, jak najlepszemu przyjacielowi.



Rozdział VII

ZACHODNI PRZYLĄDEK.

Na olbrzymich wodach oceanu Spokojnego, który w tej porze roku usprawiedliwia swą nazwę, płynie Standard-Island powoli, ale też bez najlżejszego kołysania, jakiemu ulegają przecież największe nawet pancerniki. Potężne śruby, każda o sile pięciu milionów koni, działając nieustannie, odzywają się tylko słabym drżeniem w stalowej podstawie wyspy; drżenie to jest zresztą tak małoznaczne, że „Koncertujący Kwartet” w czasie dwudziesto czterogodzinnego pobytu swego na tym cudownym kawałku ziemi, obecnie żadnej już na to nie zwraca uwagi. Nic też w mieszkaniach nie zdradza obawy przed gwałtowniejszem jakiem wstrząśnieniem; wszystkie sprzęty stoją swobodnie, bez przymocowania do ścian lub posadzek, jakby to było w Paryżu, lub w Nowym-Yorku, bo zresztą czy Standard Island nie przedstawia pewności i spokoju lądów stałych, spokoju tem niezawodniejszego, że nawet nie grożą im trzęsienia wulkaniczne, które w ostatnich czasach pojawiają się tak często na naszym globie, burząc wioski, miasta i krainy całe.

Po krótkim spoczynku w porcie Magdaleny uchwalono na walnem zebraniu mieszkańców Miliard-City plan nowej całorocznej podróży. Wprawdzie pływająca wyspa mogłaby gdyby chciała, bez narażania się na niebezpieczeństwo zawinąć na Atlantyk, lub Ocean Indyjski, okrążając Horn lub przylądek Dobrej Nadziei i stanąć u wybrzeży Europy lub Azyi. Lecz po cóż szukać stron tak oddalonych, gdy wśród licznych Archipelagów Oceanu Spokojnego znajdą jej mieszkańcy obok wymarzonych warunków klimatycznych, pożądane przyjemności i nieznane, a coraz nowe niespodzianki.

Pod względem przyjęcia przedstawionego planu nie było dotąd w Miliard City nieporozumienia żadnego; zarówno część jej katolicka, jak i protestancka, jeśli nie może się rządzić instynktem, który prowadzi wędrowne ptaki do miejsc, odpowiadających najwięcej ich potrzebom, to poddaje się chętnie rozumnym wskazówkom uczonych! na których w zupełności polegać może.

Za jednomyślnem więc przyjęciem projektu, Standard-Island zmierza obecnie do wysp Sandvich, mając do przebycia tysiąc dwieście mil morskich, na co, biorąc pod uwagę powolność ruchów, potrzebować będzie około miesiąca czasu.

Po przepędzonej nocy w „Hotelu Exelsior” zajął francuski „Kwartet” przeznaczone mu w gmachu „Casino” mieszkanie wygodne i eleganckie, w którem, oprócz oddzielnego pokoju dla każdego, mają jeszcze wszyscy wspólny, obszerny salon.

'Propeller Island' by Léon Benett 20

„Casino” zwrócone frontem do ulicy pierwszej, ma od strony dziedzińca plac obszerny ocieniony zielenią drzew, a wśród kwiatowych parterów rozpryskują swe wody liczne fontanny chłodząc i odświeżając powietrze. Po prawej stronie tych zabudowań wznosi się „Muzeum” miasta, na lewej sale koncertowe, w których artyści zastąpią niebawem w swych „porankach” lub „wieczorach muzykalnych” tak zachwalone przez Kalikstusa echa fonografów i teatrofonów.

– A więc przyjaciele, cóż mówicie wreszcie na to wszystko, co nas od wczoraj spotkało, zagadnął Ponchard swych towarzyszy, gdy się wszyscy we wspólnej zebrali sali.

– Mojem zdaniem jest sen cudowny, sen w który popadliśmy za milion franków rocznie.

– O, jest to najpiękniejsza w świecie rzeczywistość – odpowiada Francolin. – Zajrzyj tylko do swego pugilaresu, a znajdziesz już w nim jedną czwartą tego miliona.

– Nie chwalcie się zbytecznie, bo Bóg raczy wiedzieć jak się to wszystko skończy! Co do mnie, nie widzę nic dobrego w całej tej nieprawdopodobnej i dziwacznej sprawie! – zawołał Sebastyan, lubiący nawet na słońcu dopatrywać plam ciemnych. – Zapomnieliście już widzę o naszych kufrach i rzeczach, które nam przepadły.

Słuszna uwaga, rzeczy wysłane do San-Diego, nigdy już pewnie nie dojdą rąk właścicieli; czy jednak oni ostatni poniosą w tem stratę wielką? Skromna i nie nowa już zresztą garberoba artystów nie przedstawiała zbyt wysokiej wartości, a za kilkanaście godzin ma być im dostarczone wszystko, czego zapotrzebują do swej toalety, wraz z pięknem ubraniem koncertowem, a nikt nie zażąda od nich za to, ani jednego franka.

Kalikstus Munbar zadowolony, że udało mu się zapewnić miastu wyjątkową przyjemność słuchania koncertów smyczkowych, jest pod każdym względem uprzedzająco grzecznym, starając się odgadnąć nietylko potrzeby, lecz nawet marzenia swych gości. Zawiadomił ich też zaraz na wstępie że ilekroć tylko zapragną, wolno im zasiąść w restauracyi do posiłku bez obawy płacenia rachunków, choćby najmniejszych.

Oddany w zupełności obowiązkom pełnomocnika we wszystkiem co dotyczy piękna i przyjemności, Kalikstus przedstawia, typ człowieka żyjącego w bezustannym ruchu i ożywieniu, a zajmując jeden z apartamentów w „Casino” sprawuje liczne czynności prezesa różnych tu oddziałów z wyjątkową znajomością rzeczy. Za zdolną też swoją pracę wynagradzany był z tą hojnością, na jaką zdobyć się mogą jedynie bogacze miliardowego miasta.

W gmachu „Muzeum” parter zajęty jest na biblioteki i czytelnie, które zaopatrzone bywają w dzieła klasyczne i naukowe, jako też w nowości z działu powieści i podróży.

Tuż obok mieści się sala gry; jakkolwiek bakar, poker, ruleta i w ogóle wszelkie hazardy surowo są wzbronione na Standard-Island.

Na piętrze ciągną się, z górnem oświetleniem, wspaniałe galerye obrazów, których zbiór jest zarówno liczny jak starannie dobrany, przedstawiając wszystkie szkoły i wszystkie narodowości. Oko znawcy może się tu spotkać z arcydziełami Rafaela, Van Dycka, Murilla, Holbeina, Rembrandta, Ruysdaela i to obok płócien Meissoniera, Milleta Rousseau, Makarta, Semiradzkiego, Matejki i innych mistrzów najnowszych czasów.

Piękne też marmury, dłuta najsławniejszych rzeźbiarzy Europy, zdobią sale, krużganki i przedsionki gmachu, co więcej, porozstawiane są nawet wśród klombów zieleni, gdyż pod łagodnem i wolnem od mgły i deszczów niebem Standard-Islandu, cenne te dzieła nie ulegają najmniejszemu uszkodzeniu.

Zbytecznem jednak byłoby przesądzać, że ten przybytek Muz, nadto często bywa odwiedzanym przez mieszkańców wyspy, że zmysł piękna jest tu w wysokim rozwinięty stopniu.

Posiadać te rzeczy, choćby je przyszło na licytacyach, wagą złota okupić, na to jednomyślnie zgadzają się wszyscy, lecz żeby je podziwiać i z przyjemnością oglądać, na to już nie trzeba być urodzonym Yankesem.

Zauważyć wypada nam przecież, że częściej jeszcze spotkać tu można nieszkańców dzielnicy katolickiej, aniżeli protestantów umiejących zawsze wyżej oceniać praktyczność od piękna.

Najliczniej odwiedzanemi w „Casino” są czytelnie, w których znajdują się dzienniki, przeglądy i wszelkie tygodniki Starego i Nowego Świata, dowożone tu regularnie przez parowce, które zostają w ciągłej komunikacyi z wyspą, a portem Magdaleny.

Arkusze te różnego kształtu i wyglądu, zostając czas jakiś w rękach ciekawych czytelników, spoczywają potem najspokojniej w świecie na półkach biblioteki, pośród tysięcy dzieł, których utrzymanie w porządku wymagało ręki oddzielnego bibliotekarza. Chociaż wynagrodzenie jego roczne dochodzi dwudziestu pięciu tysięcy franków, jest to jednak urzędnik w Miliard-City mający stosunkowo najmniej może zajęcia.

W osobnem dziale znajdują się tu również książki fonograficzne, które oszczędzają trudzenia wzroku czytaniem; wystarcza bowiem nacisnąć sprężynkę, aby usłyszeć pięknie wydeklamowane arcydzieła poetów różnych ludów i czasów.

Z miejscowych pism dwa szczególniej wyróżnić nam wypada, a mianowicie „Starboard-Cronicle” i „New-Herold,” oba redagowane i drukowane w jednym z dalszych pawilonów Casino. Są to organa dwóch głównych partyi Miliard-City; pierwsze o katolickim, drugie zaś o protestanckim charakterze. Nadzwyczaj kosztowne te dzienniki zapełniają swe szpalty artykułami: z polityki, spraw społecznych, operacyi giełdowych, recenzyami i krytykami, dotyczącemi stosunków wszystkich państw kuli ziemskiej, a odbieranemi tu drogą telegraficzną za pośrednictwem portu Magdaleny.

Organa te, jakkolwiek różni je sposób traktowania rzeczy, nie są dotychczas wrogo sobie usposobione, przeciwnie odczuwa się w nich nawet wzajemną uprzejmość w drażliwych dla obu stron kwestyach. Czy jednak stosunek taki będzie długotrwałym, trudno przesądzać. Któż bowiem odgadnąć zdoła żywioły interesów lub miłości własnej obudzą się z biegiem czasu wśród tej ludności, której wystarcza jeszcze obecnie używanie w całej pełni warunków życia na „Cudownej wyspie.”

Obok tych dwóch dzienników istnieje nadto w Miliard-City znaczna liczba przeglądów, tygodników z ilustracyami lub bez, kuryerków brukowych, a nawet pism humorystycznych drukowanych masą czekoladową na kartkach wyrobionych ze słodkiego ciasta, tak, iż po przeczytaniu lekkich dowcipów i wiadomości bieżących, można zjeść je całkowicie zamiast bułeczek do kawy, lub do herbaty. Co więcej, niektóre z nich zaprawione są niewinnemi środkami działającemi zbawiennie na osłabione żołądki, lub brak apetytu.

– Oto „lektura” najłatwiejsza do strawienia – zauważył z całą słusznością Yvernes.

– I pożywna w dodatku – powiada Ponchard. – Ciastka i literatura połączone razem tworzą zaiste znakomite „pendant” do zastosowanej tu muzyki hygienicznej!

Rozglądając się w około i poznając coraz lepiej stosunki miasta, którego stałymi zostali gośćmi, paryżanie nasi zastanowili się niebawem nad kwestyą, z jakiego to olbrzymiego źródła czerpane są sumy, które pochłaniać musi administracya miasta i utrzymanie wszystkich tych wyszukanych dogodności, z jakich korzysta ogół mieszkańców Standard-Island.

Zapytany w tym względzie Kalikstus Munbar, odpowiedział.

– Rozumiecie panowie to dobrze, że sam charakter założenia tej wyspy nie nadaje się, do rozkwitu handlu lub przemysłu jakiego. Nie mamy więc tu żadnych fabryk, żadnych przedsiębiorstw; nie istnieje tu nawet giełda, nie mamy również zamiaru rzucać się na spekulacye w rodzaju wystaw powszechnych, takich Worlld’s-Fair, jakie urządziło Chicago w 1893 roku.

Gdy więc sprawy wszelkich interesów i operacyi pieniężnych dalekiemi są od naszego zakątka ziemi, od komory celnej żądamy, by dostarczyła potrzebnych w zarządzie funduszów.

– A do jakich cyfr dochodzi suma tych wydatków?

– Do dwudziestu milionów dolarów, moi najmilsi – odpowiada pan Munbar.

– Sto milionów franków – woła zdumiony Francolin, i to na miasto, liczące zaledwie dziesięć tysięcy mieszkańców!

– Najdokładniejszy stosunek, kochany przyjcielu, a więc sumę tę całą dostarczają nam opłaty celne, pobierane od wszystkiego, co tylko bywa dostawiane w portach Tribour Habour i Barbord-Harbour. Pojmiecie też panowie łatwo, że podatek taki musiał podnieść wartość rzeczy każdej do cen nigdzie dotąd niepraktykowanych, że musi tu być drożyzna wyjątkowa, chociaż względna znowu do kapitału, jakim każdy mieszkaniec Standard-Island’u rozporządzać może.

Tutaj Kalikstus Munbar począł znowu unosić się w pochwałach i zachwycie dla „Cudownej wyspy” i jej stolicy, dla szczególnych przyjemności, jakie człowiek używać może na tym, jakby z obłoków spadłym odłamku planety jakiejś; w tym raju ziemskim, gdzie jeżeli kto nie znajdzie zupełnego szczęścia, to dla tego chyba, że go w ogóle niema na świecie.

Mowa prezesa jest jednym hymnem pochwalnym, którym zapraszałby na jakiś koncert wspaniały, zapalony jego impresario:

– Panowie i panie – zdaje się wołać – bądźcie łaskawi wejść do sali, mało już tylko wolnych miejsc zostało. Kto z państwa życzy biletów, proszę przejść do kasy!

Rzeczywiście miejsca tu niewiele, a bilety drogie, cóż to jednak znaczy w miliardowem mieście, gdzie rzuca się milionami, jakby to były skromne jedności tylko.

W dalszym ciągu rozmowy, prezes sztuk pięknych wytłomaczył artystom wiele innych warunków bytu na „Cudownej wyspie.

Co się tyczy szkół, nauka w nich bezpłatna i obowiązująca każdego, kierowaną jest przez zdolnych profesorów, pobierających wysokie pensye ministrów Wielkiej Brytanii. Obok historyi i literatury, prowadzone są gruntowne kursa nauk przyrodniczych i matematycznych, obok języków martwych i żywych, wykładaną jest filozofia i nauki społeczne według pojęć ostatnich czasów.

– Przyznać jednak trzeba – dodaje w końcu Kalikstus Munbar, że kształcąca się młodzież nie ciśnie się zbytecznie na te kursa, że w salach wykładów akademickich pozostaje najczęściej dużo wolnego miejsca. To też, jeżeli pokolenie obecnie posiada jeszcze wykształcenie gruntowne, nabyte w kolegiach i uniwersytetach Stanów Zjednoczonych, obawiać się należy, aby u następnego, nie okazał się nieprawidłowy stosunek wiadomości naukowych do rocznych procentów każdego.

– Czy też nie wyjeżdżają nigdzie mieszkańcy pływającej wyspy, czy nie ulegają ogólnemu zwyczajowi zwiedzania nieznanych krain i miast lądów stałych, gdzie cywilizacya przeszłości zostawiła nam w spadku wiekopomne swe dzieła? pyta Yvernes.

– O, niezawodnie! Mamy wielu takich, którzy wiedzeni ciekawością, puścili się w podróż po lądach stałych obydwóch półkul świata. Zmęczeni jednak, a nawet znudzeni wracali do nas coprędzej. Dokuczało im tam bowiem zbytnie zimno, lub gorąco, ulegali zaziębieniom, katarom, czego my tutaj nie znamy wcale.

– A cudzoziemców, bawiących na waszej wyspie, czy znaczną jest liczba?

– Bardzo małą, jak dotychczas – objaśnia Kalikstus – i sądzę, że nie powiększy się nigdy zbytecznie. Pomiędzy tymi, którzy nas w przeszłym odwiedzali roku, znajdowali się przeważnie Amerykanie; zauważyliśmy jednak kilku Anglików, noszących stale gumowe płaszcze i parasole, jak gdyby byli jeszcze w Londynie, gdzie deszcz może ich lada chwila zmoczyć. Zresztą Wielka Brytania nieprzyjaznem patrzy okiem na nasz dziewiąty cud świata, jeżeli za ósmy, zdaniem niektórych, przyjmiemy wieżę Eifel; mamy, podług ich widzenia rzeczy, przeszkadzać prawidłowej żegludze i zdaje mi się, że ucieszyłoby ich niezmiernie jakoweś nagłe zniknięcie naszej wyspy.

Co do Niemców, tych znowu sami niechętnie widzimy, są to bowiem ludzie, którzyby w prędkim czasie zamienili Miliard-City na drugie Chicago, gdyby im tylko wolno było rozgospodarować się u nas, jak zwykli czynić wszędzie. Z największą życzliwością witamy zawsze braci waszych Francuzów, gdyż pewną jest rzeczą, że naród ten nie ma w swym charakterze upodobań zaborczych.

– Żaden jednak z nich nie pokazał się dotąd na Standard-Island? – pyta Francolin.

– Nie jesteśmy na to dość bogaci – zauważył Ponchard.

– Aby tu żyć z procentów, być może – odpowiada prezes – lecz nie, aby spełniać jakieś urzędowanie.

– Więc macie tu już choćby jednego współziomka naszego? – bada dalej Yvernes.

– Rzeczywiście jest jeden tylko.

– I któż jest tym wybranym?

– Pan Atanazy Doremus.

– Czymże się on zajmuje?

– Jest metrem tańca i pięknego ułożenia; pobiera też znaczną pensyę stałą, jeżeli pominę dochody, jakie ma z dość licznych, prywatnych lekcyi.

– Bo sztuki tej jeden tylko Francuz uczyć może – zawyrokował Sebastyan.

W ciągu pierwszych dni pobytu swego na Standard-Island, Koncertujący Kwartet używał w całej pełni przyjemności, tej zupełnie nowej dla niego żeglugi, bo gdyby nie to że wschód słońca ukazywał się im raz z jednej, to znowu z drugiej strony wyspy, stosownie do kierunku, jaki przybierała, mogliby mieć całkowite złudzenie, że się znajdują na stałym lądzie.

'Propeller Island' by Léon Benett 21

Dwukrotnie wszakże mieli już sposobność podziwiania zbliska wspaniałego widoku burz morskich, które mimo wszystkiego i jakby chciały zadać kłam nazwie olbrzymiego tego oceanu, nawiedzają go od czasu do czasu. Wspienione jednak bałwany, wznosząc się na wysokość kilkopiętrowych domów, kładły się cicho, jakby ubezwładnione u stalowych brzegów wyspy, obryzgując je tylko płatami białej piany.

Wśród tego chaosu w naturze, wśród grzmotów i błyskawic, Standard-Island płynęła równo i spokojnie. Wściekłość oceanu okazała się w obec niej bezsilną; geniusz człowieka zwyciężył przyrodę!

Po dwóch tygodniach zupełnego odpoczynku, dnia 11-czerwca, artyści francuscy wystąpili z pierwszym koncertem przed publicznością w Miliard-City. Oczywiście, Kalikstus Munbar nie zaniedbał przedstawić ich poprzednio gubernatorowi wyspy i całej radzie municypalnej.

Cyrus Bikerstoff przyjął swych gości z możliwą uprzejmością, serdecznością nieledwie, wspominając o znanym ogólnie w całej Ameryce, a tak zasłużonem powodzeniem Koncertującego Kwartetu.

W kilku też słowach wyraził zadowolenie swe najwyższe pan Munbar, że zdołał zapewnić mieszkańcom wyspy, przyjemność słyszenia i podziwiania zbliska francuskich artystów, jakkolwiek sposób, jaki do tego zastosował, może nie był zupełnie legalny, ma jednak nadzieję, że zacni Paryżanie chętnie o tem zapomnieć zachcą.

Mimo, że zarząd miasta ofiarował Kwartetowi bajeczne prawie wynagrodzenie za umówione koncerta, nie należy sądzić, że czyni to całkiem bezinteresownie względem mieszkańców Miliard-City. Przeciwnie, Kalikstus Munbar, podobnie, jak owi amerykańscy impresaria, obiecuje osięgnąć sowite na tem zyski. Bo zresztą, jeżeli przyjętem bywa, że na koncerta teatrofoniczne i fonograficzne zwykle dość drogo stosunkowo opłacać trzeba bilety wejścia, to nie zdziwi nikogo, jeżeli na koncert sławnego Kwartetu, jedno krzesło kosztować będzie dwieście dolarów, czyli tysiąc franków.

Jak tylko też pisma miejscowe powiadomiły publiczność o mającym się odbyć koncercie, wszystkie miejsca zostały spiesznie zakupione i gdyby nawet system amerykański urządzenia licytacyi na takowe był na Standard-Island przyjęty, nie można ani przez chwilę wątpić, że otrzymanoby w końcu podwójną, a nawet potrójną cenę, biorąc pod uwagę licznych posiadaczy tak olbrzymich fortun, że suma podobna jest dla nich tylko nieznaczącą nic drobnostką.

Wprawdzie bogaci mieszkańcy dzielnicy katolickiej, pospieszą do sali koncertowej z rzeczywistego zamiłowania dla sztuki, gdy protestanci uczynią to więcej dla stosunków i pozoru, z obu stron jednak, kasa sprzedaży biletów otrzyma te same rezultaty.

Gdy nadeszła godzina występu, artyści ukazali się publiczności zadowolnieni i pewni siebie, pewniejsi bezwątpienia, jak gdyby przyszło popisywać się grą swoją przed publicznością paryską, bo gdy tu mają przeważnie tylko uosobienie milionów i miliardów nawet pomiędzy mniej bogatemi, tam znaleźliby niezawodnie dusze, umiejące głębiej odczuć i zrozumieć piękno.

Program koncertu, do którego potrzebnych nut dostarczyła biblioteka, bogato w tym kierunku zaopatrzona przez Kalikstusa Munbara, obejmuje cztery numera, a mianowicie:

Pierwszy Kwartet: Mi be mol. op. 12 Mendelsohna.

Drugi Kwartet: fa major op. 10 Heydna.

Dziesiąty Kwartet: mi be mol. op. 74 Bethowena.

Piąty Kwartet: la major op. 10 Mozarta.

Świetne, nie ulegające żadnej krytyce, wykonanie tych arcydzieł, rozlega się wśród towarzystwa miliardowiczów, budząc w każdym słuchaczu niekłamany podziw. Po każdym też numerze, podnosi się burza oklasków, gorąca i pełna zapału ze strony katolików, więcej umiarkowana i trzeźwa u protestantów, stosownie do wrodzonego temperamentu.

– Jeżeli doznane powodzenie miłe jest artystom, to oblicze Kalikstusa Munbara promienieje takim zadowoleniem, jak gdyby to on sam był przedmiotem owacyi, jakby to jego własne ręce grały równocześnie na wszystkich czterech instrumentach smyczkowych. Czy można się jednak dziwić? Prezes sztuk pięknych występuje dziś w roli impesaria rozpoczynających się koncertów, a pierwszy z nich jest jednym z najświetniejszych debiutów.

Podczas, gdy sala w Casino przepełniona jest uważnymi słuchaczami, w około niej od strony ulicy i dziedzińca, tłumy ciekawych słuchaczy cisną się w zbitej masie, bo wielu jest takich, dla których już biletów zabrakło, a niemałą też liczba tych, których nie stać po prostu na wydatek tysiąca franków za jedno krzesło na parogodzinny tylko koncert. Jeżeli jednak do uszów tych amatorów dochodzi przytłumiony zaledwie dźwięk muzyki, jeżeli ją słyszą jak ciche echo aparatu fonograficznego, niemniej przeto zapał ich jest rzeczywisty, gdy po skończonym koncercie witają ukazujących się na balkonie artystów rzęsistemi oklaskami.

'Propeller Island' by Léon Benett 22

Tłumy te stojąc na chodnikach ulicy pierwszej, oblane są istną powodzią światła lamp elektrycznych, przy których blasku gasną gwiazdy i niknie księżyc w swej pełni.

To też gdy Paryżanie mogą najdokładniej obserwować ogólne, żywe zainteresowanie, malujące się na każdej twarzy, doznają nad wyraz przyjemnego uczucia i uprzejmym ukłonem szlą w około podziękowania.

Naprzeciw okien Casina, po przeciwnej stronie ulicy wyróżnia się, odosobniona nieco para: mężczyzna i kobieta. On wzrostu więcej niż średniego, o wyrazie twarzy poważnym smutnym nawet nieco, przeszedł już pewno pięćdziesiątkę; ona, o kilka lat młodsza, wysoka, ma wyraz dumny w podniesionej głowie, którą okalają z pod kapelusza siwiejące sploty włosów.

– Kto są te osobistości, usuwające się tak od tłumu? – pyta Kalikstusa Munbara, zaciekawiony ich widokiem Yvernes.

– O-o-o – przeciągle, z pogardliwym grymasem ust odpowiada prezes – są to zapaleni melomani.

– Dla czego więc nie zakupili sobie miejsca w Casino?

– Zapewne dlatego, że bilety były dla nich zbyt drogie.

– Więc majątek ich…

– Dochody roczne przynoszą im zaledwie skromne dwakroć sto tysięcy franków.

– Ba – zauważył Ponchard – a kim są ci biedacy?

– Jest to król i królowa Malekarlii.



Rozdział VIII

W CZASIE PODRÓŻY MORSKIEJ.

Ukończywszy to nadzwyczajne dzieło, jakiem jest „Cudowna wyspa” Towarzystwo Standard-Islandu pomyśleć musiało przedewszystkiem o utworzeniu koniecznego zarządu wyspy, żeglugi i administracyi. Powstały więc dwie główne władze, z których pierwsza ma za dyrektora, a raczej kapitana, znanego w marynarce Stanów Zjednoczonych znakomitego komandora Ethel-Simoe. Jest to około pięćdziesięcioletni, doświadczony żeglarz, który zna na wylot bezmierny obszar oceanu Spokojnego, umiejąc z pamięci zakreślić wszystkie jego prądy i miejsca burzliwe, wszystkie niebezpieczne przejścia i koralowe rafy. Wyjątkowo zdolny i oddany całkowicie swej nauce prowadzi on ręką pewną, powierzoną swej opiece wyspę wraz z miliardami jej mieszkańców, za których życia odpowiedzialnym jest zarówno przed Bogiem, jak przed sądem stowarzyszonych.

Druga władza, obejmująca kierunek administracyi wewnętrznej, złożoną została w ręce gubernatora wyspy, pana Cyrusa Bikerstoffa, który jest urodzonym Yankesem. Pochodząc z Maine, jednego ze Stanów Zjednoczonych nie brał nigdy udziału w jakichkolwiek nieporozumieniach nader licznych tam stronnictw, nawet w czasie sławnej, bratobójczej wojny „o sukcesyę” zachował się zupełnie bezstronnym. Ukształcony pod każdym względem, zimny nawet nieco, obdarzony taktem i dyplomacyą, potrzebną w polityce, rozważa też każdy krok, każde słowo nieledwie.

W innym kraju, jak na Standard-Islandzie, byłby to człowiek wyróżniający się, a tem samem wyróżniany, lecz tutaj pozostał tylko urzędnikiem z poręki Towarzystwa, a więc zależnym od niego i choć pobiera pensyę, przechodzącą dochody niejednego udzielnego monarchy, jest biednym, w porównaniu do Nababów miliardowego miasta.

'Propeller Island' by Léon Benett 23

Będąc gubernatorem Standard-Islandu, Cyrus Bikerstoff piastuje równocześnie urząd prezydenta Miliard-City, i z racyi tej zajmuje mieszkanie w gmachu ratuszowym znajdującym się przy ulicy pierwszej na przeciwległym punkcie do obserwatoryum, gdzie rezyduje Ethel-Simoe. Tam też urządzone są biura, w których przyjmują się wszelkie sprawy w sądownictwie i administracyi, gdzie załatwiają formalności chrztów, ślubów cywilnych i pogrzebów; chociaż tych ostatnich Standard Island przedstawia bardzo mało, a ciała zmarłych, po większej części stuletnich już starców, zabierają niezwłocznie parowce wracające do portu Magdaleny, gdzie się znajduje ogólny cmentarz.

Gubernator i prezydent Miliard-City, mając do pomocy dwóch adjunktów, obok niewielkiej liczby niższych urzędników sprawuje podwójny swój urząd, ku ogólnemu zadowoleniu. Sam bezstronny zarówno w kwestyach religii jak polityki umie łagodzić małe nieporozumienia i trudności, jakie niekiedy powstają między dwiema dzielnicami, w czem mu gorliwie pomagają, z wielką umiejętnością dobrami, adjunkci: Bartłomiej Ruge, członek zboru protestanckiego i gorliwy katolik, Jan Harcourt.

Oto w ogólnych zarysach obraz wewnętrznego bytu na Cudownej wyspie, zostającej od ośmnastu miesięcy w idealnej niezależności, wśród wód Oceanu Spokojnego, zdaleka od wszelkich kwestyi dyplomacyi i polityki, a używającej w całej pełni błogosławieństwa niebios i nagromadzonych miliardów.

Zaprawdę stosunki to, jedyne dotąd na całym świecie, za takie też uznają je artyści i winszują sobie, że chociaż bez poprzedniego planu, ale też bez trudności żadnych dostali się do tego drugiego raju ziemskiego.

Że może z biegiem czasu, jaka drobna chmurka zasłoni na chwilę jasny dokoła horyzont, że może przyjdzie im być obecnym jakiej nie bardzo miłej niespodziance, któż śmiałby wątpić nawet, bo jakkolwiek doskonałym utworem jest „Cudowna wyspa” niemniej jednak jest tylko dziełem rozumu ludzkiego, i słabego niedołężnego w porównaniu do Stwórcy i dzieł Jego.

'Propeller Island' by Léon Benett 24

W spokojnym swym biegu Standard-Island posuwa się zwolna ku równikowi; codziennie też, gdy słońce stanie u zenitu, oficerowie pana Ethel Simoe oznajmiają ludności za pomocą aparatu znajdującego się na tarczach zegarowych z czterech stron ratuszowej wieży, pod jakim punktem szerokości i długości geograficznej przechodzi w danej chwili wyspa, oraz godzinę, która się zmienia stosownie do posuwania się jej w kierunku wschodu lub zachodu, wiadomość tę niezwłocznie odbierają drogą telegraficzną redakcye pism i drukarnie, niebawem też na wszystkich rogach ulic ukazują się porozlepiane arkusze z tą ważną dla wszystkich nowiną.

Oprócz powyższej, nie dającej się zresztą odczuwać zmiany, życie Miliard-City nie różni się niczem od tego, jakie się zwykłe prowadzi w większych miastach i stolicach lądu stałego.

Mając czas bardzo mało zajęty, artyści dnie całe spędzają na wycieczkach w wygodnych wagonach elektrycznych, czy to do portów czy też do olbrzymich dwóch fabryk. Z rzeczywistem zaciekawieniem zaznajamiają się z całym procesem wytwarzania się i rozdzielania tej siły niezrównanej w swem działaniu i znajdującej tak różnorodne zastosowanie. Ład i systematyczność, jaka tam panuje wśród pracujących, pod kierunkiem inżynierów Somwah’a i Watson’a, godne byłyby naśladowania.

Jeżeli uparty Sebastyan niechętnem dotychczas okiem patrzy na te cuda, jeżeli Francolin więcej jest umiarkowany w swych uczuciach, to w jakimże stanie uniesienia i zachwytu pozostaje entuzyastyczny Yvernes. Zdaniem jego, ostatnim wyrazem dobra ludzi na ziemi, jest właśnie taka cudowna, pływająca wyspa, to też pewny jest, że zanim dwudziesty wiek dobiegnie końca, wszystkie morza i oceany pokryją się podobnymi zakątkami bezwzględnej szczęśliwości. A jakiż to będzie widok wspaniały i niezwyczajny, gdy kraiki takie, takie wyspy ruchome, wyruszą w podróż, by odwiedzić swe siostry na oceanie.

Przepadający znowu za wygodą i elegancyą Ponchard zostaje obecnie w bezustannym upojeniu; wszystko bowiem co go otacza, dziwnie odpowiada nigdy dotąd niezaspokojonym marzeniom jego i upodobaniom, bo cóż to za kraj, gdzie się mówi o milionach jak gdyby to były skromne dwudziesto-frankówki, gdzie każdy ma w swym pugilaresie sumę kilku tysięcy dolarów! Często też Jego Excelencya zwraca się do Francolina, mówiąc:

– Czy nie masz, mój drogi przy sobie pięćdziesięciu tysięcy franków?…

Z biegiem czasu Koncertujący kwartet zawiązał dość liczne stosunki w miliardowem mieście, będąc wszędzie podejmowany z nadzwyczajną uprzejmością. Bo i któż zresztą nie spieszyłby powitać w swych progach gości tak wyjątkowych, a polecanych tak gorąco przez pana Munbara?

Przedewszystkiem jednak artyści francuzcy odwiedzili współziomka swego, Atanazego Doremusa, piastującego urząd metra tańca i dobrego ułożenia.

Dzielny ten, sześćdziesięcio już letni starzec, małego wzrostu i szczupły, wygląda czerstwo i zdrowo, zachowawszy dotąd wszystkie zęby i bujną, choć siwą już, równie jak wąsy, brodę, i czuprynę. Elastyczny i lekki w ruchach, ma chód prawie rytmiczny. Ubiera się zawsze starannie, dbając szczególniej o elegancyę swego obuwia; mówi chętnie i dużo, można nawet powiedzieć, że wymowa rywalizuje u niego z gracyą i wdziękiem…

Zamieszkując dzielnicę katolicką, zajmuje przy dwudziestej piątej ulicy skromny domek, od którego czynsz roczny wynosi trzy tysiące dolarów, a stara murzynka pobierająca pensyę stu dolarów kwartalnie, pełni u niego wszystkie obowiązki potrzebnej usługi. Ujrzawszy artystów, powitał ich z wyszukaną serdecznością, powtarzając wielekroć razy:

– Jakże czuję się szczęśliwym, och! jakże szczęśliwym, że was widzę drodzy mi współziomkowie! Zaprawdę, świetną powzięliście myśl osiedlenia się w naszem mieście! Pewny jestem, że nie pożałujecie tego nigdy!… Co do mnie, od czasu jak tu mieszkam, pojąć nawet nie mogę życia w innych, jak tutaj warunkach…

– A od jak dawna jesteś pan na wyspie – pyta Yvernes.

– Od ośmnastu miesięcy – odpowiada profesor tańca, ustawiając z uwagą nogi swe w drugiej pozycyi. – Należę do pierwszych mieszkańców Standard-Islandu. Dzięki znakomitym stosunkom jakie miałem w Nowym Orleanie, mogłem zaofiarować moje usługi zacnemu naszemu prezydentowi, panu Cyrusowi Bikerstoff, i od tej chwili, z rocznej pensyi, którą pobieram jako metr tańca tutejszego konserwatoryum, mogę żyć spokojnie…

– I jak prawdziwy milioner – wtrącił Ponchard.

– Oh, co to znaczy być milionerem!

– Wiem już, wiem o tem cokolwiek; ale jak nam wspomniał pan prezes, urzędowne lekcye pana nie są zbytecznie uczęszczane przez tutejszą młodzież…

– Słuszna, najzupełniej słuszna uwaga! W naszem mieście bowiem młode panienki uważają się dość już zręczne od samego urodzenia, gardzą więc wszelkim kierunkiem w tym względzie; mężczyźni zaś mniej pewni siebie, ale wiedzeni uczuciem miłości własnej, wolą brać lekcye w sekrecie w mym domu, aniżeli tam, na publicznej sali; takich też uczniów liczę bardzo wielu.

Gadatliwy metr tańca nie omieszkał, w dalszym ciągu rozmowy, opowiedzieć nieco o swem życiu. Urodzony w Paryżu, młodzieńcem jeszcze opuścił ojczyznę, udając się do Nowego Orleanu, gdzie między publicznością pochodzenia przeważnie francuzkiego, nieodżałowanej nigdy Luisiany, znajdował zawsze dosyć powodzenia, w uprawianym przez siebie talencie.

Wyrobiwszy sobie wstęp do domów zamożniejszych rodzin, zdołał uzyskać pewne uznanie i wziętość, tak, że z biegiem czasu mógł złożyć pewną sumkę oszczędności, która mu jednak w jednym z licznych amerykańskich krachów bezpowrotnie przepadła. Nieszczęśliwy ten wypadek miał miejsce właśnie w tym czasie, gdy Towarzystwo Standard-Island rozrzuciło po całym świecie prospekta i doniesienia o powstaniu „Cudownej wyspy”, wzywając wszystkich bogaczy, wszystkich miliardowiczów, czy to bankierów, czy właścicieli kopalni, czy handlarzy solonem mięsem, aby spieszyli zaludnić miasto w którem jedynie używać mogą w pełni owoców długoletniej pracy i zabiegów.

Wówczas to, Atanazy Doremus powziął myśl starania się o posadę odpowiednią swemu talentowi, a będąc znanym rodzinie Coverley’ów, pochodzącej również z Nowego Orleanu, i wskutek tej dość wpływowej protekcyi, zamieszkał w Miliard City na warunkach stałej rocznej pensyi.

Wprawdzie obowiązkowych lekcyi nie udziela on nigdy, dla prostej przyczyny zupełnego braku uczni, i w oznaczonych godzinach jedynie tylko drobna postać mistrza, odbija się w zwierciadłach balowej sali w Casino, lecz u siebie w domu bywa najczęściej dosyć zajętym w ciągu dnia każdego.

Z kolei Paryżanie opowiedzieli ziomkowi swemu okoliczności w jakich się dostali na Standard-Island, kładąc nacisk na szczegóły wypadku, z którego podstępnie skorzystać umiał Kalikstus Munbar, tak, że nim się opatrzeć zdołali, podniesiono już w porcie kotwicę i wyspa zawinęła na pełne wody Oceanu.

– Od naszego prezesa Sztuk Pięknych wszystkiego zawsze spodziewać się można. Figiel ten jest tylko jednym z licznych jemu podobnych, które z prawdziwie rzadką umiejętnością sprytna ta głowa urządzić umie. Nieodrodny to syn Barnuma! Obawiam się tylko, że kiedyś skompromituje jeszcze całe Towarzystwo. Rzadko spotkać człowieka, któryby tak mało liczył się z formami etykiety, kilka lecyi dobrego znalezienia się, przydałoby mu się bardzo! Jest to typ Yankesa zdolnego zasiąść w fotelu i oprzeć nogi na oknie! W gruncie jednak, nie zła to natura, grzeszy tylko zarozumieniem, że mu wszystko jest dozwolone. Pomimo to nie sądźcie drodzy ziomkowie, iż wypadnie wam kiedyś żałować, choćby tego jedynie roku przepędzonego w Miliard-City, znajdziecie tu bowiem takie uznanie, że upajającemu jego wpływowi trudno się oprzeć najsilniejszym nawet umysłom.

– Urok ten niezawodnie potęgować się będzie przy końcu każdego kwartału – zauważył wesoło Francolin, przejęty obowiązkami kasyera Kwartetu.

– To już inna kwestya, co do której sądzę, że zdania nasze nie różnią się – zapewnił pan Atanazy.

– A jakie jest pańskie zapatrywanie na wzajemny stosunek dwóch dzielnic waszego miasta? – pytał Ponchard.

– Sądzę, że jest to jedyna ciemna chmurka na błękitnym naszym horyzoncie – odpowiada poważnie zacny profesor – i szczerze obawiać się można, aby nas kiedy nie uraczyła niepożądaną wcale burzą. Obiedwie najbogatsze u nas rodziny Tankertonów i Coverley’ów współzawodnicząc o pierwszeństwo, stoją jeszcze dzisiaj na względnej etykiecie, lecz za pierwszem drobnem starciem, może nastąpić wybuch.

– A więc eksplozya, w każdym razie jednak bez dynamitu! Całość więc wyspy nie jest zagrożoną, jak się zdaje, i możemy spokojnie kłaść się co wieczór na spoczynek! – żartował Ponchard.

– Dotąd przynajmniej, znajdować się tu jesteśmy zmuszeni – wtrącił kwaśnym tonem wiolonczelista.

– O, co do wyspy naszej, ta jest niewzruszoną – zapewniał Atanazy Doremus. – Od ośmnastu miesięcy, to jest od czasu jej istnienia, nie było wypadku jakiegokolwiek większego uszkodzenia, bo pomyślcie tylko panowie, toż ona ze stali cała, czy może być co trwalszego na świecie!

– Słuszna uwaga – odzywa się uczonym głosem Ponchard – jakiż metal, jakie ciało zdolne jest stawić silniejszy opór nad stal hartowaną! Stal, toż to najlepsze części żelaza, a czemże jest w gruncie rzeczy cała ziemia nasza, jeżeli nie olbrzymim odłamem rudy żelaznej? Ze stali więc zbudowana pływająca wyspa, jest jakby drobną miniaturą kuli ziemskiej.

– Bądźmy więc o jej byt najzupełniej spokojni! – dorzuca Yvernes.

– A wasz prezydent, pan Cyrus Bikerstaff, jestże on również ze stali? – pyta Ponchard.

– Tak panie, jest to człowiek wielkiej energii i taktu niezrównanego, na nieszczęście przecie w Miliard-City nie wystarcza być ze stali tylko.

– A rozumiem, tu trzeba być ze złota…

– Niestety! a w dodatku dobrej próby złota, bo inaczej niema się żadnego waloru. To też pan Cyrus Bikerstaff, mimo wysokiej swej pozycyi zostaje jedynie urzędnikiem, prezydującym we wszystkich sprawach cywilnych, pobierającym opłaty celne, zmuszonym mieć baczne oko na ład i porządek w mieście, jednem słowem narażającym się każdemu, poza tem jednak nic więcej, absolutnie nic!

– Owszem, pozostaje mu jeszcze trudność utrzymania w równowadze katolickiej i protestanckiej szali – zauważył Ponchard.

Dowcipne te słowa wywołały szczery uśmiech na usta obecnych, a zacny profesor tańca dodał:

– Och, bezwątpienia, zaszczyt to nielada być takim neutralnym przewodnikiem dwóch przeciwnych prądów, w tem na wskroś elektrycznem mieście! – Niedawno ludność protestancka osiedlająca się tutaj niby tylko dla wypoczynku zatęskniła za ukochanym swym handelkiem, i na ogólnem zebraniu podniosły się głosy, aby wyspa w swych podróżach rozwoziła po Oceanii towary i produkta Ameryki. Co chcecie panowie, żyłka kupiecka prędzej czy później odezwie się zawsze nawet u posiadaczy miliardów. Z tego powodu powstały długie i gorące dysputy, bowiem prawa naszej wyspy zabraniają stanowczo wszelkiego handlu, wszelkich przedsiębiorstw, któreby mogły w czemkolwiek krępować lub zamącić ogólny spokój mieszkańców.

Żegnając się z uprzejmym swym ziomkiem Koncertujący Kwartet, obiecał odwiedzać go częściej, teraz jednak nadeszła godzina, w której mistrz gracyi zwykł, obowiązkom swym czyniąc zadość, przechadzać się samotny po balowych salonach Casino. Tymczasem Standard-Island posuwając się bezustannie naprzód, zbliża się w połowie czerwca do strefy gorącej, i palące promienie słońca dokuczyłyby jej mieszkańcom w sposób bardzo przykry, gdyby nie orzeźwiał ich lekki powiew chłodniejszego powietrza morskiego.

– Możnaby sądzić, że to świetlana gwiazda holuje naszą wyspę, albo jeżeli wolicie, że skrzydlate konie boskiego Apolina zaprzężone są do olbrzymiego tego woza! – deklamował Yvernes. – Ale Sebastyan Vaillant, nieprzyjaciel wszelkiej egzaltacyi, przyjmuje zdanie powyższe pogardliwem wzruszeniem ramion, tem więcej, że przy każdej sposobności nie omieszkuje powtarzać;

– Zobaczymy kiedyś, jak się ta nierozsądna awantura zakończy jeszcze!…

Wieczorem o chłodzie, całe towarzystwo Miliard-City pieszo, konno, w lub pojazdach używa ruchu po ulicach rozległego parku, i artyści francuscy podziwiać mogą kosztowne stroje pięknych „lady”, które ze szczególnem upodobaniem zmieniają swe toalety kilka razy dziennie, oddając zawsze pierwszeństwo lekkim gazom jedwabnym, albo też w modzie będącej materyi, wyrabianej z celulozy, lub cieniuteńko przędzonego włókna drzew sosnowych. Kwestya mody i ubrania zwykła tu wszystkich wyjątkowo zajmować, i nowości paryskie z gorączką nieledwie przyjmowane bywają przez tutejsze damy.

– Pewny jestem, że niezadługo ujrzymy tu jeszcze materye tkane z gałązek bluszczu, które będą symbolem wiernej przyjaźni, albo też z włókna płaczącej wierzby, noszonych w dowód głębokiego smutku, żartował dowcipny Ponchard.

Niekiedy, pośród tego eleganckiego tłumu, przesunie się poważna para króla i królowej Malekarlii którzy jakkolwiek pozbawieni dostojeństwa i tronu, zachowali dawną godność obok prostoty nieledwie. Widok zdetronizowanych tych władców prowadzących się skromnie pod rękę, nakłania artystów francuskich do poważnych rozmyślań nad niestałością losu, i nad wyższością ducha umiejącego się wznieść ponad krótko trwałe względy tego świata.

Jakkolwiek mieszkańcy Standard-Islandu są dziećmi republikańskich na wskroś Amerykanów, niemniej przeto pochlebia im fakt, że za współobywateli uważać mogą dostojne postacie monarsze; chętnie też, przy każdej sposobności oddają im należne honory, nie zważając już tym razem na to, że mimo dawnego stanowiska są to dzisiaj biedacy tylko, w porównaniu do ich własnych, prawdziwie bajecznych fortun.

Powodowany innymi może względami, Koncertujący Kwartet nie zaniedbuje pozdrawiać byłych monarchów, spotykanych dość często na ulicach miasta i w parku, z elegancyą prawdziwie francuską, odbierając w zamian, również uprzejme uchylenie kapelusza. Jeżeli sposób podróżowania na pływającej wyspie jest stosunkowo dogodnym i przyjemnym, jedynym nawet, możnaby powiedzieć, dla tych, którzy lękają się burz morskich lub nie znoszą kołysania nieuniknionego nawet na największych okrętach; jeżeli jest się tu bezpiecznym jak na każdym lądzie stałym, a płonną byłaby wszelka obawa rozbicia i zatonięcia, to znowu gdy Francolin i Ponchard przebiegają ten kawałek ziemi z jednego końca na drugi, zgadzają się najzupełniej w zdaniu, że wyspie brakuje tego właśnie co nadaje właściwy charakter okrętowi, a nie posiada też ona równocześnie uroku, najdrobniejszego nawet, lecz prawem natury powstałego lądu, zdolnego widokiem swym obudzić iskrę bożego natchnienia zarówno w poecie jak w malarzu.

Tak, bezwątpienia, Standard-Island jest niczem więcej jak geometrycznie zestawioną bryłą stalową, twardą i zimną jak materyał z którego powstała.

Entuzyastyczny nawet Yvernes przyznać w końcu musi że jakkolwiek wielkim może być umysł ludzki, niezdolnym jest jednak stworzyć cokolwiek, coby choć w części dorównywało potędze natury; dziełu jego bowiem brakować zawsze będzie duchowego piękna wszechmocnej dłoni stwórcy!

Równocześnie, gdy pływająca wyspa przejeżdżała linię pod „Zwrotnikiem Raka,” artyści wystąpili z drugim swym koncertem, przyjętym przez licznych słuchaczy z zapałem równym pierwszemu. Owszem, publiczność Miliard-City żywiej jeszcze zainteresowana znaną już a tak piękną muzyką, wydzierała sobie poprostu bilety wejścia, chociaż przezorny Kalikstus Munbar podwoił prawie jeszcze wysoką ich pierwotną cenę. Na drobnostkę tę jednak nikt prawie nie zważał i sala koncertowa okazała się za małą, by pomieścić wszystkich amatorów harmonijnych tonów Mozarta, Haydn’a i Bethowena. Widocznie praktyczni Yankesi stwierdzili po pierwszym już koncercie zbawienny wpływ tej muzyki na stan swego zdrowia, jak pragnął tego dowieść artystom wymowny prezes Sztuk Piękych.

Po skończonym koncercie wśród grzmiących oklasków najzupełniej zadowolony Kwartet opuszczał salę, ujrzał znowu wśród tłumu, „biedaków”, których nie stać było na zapłacenie trzystu sześćdziesięciu dolarów za fotel, stojących skromnie u drzwi wejściowych, króla i królowę Malekarlii.



Rozdział IX

ARCHIPELAG WYSP SANDWICH.

W kierunku, w którym podążała Standard-Island znajduje się na Oceanie Spokojnym całe pasmo, jakby olbrzymich wierzchołków gór, z których tylko: Nülzan, Kansi-Oalm, Molokai, Lawai, Mani, Kaluahani i Hawai wynurzają się nad powierzchnię oceanu, reszta ukryta pod wodą, tworzy ostre rafy, nader niebezpieczne dla żeglugi.

Ośm tych, nierównej wielkości wysp, oznaczone zostały w geografii pod nazwą, archipelagu hawajskiego, albo grupy wysp Sandwich, które ciągnąc się ukośnym łańcuchm, od strony północno-wschodniej ku południowo-zachodniej i przekraczając zaledwie linję Zwrotnika, usuwają się bok, na cztery tysiące metrów odległości od innych ziem Oceanii.

Pozostawiając w spokoju kwaśnego zawsze i niedającego się niczem zainteresować wiolonczelistę Francolin’a, Yvernes i Ponchard, rozmawiali często a zawsze dotąd z zupełnem zadowoleniem o odbywanej podróży.

– Słowo daję, mówił pierwszy skrzypek, nie widzę w tem nic złego a nawet podoba mi się bardzo projekt zwiedzania wysp Sandwich. Ile tam rzeczy nowych a ciekawych nas czeka, ileż wspomnień na całe życie zachować będzie można!

– Temwięcej gdy weźmiemy pod uwagę, że poznamy na miejscu plemiona ludów dzikich, ludożerców może jeszcze, wyglądających bezwątpienia inaczej trochę w samej ojczyźnie, jak te podrabiane najczęściej okazy, które się widuje w zoologicznych i botanicznych ogrodach Europy i Ameryki, dodaje Francolin

– Czyż podobna, aby Hawajczycy byli jeszcze ludożercami? pyta Yvernes.

– Przynajmniej możemy się tego spodziewać, odparł poważnie Ponchard. Toż nie kto inny, tylko ich dziadowie pożarli w swoim czasie kapitana Cooka, a gdy dziadowie zakosztowali w tak znakomitym marynarzu, wątpić należy, aby u wnuków gust podobny nie istniał już wcale, przyznać trzeba, że Jego Ekselencya raczyła się wyrazić, z bardzo małym szacunkiem o sławnym żeglarzu angielskim w 1778 r. pierwszy zawinął do tego archipelagu. Nikogo jednak z obecnych nie wzrusza to zbytecznie, umysły bowiem wszystkich zajmuje wyłącznie chęć ujrzenia nareszcie, choćby w oddali, lądów, ku którym zmierzają.

Codziennie też z niecierpliwością wypatrują sygnału na wieży obserwatoryum, mającego oznajmić mieszkańcom Miliard-City pierwsze ukazanie się wysp hawajskich.

Nareszcie dnia 6-go lipca wielka ta nowina rozeszła się lotem błyskawicy po mieście całem i na rogach ulic, wśród innych ogłoszeń pojawiło się krótkie, lecz wymowne telantograficzne doniesienie:

„Standard-Island naprzeciw wysp Sandwich”. Wprawdzie pięćdziesiąt jeszcze mil dzieli ją od tych lądów, ale najwynioślejsze punkta Havai przechodzące wysokość czterech tysięcy dwustu metrów, są już dość widoczne przy sprzyjającej pogodzie.

Płynąc od strony północno-wschodniej, komandor Ethel Simoe kierował się wprost ku wyspie Oahu, której stolica Honolulu jest zarazem głównym miastem całego archipelagu.

Oahu, trzecia z rzędu w tym łańcuchu wysp mając od północnej strony Nuahu i Kanai, obfitujące jedynie w obszerne pastwiska dla bydła, nie jest największym z sąsiednich sobie lądów, daje bowiem powierzchnię liczącą zaledwie tysiąc sto dziewiędziesiąt kilometrów, podczas gdy Havai mieści ich siedemnaście tysięcy.

– Przez czas pobytu swego w miliardowem mieście artyści francuzcy zawiązali liczne, a przyjazne stosunki wśród pracującej tamże inteligencyi. Chętnie widziani zarówno przez prezydenta jako i pana Ethel Simoe odwiedzali też często półkownika Stevarda i inżenierów Watson i Somwach. Z wielką przyjemnością przebywając nieraz godziny całe na platformie wieży obserwatoryum, tem spiesznej podążyli tam w obecnej chwili, gdzie znajdujący się właśnie uprzejmy komandor, podał im niezwłocznie doskonałą lunetę, wskazując na dalekim horyzoncie dwa szarzejące punkta:

– Jest to Manua Loa i Manua Kea – rzekł objaśniająco – dwa wspaniałe wulkany, które w 1852 i 1855 roku wyrzuciły na wyspę przeszło siedmkroć sto tysięcy metrów kubicznych lawy!

– A to coś olbrzymiego! – zawołał Yvernes. – Czy sądzisz komandorze, że przedstawi nam się możność podziwiania takiego widoku, za naszej tu bytności?

– Nie mam o tem pojęcia, drogi mój panie, wulkany bowiem nie bywają czynne wedle rozkazu.

– Oh, wyjątkowo tym razem tylko i przy poważnej protekcyi… – odzywa się Ponchard. – doprawdy, gdybym był na miejscu panów Tankerdana i Coverley’a opłacałbym wybuchy wulkaniczne, ilekroć by mi tylko przyszła ku temu fantazya…

– Nie omieszkam pomówić z nimi w tej poważnej kwestyi – zapewnia z uśmiechem pan Simoe, i nie wątpię, że chętnie uczynią wszystko, aby wam nie odmówić tak pożądanej przyjemności.

– Pozostanę szczerze wdzięcznym – dziękował również z uśmiechem wesoły Ponchard – proszę jednak powiedzieć mi jeszcze, ile też ludności mogą razem wszystkie wyspy liczyć w obecnej chwili?

– Jeżeli prawdziwą jest wiadomość, że w końcu przeszłego stulecia było około dwakroć sto tysięcy ludności, to teraz cyfrę tę o połowę zmniejszyć trzeba.

– Bagatela! toż to niemała jeszcze siła, sto tysięcy dzikich, którzy zachowali prawdopodobnie dawne, krwiożercze instynkta i pozostali dotąd ludożercami! Niechże pan sobie tylko wyobrazić zechce, gdyby się ten tłum rzucił na naszą wyspę – toż na jeden ząb tylko mieliby wszystkich mieszkańców miliardowego miasta razem wziętych!

– Ostrożnie, by się nie zadławili miliardami, trudnemi bądź co bądź do strawienia – żartował Yvernes.

– Nie pierwszy to już raz wyspa nasza zawija do tych brzegów – opowiada dalej pan Simoe – w zeszłorocznej bowiem już podróży zostaliśmy tu przywabieni nadzwyczajną zdrowotnością klimatu. Wiadomą jest bowiem rzeczą, że chorzy Ameryki, obierają sobie często wyspę Hawai jako miejsce klimatyczne; spodziewać się też można, że zaniedługo lekarze Europy pospieszą wysyłać tam również swoich pacyentów.

– Żartujesz pan, panie komandorze, weźmij tylko pod uwagę kolosalną odległość…

– Bynamniej nie żartuję! Przy dzisiejszych warunkach użycia siły elektrycznej jako motoru, Honolulu nie dalej leży od Paryża, jak o dwadzieścia jeden dni drogi; któżby więc zważał na taką drobnostkę, gdzie idzie o tak ważną rzecz jak zdrowie, a takiem jak tu powietrzem nie oddycha się bodaj nigdzie.

Dnia 9 lipca Standard Island znajduje się w oddaleniu już tylko mil od wyspy Oahu, nad którą w kierunku wschodnim wznosi się szczyt wygasłego dawno wulkanu Diamond-Head; nieco dalej widnieje jeszcze drugi krater zwany przez Anglików „Boel de Punch”, o którym mówią – zauważył żartobliwie pan Simoe – że taką olbrzymią wazę „brandy” trudno byłoby wychylić największemu nawet amatorowi alkoholicznych napoi.

Przepływając między Oahu a Molokai, Cudowna wyspa odbywa zwykłe manewra okrętów przybijających do lądu; okrąża wschodnio-południowy przylądek i dla wielkiej ilości wody, którą usuwa swym ciężarem, zatrzymuje się zdala od brzegów o tysiąc dwieście sążni.

Doświadczony komandor, znając głębokość wód w tem miejscu, nie każe zarzucać kotwicy w ścisłem tego słowa znaczeniu, a jedynie przez umiejętną kombinacyą, wzajemnego przeciwdziałania sobie olbrzymich śrub na dwóch krańcach wyspy, utrzymuje ją w tak bezwzględnym spokoju, jak nieruchomo stoi cały Archipelag hawajski.

Ogólny charakter Oahu przedstawia przypatrującemu się ciekawie Kwartetowi widok bardzo zajmujący. Wzgórzysty grunt, tworzący różne wyniosłości i pochylenia, zdobi świetna zieloność lasków pomarańczowych i innych, właściwych tej strefie drzew, wśród których, jak szyba zwierciadlana rozlewają się piękne wody „Jeziora pereł”.

Rzeczywiście, Antypodzi, których poznanie tak mocno zaciekawia Poncharda, nie mogą w żaden sposób skarżyć się na niełaskawą przyrodę, rozrzucającą tu szeroką dłonią swe dary. Niechby tylko oni sami, zachowali dawne swe obyczaje, niechby zostali dotychczas ludożercami, Jego Exelencya zapewnia, że niema żadnych już nadto wymagań. Nagle jednak wyrywa mu się okrzyk zdumienia, grozy nieledwie.

– Wielki Boże, co ja widzę! – woła przysłaniając oczy.

– Cóż takiego? – pyta zaniepokojony Francolin.

– Tam, tam, wśród drzew błyszczy zdaje się dzwonnica kościoła.

– Widzę ją najwyraźniej, a nawet dalej jeszcze wychyla się fronton wspaniałego jakiegoś pałacu – mówi z kolei Yvernes.

– Nie, to niemożebne, aby w tym kraju kapitan Cook pożartym został!…

– Najwidoczniej komandor musiał popełnić omyłkę, i ziemie te nie są wyspami Sandwich – dowodzi Sebastyan, wzruszając ramiona.

– Tak przynajmniej ze wszystkiego wnosićby można – potwierdza Francolin.

– O nie, panowie – odzywa się nadchodzący właśnie inżynier Somwah – pan Ethel Simoe nie potrafi popełnić pomyłek w tym rodzaju. Zapewnić też was mogę, że ziemia ta jest wyspą Oahu, a miasto, które się tam rozkłada na przestrzeni kilkunastu kilometrów kwadratowych, może być tylko Honolulu, znanem wam dotychczas z nazwy jedynie.

– Muszę dać wiarę twierdzeniom pana, jakkolwiek to wszystko przedstawia się myślom moim tak bardzo nieprawdopodobnem – odpowiada Ponchard. – Bo proszę mi wytłómaczyć tylko jakim sposobem może tak wyglądać kraj, w którym mieszkają ludy, o tyle dzikie, że zachowały jeszcze instynkta krwiożercze.

– Było to niegdyś, mój drogi panie, dzisiaj, dzięki zbawiennym wpływom misyonarzy cywilizacya świata znalazła tu wstęp otwarty. Dzisiaj nietylko zatarły się tu zupełnie dawne dzikie obyczaje, lecz nawet język krajowców niebawem może być całkowicie zapomnianym, ustępując przed wszechwładnie panującą tu anglo-saksońską mową.

– Więc to Anglicy zajmują teraz pierwsze na tych wyspach miejsce?

– Anglicy i Amerykanie, wielu jest również Chińczyków sprowadzonych głównie przez plantatorów do uprawy roli. Osiedleni tu od kilku już pokoleń, utworzyli z biegiem czasu osobną jakoby rasę, zwaną w miejscowym języku: „Hapa-Pake”, co znaczy, Pół Chińczyk. Dość liczebnie też żyją tu Portugalczycy, z powodu stałych stosunków handlowych tych ziem z wyspami Azorskiemi.

– A dzicy, albo jeżeli pan woli, krajowcy? – pyta Yvernes.

– O, i tych znajdziecie tu panowie tylu jeszcze, abyście zadowolnić mogli waszą ciekawość, chociaż przywieziony, podobno przez Chińczyków, zabijający trąd, przedziesiątkował ich znacznie – objaśniał dalej uprzejmy inżynier.

Tak, niestety! francuzki kwartet widzi się zmuszonym zrezygnować z urzeczywistnienia fantastycznych swych marzeń, spotkania się na Archipelagu Sandwich oko w oko z ludożercami; dochodzi do tego przekonania z chwilą, gdy jedna z szalup Standard-Islandu przewiozła ich do portu Oahu, gdzie również wiedziona ciekawością ludność napływała ze wszystkich stron kraju. Bezwątpienia typy podobne widzieć można wszędzie w Ameryce a nawet w starej Europie.

– O kolorycie miejscowy – woła pierwszy skrzypek – jakaż ręka zatarła cię na nowoczesnej palecie! Tak jest, ręka cywilizacyi i postępu, która jest prawem natury ludzkiej, zmieniła i tu pierwotny stan ludności, zmieniła nawet kraj cały!

Dwie ostro w ocean wrzynające się skały, które na lądzie rozwijały się dwoma pasmami wzgórz, tworzą naturalny, dość obszerny port zabezpieczony od wichrów i burz morskich, nawiedzających czasem te strony.

– Rozczarowanie! najzupełniejsze rozczarowanie – powtarza półgłosem Ponchard. – Zaprawdę, smutną jest konieczność utraty najmilszych złudzeń w każdej podróży.

– Bo lepiej jest zawsze nie awanturować się w dalekie strony, a siedzieć spokojnie w domu – odpowiada szorstkim głosem, idący obok wiolonczelista.

– Co do mnie nie zgodzę się na to nigdy – woła Yvernes – bo zechciej powiedzieć mi tylko, co w świecie może dorównać widokowi, jaki przedstawia ta pływająca wyspa, odwiedzająca swe siostry na dalekich oceanach?

Jeżeli jednak stan moralny i umysłowy mieszkańców archipelagu Sandwich uległ korzystnej zmianie, to klimat ich pozostał takim, jakim był od wieków zapewne, a więc jednym z najzdrowotniejszych na naszym globie. Mimo bowiem, że okolice zajmowane przez wyspy znane są pod nazwą „Morza gorącego” termometr dzięki powiewom wiatru od północy, nie wskazuje w Honolulu nigdy ponad 21º Celsyusza. Nie licząc się też nawet z gwałtownemi burzami zwanemi „konnos”, które od czasu do czasu nawiedzają tę strefę, liczni chorzy Ameryki przybywają tu, aby ratować nadwątlone zdrowie.

Bądź co bądź, im więcej artyści francuzcy zapoznają się z krajem i jego ludnością, tem szybciej tracą fałszywie o nich wyrobione pojęcia, które opadają jak różnobarwne liście jesienne, pozostawiając marzycielom niezadowolenie doznanego zawodu.

– To Kalikstus Munbar wywiódł nas znowu tak zręcznie w pole – mówi z goryczą Ponchard – toż nie kto inny, tylko on zapewniał nas, że wyspy Hawajskie są ostateczną granicą dzikich ludów na Oceanie!

Lecz zagadnięty o to winowajca, odrzekł, przymrużając znacząco prawe oko:

– Cóż chcecie, drodzy przyjaciele, wszystko uległo tu takiej zmianie od ostatniej mej bytności, że sam nie mogę wyjść z podziwu…

– Znam cię już żartownisiu – odpowiedział Ponchard, klepiąc po ramieniu zacnego prezesa, śmiejącego się teraz serdecznie.

Nie zbyt dalekim jest jednak od prawdy Kalikstus Munbar, gdy utrzymuje, że ważne zmiany wprowadzone zostały na tych wyspach w przeciągu, stosunkowo, dość niedługiego czasu. Jeszcze bowiem w 1838 roku rządziła w Honolulu monarchia konstytucyjna z dwiema izbami deputowanych, obieranych pośród miejscowej ludności. Do pierwszej mieli prawo jedynie posiadacze ziemi, do drugiej wszyscy umiejący czytać i pisać. Nadto przy boku króla zasiadało czterech ministrów, służących mu radą i pomocą.

– A więc zamiast jakiejś małpy przybranej w pióra, której poddani z nieśmiałością składaliby swe dary, żył tu niegdyś król, i istniała konstytucya! – zawołał Yvernes.

– Pewny jestem – dodaje Ponchard – że ta królewska mość nie nosiła pierścieni w nosie, a może nawet kazała sobie robić sztuczne zęby u najlepszych dentystów Nowego świata.

– O, cywilizacyo, cywilizacyo! – powtarza pierwszy skrzypek. – Gdzież się podziały czasy, w których ludom tym nie trzeba było wstawianych zębów do gryzienia ciał ich jeńców wojennych!…

– Proszę wybaczyć entuzyaście Yvernesowi dziwny sposób zapatrywania się na rzeczy – zauważył poważny Francolin.

– Czynię to najchętniej w świecie – mówił dalej Kalikstus – bo nie zmienia to w niczem faktu, iż rządziła tu w owe czasy królowa Lilinokalani, która w końcu pozbawiona tronu, walczyła o należne prawa dla syna swego Adeya, przeciw pretensyom księżniczki Kaiulani. Był to okres dość długich wewnętrznych rozterek i wojen domowych, podobnych bardzo do tych, które się praktykują w poczciwych krajach Ameryki i Europy nawet, z tą tylko różnicą, że armia tutejsza szczupła bardzo, bo licząca zaledwie kilkuset stałego żołnierza, zbyt słabą była, by mogła odegrać jakąkolwiek poważniejszą rolę. Anglicy jednak mający zawsze baczne oko na wszystko, co się na dalekich morzach dzieje, nie omieszkali korzystać ze swoich wpływów i działając przeciw Japończykom, którzy zamierzali zagarnąć wyspy pod swój młody protektorat, spiesznie osadzili na tronie księżniczkę Kaiulani.

– A Ameryka, czy nie mieszała się całkiem w te sprawy? – pyta Francolin.

– O, Amerykanom nie zależy bynajmniej na tym protektoracie; im wystarcza najzupełniej pewność posiadania tu stacyi drogi morskiej, ponad to, nie troszczą się już o nic wcale.

W 1875 roku jednak, król hawajski Kamehameha złożywszy wizytę prezydentowi Grant’owi w Waszyngtonie, oddał sam dobrowolnie wyspy swoje pod opiekę Stanów Zjednoczonych. Stosunek ten przecież nie pozostał długotrwałym, bo gdy pan Cleveland chciał wrócić utracony tron księżniczce Liliuokolani, za czasów istniejącej już tam republiki pod prezydencyą pana Sanforda Dole, powstała silna przeciw niemu opozycya. Któż zresztą zmienić zdoła zapisane w księdze przeznaczenia losy, tak pojedyńczego człowieka, jak narodów całych?

Ostatecznie w obecnej chwili licząc od dnia 4 lipca 1894 roku Archipelag Hawajski, jest znowu republiką pod zaszczytną prezydencyą pana Dole.

'Propeller Island' by Léon Benett 25

Ponieważ Standard-Island ma zamiar zatrzymać się przy Archipelagu około dwóch tygodni, przeto liczni jej mieszkańcy wiedzeni ciekawością poznania miasta Honolulu i jego okolic, każą się tam codziennie przewozić. Pierwsze miejsce zajmują naturalnie zawsze rodziny Coverley’ów i Tankerdonów. Lecz i z tamtej strony niemniejszem jest zainteresowanie się Cudowną wyspą, jakkolwiek bytność jej tutaj już poraz drugi się powtarza. Zachwyt Hawajczyków jest bezmierny, i chociaż w portach Tribor i Barbor Harbour zachowują zawsze wszelkie ostrożności, całymi tłumami przybywają tam mieszkańcy Honolulu dla podziwiania wszystkich cudów miliardowego miasta. Oprócz jednak wzajemnej uprzejmości z jednej i drugiej strony, nie zawięzują się żadne bliższe stosunki, a policya miejscowa baczne ma oko na wszystkich, pilnując, aby z nadejściem wieczoru, nikt obcy nie pozostał na jej sztucznym gruncie.

Z pomiędzy licznych, różnego kształtu łodzi, wyróżnia się czworoboczny statek malajski, przybijający codziennie do brzegów stalowej wyspy. Załoga jego składa się z dziesięciu zaledwie ludzi, na których czele stoi kapitan, człowiek o surowym i energicznym wyrazie twarzy. Stałe te wizyty mogłyby zaniepokoić trochę policyę Standard-Islandu tym więcej, że ze szczególnem zainteresowaniem ją objeżdża wyspę dokoła, badając z różnych punktów za pomocą lunet wewnętrzne jej urządzenie. Czegóż jednak obawiać się może dziesięciotysięczna ludność Miliard-City ze strony tych kilkunastu ludzi, gdyby oni nawet złe jakoweś względem niej tworzyli zamiary?

Mimo zawodu jakiego doznał koncertujący kwartet z niemałem przecież zajęciem zwiedza nieznane sobie ziemie. Krajowcy zyskują nawet pewną sympatyę z ich strony, jako typ ludu o rysach wydatnych i mający w wyrazie twarzy obok pewnej dumy, coś dziwnie łagodnego, melancholijnego nieledwie.

„Powietrze naszego kraju jest wolne” mówi miejscowe przysłowie – i wolnym jest także lud pod rządem republikańskim, a jednak artyści francuzcy upatrują w nich jakby żal, za niepowrotną już nigdy, dawną, dziką wolnością.

'Propeller Island' by Léon Benett 26

Niektóre miejscowości na wyspie Oahu budzą w zwiedzających rzadkim swym urokiem szczery, niekłamany zachwyt. Wprawdzie flora tutejsza nie należy do najbogatszych, obfituje jednak w piękne lasy drzew bananowych, myrtowych, chlebowych, rycinowych, indygowych, olbrzymich datur i palm wszelkiego gatunku, grupujących się prześlicznie na górzystym gruncie Oahu, a złączonych malowniczo tysiącem ramion lian i innych pnących roślin.

Z produktów ziemi, które przedstawiają materyał do handlu i wywozu, pierwsze miejsce zajmuje ryż, orzechy kokosowe i trzcina cukrowa.

Co do zwierząt, mało tu można znaleźć urozmaicenia. Jeżeli bowiem Kanakowie t. j. krajowcy dążą do złączenia się z rasami stojącemi wyżej inteligencyą, to w świecie zwierzęcym żadna nie nastąpiła zmiana. Jako domowe znajdują się tu przedewszystkiem: świnie, kozy i kury, dzikich zaś brak jest zupełny, i oprócz skorpionów i zwinnych jaszczurek nie spotka się tu na ziemi innego żyjącego stworzenia.

Natomiast „mustików” czyli drobnych, i dokuczliwych muszek, ilość jest tak wielką, że przybywającym a nieprzyzwyczajonym do nich artystom, dają się mocno we znaki.

Między ptactwem, które zapełnia lasy, zauważyć trzeba zupełny brak śpiewających; natomiast upierzenie tego „krzykliwego” tylko światka, jest piękne i barwne. Przymiotem tym odznacza się między innemi „Menura”, pyszną zwana, której ogon barwy czerwonawo-rdzawej wygięty w kształcie lutni, bywa na 70 cm. długi. Blaskami też kruszców i drogich kamieni błyszczą w promieniach słońca ruchliwe chmurki kolibrów, olśniewając oczy patrzącego, a nie dozwalają mu usłyszeć najmniejszego nawet szelestu ich drobnych skrzydełek.

Liczebnie dość znaczna ludność Archipelagu znajduje się na stopniu wyższej już cywilizacyi. Na wzór Stanów Zjednoczonych, nauka jest tu dla każdego przymusową, lecz zarazem i bezpłatną, a udzielaną jest w szkołach tak wzorowo prowadzonych, że już na powszechnej wystawie w Paryżu 1878 przyznano im list pochwalny.

Artyści francuzcy poznają tu różne towarzystwa uczonych, bogate biblioteki, i ze szczególnem staraniem wydawane pisma, bądź to politycznej, bądź czysto literackiej i naukowej treści, które ukazują się zarówno w angielskim jak kanakskim języku.

Fakt ten mniej już wszakże zdziwił teraz Francuzów, gdy wzięli pod uwagę, że przeważna liczba wyższych urzędników i bogatszych mieszkańców Honolulu, jest pochodzenia amerykańskiego, których język jest tak samo tu w użyciu, jak w obiegu znajduje się tamtejsza moneta. Osiedleni jednak na Sandwich Yankesi, różnią się od swych braci na lądzie stałym w kwestyi przyjmowania napływającej z Niebieskiego kraju istnej powodzi ukośno-okich Chińczyków, którym Ameryka nadała wymowną nazwę „Żółtej febry”, broniąc wstępu na swe lądy.

Dziesiątego lipca Standard-Island gotuje się już do dalszej drogi, więc mieszkańcy jej żegnają Oahu i jej stolicę Honolulu, by poznać inne jeszcze wyspy hawajskie. Płynąc w kierunku południowo wschodnim, Cudowna wyspa wsuwa się śmiało na wąski pas morza między Molokai a Kanai. Ponad tą ostatnią widnieje na tysiąc ośmset metrów olbrzymi wulkan Nirhan, z którego krateru wznosi się w obecnej nawet chwili obłok dymu i wyziewów gazowych. Grunt tej wysepki, najmniejszej z Archipelagu, tworzą pokłady natury koralowej, oraz lawy wulkanicznej, wydającej za każdym uderzeniem bałwanów przytłumione metaliczne dźwięki.

Już wieczór zapadł i noc rozpostarła swe cienie, gdy Standard-Island nie opuściła jeszcze wązkiego a niebezpiecznego kanału, czegoż jednak mogą się obawiać jej mieszkańcy, gdy kieruje nimi wprawna dłoń, doświadczonego Komandora?

Dopóki słońce nie skryło się za wyżynami Lanai, straż u portów i na wieżach miasta obserwowała, zdala trzymający się statek malajski; nazajutrz nawet gdy słońce oświeciło horyzont, żagle jego widniały jeszcze, jak drobne punkciki białe.

Okoliczność ta, dziwna może trochę, nie wzbudzała wszakże najmniejszej nawet nieufności lub niepokoju, bo czemże być musi krucha ta łupinka w obec olbrzyma ukutego ze stali jakim jest Standard-Island.

Dnia tego cudowna wyspa płynie dalej między Kalukani i Maui z których ostatnia mająca za stolicę i port Lahainę, zajmuje drugie miejsce w archipelagu wysp Sandwich; na niej też wznosi się ku niebu na trzy tysiące metrów olbrzymia góra Maleahola co znaczy „Dom słońca”.

Całe dwa dni następne zajęte są okalaniem brzegów wielkiej Hawai, w której zatoce Kealakeacua, kapitan Cook, przyjęty najpierw przez krajowców jak bożyszcze, zamordowanym wreszcie został przez nich 1779 roku. Odważny ten żeglarz dokonał wszakże dzieła odkrycia tych ziem, które ku pamięci sławnego ministra wielkiej Brytanii, wyspami Sandwich nazwał.

Hawai, na której również jak na Oahu, kwitnie cywilizacye Nowego świata, posiada nawet pięćdziesiąt siedm kilometrów kolei żelaznej, łączącej dwa główne miasta: Hilo i Kailu.

Stojący na wieży obserwatoryum koncertujący kwartet dostrzega najwyraźniej słupek dymu, który się wznosi z lokomotywy idącego właśnie pociągu.

– Tego tylko jeszcze brakowało! – zawołał oburzony tym widokiem Yvernes.

'Propeller Island' by Léon Benett 27

Nazajutrz, gdy Cudowna wyspa opuszczała już te okolice oceanu, statek malajski okrążał właśnie najdalej w morze sięgający przylądek Hawai, której szczyt góry Muna-Loa gubi się w obłokach na cztery tysiące metrów.

– Jesteśmy okradzeni, pokrzywdzeni i oszukani – wołał Ponchard.

– Masz zupełną słuszność, odpowiedział Yvernes, trzeba nam było przybyć tutaj o sto lat wcześniej! Jakkolwiek wtenczas nie bylibyśmy mogli odbyć tej podróży na tej prześlicznej pływającej wyspie…

Zgodziłbym się chętnie na takie ustępstwo, bo co mi znaczy Cudowna wyspa wobec przykrości, jakiej doznałem na widok eleganckich tużurków i modnych krawatów, gdy wedle zapewnień bałamutnego Kalikstusa, spodziewałem się spotkać z dzikimi krajowcami, przybranymi w różnobarwne pióra i błyskotki. Zaprawdę, co do mnie, żałuję szczerze pięknych czasów kapitana Cooka!

– Ciekawy też jestem, czy z równym dzisiejszemu zapałem, przyjąłbyś wtenczas „Ekselencyo” tę krwi chciwą bandę rzucającą się na ciebie z dzikością tygrysa lub lamparta… – zauważył Francolin.

– O… i w tym razie nawet, miałbym to rzadkie na świecie zadowolenie, że choć raz w życiu kochał mnie ktoś dla mnie samego!… – odpowiada wesoło Ponchard.

– Winszuję takich przyjemności, mruknął Sebastyan.



Rozdział X

PRZEJŚCIE RÓWNIKA.

Ponieważ od dnia 23-go lipca słońce poczyna się skłaniać ku półkuli południowej, przeto konieczną jest rzeczą opuścić coprędzej okolice w których niebawem ma nastąpić przykra pora deszczowa.

Posuwając się drogą, jaką zdaje się wskazywać złocista gwiazda dnia, Standard-Island gotową jest przebyć linię równika by dostać się ne te regiony ziemi naszej, na których klimat mimo nazwy miesięcy: listopada, grudnia i lutego pozwala mieszkańcom używać najprzyjemniejszej wiosny i lata.

Przestrzeń dzieląca archipelag Hawajski od wysp Markizów wynosi około trzech tysięcy kilometrów kwadratowych, a Cudownej wyspie spieszno być musi powitać te lądy, skoro podąża ku nim z całą możliwą szybkością swej żeglugi.

Ściśle rzeczy biorąc, właściwa Polinezya objętą jest wielkim obszarem, który się mieści między Równikiem, od strony północnej, a Zwrotnikiem Koziorożca z południa. Na tej przestrzeni pięciu milionów kilometrów kwadratowych znajduje się jedenaście grup wysp, liczących około dwustu ziem większych i niezmiernej ilości małych wysepek, będących niczem więcej nad wyniosłe szczyty olbrzymiego łańcucha gór, który się ciągnie od północy wschodu na południo-zachód, począwszy od Markezas do wyspy Piktairn.

Gdyby jakim niepojętym sposobem zdołał ktoś z ogromnego tego basenu wylać zapełniającą go wodę, jakież ciekawe lądy, jak wspaniałe okolice zostałyby odkryte przed zdziwionemi oczami ludzi! Bezwątpienia ani Szwajcarya ani Norwegia i Tybet nie dorównałyby im malowniczością krajobrazu.

Wulkaniczne te, po większej części góry, powstały prawdopodobnie jak inne wyżyny naszego globu, wskutek zaburzeń i wstrząśnień wewnętrznych ziemi, z biegiem jednak czasu zostały wzmocnione i jakby wałem ochronnym otoczone, przez miliony istot niższego ustroju, objęte razem naukową nazwą polipów, które przyczepione do lądów zanurzonych w ciepłych wodach południowych oceanów, wydzielają z siebie części wapienne i tworząc materyał twardy, odporny nawet potędze piętrzących się bałwanów. – Koralowe i wapienne takie rafy opasujące dokoła wyspę, jak żelaznym pierścieniem, pozostają i wówczas niewzruszone, gdy z upływem wieków następuje często znaczne obniżenie poziomu ziemi, a z nią razem i wód morskich. To też nie rzadko spotkać tu można zapadnięte już i zalane oceanem dawne wyspy, o których istnieniu świadczą dziś jedynie owe pierścienie koralowe, atolami zwane.

Ponad ukrytym w głębokościach wód ciekawym, a dotąd mało znanym światem, płynie Standard-Island podobnie do napowietrznych statków unoszących się nad szczytami Alp i Himalaja; lecz jak tam wiatr w różnym wieje kierunku, tak tutaj wypada jej się liczyć z licznymi prądami wód morskich.

Największy i najsilniejszy z nich idący od wschodu ku zachodowi, przerzynają w czerwcu aż do listopada dwa przeciwne prądy objawiające się więcej w górnych warstwach oceanu, a działające przeciw sobie do tego stopnia, iż na wybrzeżach Taiti, przypływ i odpływ morza staje się całkiem niedostrzegalnym.

Mimo nieznacznej różnicy geograficznego położenia klimat licznych tych archipelagów bywa bardzo odmienny. Miejscowości górzyste nawiedzają często gwałtowne ulewy, znaczne bowiem wyniosłości zdają się zatrzymywać przeciągające chmury; równiny natomiast są suche z orzeźwiającym powiewem wiatru od morza.

Ponieważ naturalnym stosunkiem rzeczy biblioteka w Casino bogatą jest w cenne dzieła, które wyczerpująco traktują wszystkie kwestye odnoszące się do Oceanu Spokojnego, przeto Francolin, najpoważniejszy z koncertującego kwartetu przegląda je z upodobaniem wielkiem.

Nad takie zbyteczne obciążanie mózgu, fantazyą żyjący Yvernes, przekłada miłe mu zawsze niespodzianki; żartobliwy zaś Ponchard bawi się najchętniej komiczną stroną wydarzających się wypadków; jeden tylko wiolonczelista pozostał obojętnym na wszystko, ponieważ, jak utrzymuje, jedzie tam, gdzie nie myślał nigdy zajechać.

Badania Francolina wyjaśniają mu różne kwestye, dają odpowiedź na różne pytania. Nie obcemi są mu już teraz wyspy: Niskie czyli Tuamotu, Markezas albo Mandasas, Karoliny, Towarzyskie, Pomotu, grupa wysp Herveya albo Cooka, wyspy Tonga czyli Przyjacielskie, wielowysep Marszala, wyspy Samoa, Australskie, Walijskie, Fidży, Salomona, jako też pojedyńczo rozrzucone Niue, Tokelau, Manchiki, Wielkanocne i t. d.

Badając ich położenie, poznał równocześnie warunki politycznego ich ustroju i wie, że rządy, nawet tych ziem, które zostają pod protektoratem Francyi, Wielkiej Brytanii lub Ameryki spoczywają w rękach jednego potężnego władcy, którego działanie nie ulega żadnej krytyce ze strony podwładnych; że jak na całym świecie tak i tutaj ubodzy zostają pod przewagą bogatych; że krajowcy wyznają bądź-to bramińską, bądź mahometańską lub protestancką religię, że najliczniejsi katolicy są na wyspach zostających pod opieką Francyi, dzięki wpływom gorliwych misionarzy, a może także poczęści wspaniałości ceremonii naszego Kościoła, która imponując im, potężnie działa na proste ich umysły.

Nadto z poważnych dzieł naukowych dowiedział się pilny badacz, że mowa krajowców dość uboga, bo składająca się z trzynastu do siedmnastu brzmień różnych, łączy się z językiem angielskim, który dopełniając jej braki, przytłumiają do tego stopnia, że zaniedługo grozi jej zupełna zagłada. Co więcej, indywidualność samych nawet tuziemców zaciera się widocznie i bardzo szybko, czego wypada żałować, bo typ kanakski, o jaśniejszej cerze pod równikiem jak na niżej położonych wyspach, odznacza się zręcznością a nawet piękną piękną budową ciała, i Polinezya straci niezmiernie wiele na tem pochłonięciu jej ludów przez obce narodowości i rasy.

'Propeller Island' by Léon Benett 28

Oprócz książek, które czytuje z wielkim upodobaniem, Francolin prowadzi nieraz długie rozmowy z wykształconym komandorem, opowiadającym mu chętnie własne podróże i spostrzeżenia.

Nazywając teraz poważnego swego towarzysza „Larousem stref gorących” niejednokrotnie artyści francuscy zadają mu pytania odnośne do nieznanych sobie, a zwiedzanych obecnie ziem, otrzymując zawsze wyczerpujące objaśnienia.

– Jakże wyjątkowo szczęśliwem jest życie na tym odłamku stalowym – mówił może po raz setny, w równym zawsze stopniu zachwycony swem położeniem, Yvernes.

– O-o-o! – przeciągle i z pewną złośliwością odpowiedział Ponchard – czekajmy końca chociażby tylko tej podróży, zanim ostatecznie wypowiemy zdanie…

– Czy zamyślasz temi słowy obudzić w nas niepokój i nieufność jaką? pytał Francolin.

– Niekoniecznie, bo choć na horyzoncie gromadzą się chmury i zapowiadają burzę, to jeszcze dla nas, jako gości, nic to tak przestraszającego…

– Mógłbyś już raz porzucić dziwaczny sposób intrygowania tą jakąś tajemniczością w mowie, – mruknął gniewnie Sebastyan.

– Alboż to sami nie widzicie, że się przygotowuje wesołe dla nas przedstawienie, że przyjdzie kiedyś, wkrótce może, do starcia między dwoma obozami tutejszej ludności.

– Masz zapewne na myśli partyę katolicką i protestancką.

– Lub dokładnie mówiąc, przywódzców ich Tankerdona i Coverleya, z których każden stojąc na czele swego obozu, prowadzi cichą walkę o przeważny wpływ w mieście. – Lada więc chwila, z powodu jakiej błahej przyczyny może nastąpić jawne starcie.

– Słyszę, że Nat Coverley jest człowiekiem roztropnym i umiarkowanym, zrobił uwagę Francolin.

– Powiedz mi tylko przyjacielu miły, czy znasz tę szlachetną postać, która się „ambicyą” albo lepiej jeszcze „miłością własną” nazywa? Jest to złośliwa bogini, która lubi bezpodzielnie królować nad ludzkim duchem, gdy w nim już raz obrała sobie mieszkanie, objaśnił żartobliwie Ponchard.

Tak jest niestety, posiadacze miliardów nie zadawalniają się bytem spokojnym i bez trosk żadnych, jakie prowadzić można na Cudownej wyspie; rywalizacya dwóch potęg w postaci dwóch najbogatszych mieszkańców objawia się coraz wyraźniej.

Jan Tankerdon jest duszą i ciałem najdokładniejszym typem Yankesa-aferzysty, ambitnego i lubiącego dużo zajmować miejsca.

Wzrostu wysokiego, atletycznej budowy ciała, ma głowę wielką, twarz pełną okoloną rudym zarostem, usta grube, oczy, mim olat sześćdziesięciu, o spojrzeniu bystrem a blaskach żółtawych, które mu nadają coś, co przypomina wyżła i buldoga zarazem.

Na rozległym handlu solonem mięsem wieprzowem dorobiwszy się olbrzymiej swej fortuny, pozostał jednak człowiekiem gwałtownym, w postępowaniu którego, daje się odczuć zbyt często brak lepszego wychowania. Rozumiejąc że złoto zastępuje mu wszelkie braki, lubi się pysznić swym majątkiem choć z drugiej strony zdawaćby się mogło, że nie uważa go jeszcze za dostateczny, skoro wraz z kilku innymi ze swej partyi, starał się usilnie wprowadzić na Standard-Island, kodeksem zabroniony handel.

Małżonka jego, przeciętna amerykanka, jest potulną żoną i dobrą matką licznej bardzo rodziny. Z całej tej gromadki różnego wieku dziatwy, Koncertujący Kwartet zauważył jedynie Waltera, najstarszego spadkobiercę ojcowskiej fortuny.

Dwudziestokilko letni już ten młodzieniec, o powierzchowności bardzo szykownej a średnim poziomie umysłu, charakterem podobny do matki, ma serce dobre i tyle tylko ambicyi z powodu rodzinnych miliardów, że zawsze pierwszym i najzręczniejszym być musi wśród zastępu młodych ludzi w ulubionych grach: polo, golf, lown-tenis lub krokiecie. Chociaż nie wybitna to, lecz poczciwa w gruncie natura, ogólną cieszy się sympatyą, a Ponchard zajmujący się chętnie sprawami drugich, ma już w pogotowiu dla młodego Waltera różne plany matrymonialne.

Najznakomitsza z partyi katolickiej rodzina Coverleyów przedstawia się w świetle całkiem odmiennym.

Fortuna Nata, głowy rodziny, powstała z przedsiębiorstw kolejowych i operacyi bankowych, które umiał zawsze szczęśliwie przeprowadzać. – Wysokiego wzrostu; o liniach twarzy regularnych, nosi całkowity ciemno-szatyn zarost, w którym jednak plącze się już niejedna srebrna nitka. Charakteru zimnego, lecz dystyngowany w wzięciu otoczony był ogólnem poważaniem w rodzinnych swych stronach południowych Stanów Zjednoczonych. Zamiłowany w sztukach pięknych, ma wyrobione zdanie tak w malarstwie jak w muzyce; zna też gruntownie literaturę klasyczną i utwory najnowszych czasów.

Również inteligentną, a w obcowaniu wytworną jest żona jego pochodzenia kreolskiego z francuskiej Luiziany. Grając pięknie na fortepianie, często w pałacu swym przy ulicy piętnastej, akompaniuje Kwartetowi, który szczeremi oklaskami darzy wyborową grę pianistki.

Małżeństwo to wyjątkowo sympatyczne, pobłogosławionem zostało trzema tylko córkami, jedynemi dziedziczkami ojcowskich miliardów, któremi jednak nie pysznią się tutaj tak, jak to zwykła czynić rodzina Tankerdonów. Zresztą olbrzymie posagi nie bywają wcale wyjątkami w złotodajnej Ameryce, dość przytoczyć głośne swego czasu zdarzenie, gdy o bogatą dziedziczkę zaledwie trzechletnią mis Tery, liczni przedstawiali się konkurenci.

Ale córki państwa Coverley, obok ojcowskich miliardów otrzymały od matki bardzo staranne wychowanie, a od natury prawdziwie wdzięczną urodę. Najstarsza z nich Diana, pieszczotliwie Dy zwana, jest dziewiętnasto-letnią panienką o wielkich szafirowych oczach i delikatnej cerze miłej twarzyczki, którą okalają bogate sploty ciemno bląd włosów.

Wysmukła i zręczna jej figurka jest ozdobą każdego liczniejszego zebrania w Miliard-City, a dla przyjemnego sposobu obejścia, wesołego humoru i taktownego wzęcia, bywa zawsze otoczoną przez grono najznakomitszej młodzieży.

– Zaprawdę wielka szkoda, że dwie te najbogatsze w mieście rodziny żyją w nieprzyjaznem sobie usposobieniu, mawiał nieraz Ponchard, inaczej bowiem, jakże dobraną parę stanowiłyby najstarsze ich latorośle!

– Kto wie jeszcze na czem się to skończyć może – odpowiadał prezes Sztuk pięknych mrużąc jedno oko, jeśli się obudzi w młodych sercach wzajemna sympatya i uczucie…

– Jak dotychczas przynajmniej nie zanosi się na to; przeciwnie, uważałem raczej staranne unikanie się stron obu – zrobił uwagę Francolin.

Trzymając się kierunku mniej więcej sto sześćdziesiątego południka, pływająca wyspa przebywa teraz tę część oceanu, która przedstawia największą głębię, tworzącą w miejscu zwanem Belknap przepaść sięgającą do sześciu tysięcy metrów. Zwierciadlaną też szybę bezmiernych tych obszarów morskich nie urozmaica żadna, choćby najmniejsza wysepka; a zapuszczona sonda wydobywa na wierzch ciekawe okazy mięczaków i skorupiaków, których budowa ciała zdolnego wytrzymać ciśnienie masy wody równającej się sześciuset atmosferom, zastanawia uczonych naturalistów.

Dwudziestego dziewiątego lipca ujrzano z wieży obserwatoryum Standard-Islandu, grupę wysepek, które będąc własnością Anglii, zaliczane bywają często do posiadłości amerykańskich.

Minąwszy zdala Palmirę i Suncarung, pan Etel Simoe podpłynął na odległość pięciu mil do wyspy Flaming, która również jak wszystkie inne tu spotykane, wulkanicznej jest natury. Nieurodzajne, skaliste jej grunta zamieszkuje szczupła tylko garstka osadników i Wielka Brytania niezbyt doniosłe ciągnie z tych ziem korzyści. Gdy jednak raz udało jej się postawić na nich zwycięzką swę nóżkę, nie tak łatwo pozwoli zatrzeć jej ślady.

Noc z trzydziestego na trzydziesty pierwszy lipca dała sposobność mieszkańcom Standard-Islandu, a zatem i naszym artystom, podziwiania ciekawego zjawiska natury.

Przed wieczorem jeszcze, dano znać z portu Tribor-Harbour o pojawieniu się, w niezmiernej liczbie i na przestrzeni kilkomilowej, polipów, zwanych meduzami, z rodzaju tych którym przyrodnicy nadali nazwę „polipów oceanii”

Istoty te, z ustrojem nader prostym należą do działu tak zwanych jamochłonnych. Niektóre z nich żywą barwą i pięknym kształtem tak daleko przypominają rośliny, a mianowicie ich kwiaty, że wiele gatunków niedawno jeszcze zaliczane były do roślin przez sławnych nawet uczonych. Ciało ich, masy galaretowatej, podobne jest często do róż, peonii lub dzwoneczków, te zaś, które na Oceanie Spokojnym najczęściej spotkać można, do barwnych, ozdobianych brzegiem leciuchną koronką, parasolek.

Lubujący się w żartobliwych porównaniach Ponchard nie może się powstrzymać od złośliwej nieco uwagi.

– A jednak zdaje mi się – mówi ze znaczącem uśmiechem, że potęgi naszego miasta mają jeszcze pewną wyższość nad tą nieprzeliczoną liczbą; bo gdy zjawisko obecne należy do wyjątków, u nich miliardy są bezustannie w obiegu!

Z nadejściem nocy, publiczność Miliard-City zaległa w wielkiej liczbie tę stronę wybrzeża, zkąd można było wygodnie obserwować zajętą przez polipy część morza.

Wszystkie wagony kolei elektrycznej jako też wszystkie prywatne pojazdy były w nieustannym ruchu, dowożąc coraz liczniejszych widzów.

– Oczywiście w zupełnym komplecie stawiły się też obie rodziny Coverleyów i Tankerdonów, lecz unikając bliższego spotkania, nie zamieniły nawet zwykłego ukłonu, co naturalnie nie uszło bacznej uwagi śledzącej ich publiczności.

– Co za skandal! – mówiono po cichu, jak zajmujące będą jutrzejsze artykuły Staarboard Cronicle i New Herold w dziale wydarzeń miejscowych – powtarzano nie bez pewnego zadowolenia.

Gdy już zupełnie pociemniało, o tyle przynajmniej, o ile może być ciemną noc podzwrotnikowa przy blasku wspaniałych gwiazd na niebie, zdawało się, że cały ocean zajaśniał aż do najniższych swych głębin.

Meduzy bowiem żyjące w wodach mórz południowych, mają własność tak znacznej fosforescencyi, że jak w obecnej chwili, przy niezmiernej ich ilości, bije od nich blask podobny do światła zorzy północnej, które i tutaj mieni się barwami: niebieską, różową i fioletową.

Możnaby powiedzieć, że ocean pochłaniając przez dzień cały żary słoneczne, wydziela je nocą w postaci jakiegoś ognistego płynu.

Niebawem ster pływającej wyspy przecina tę zbitą masę polipów i Standard-Island otoczoną została, jak okiem zasięgnie, promienną aureolą, niby nimbem nadziemskim, jaki malarze zwykli dawać w około głów Świętych Pańskich.

Ciekawe to, a rzadkie zjawisko trwało aż do chwili, gdy wschodzące słońce przyćmiło swym blaskiem, fosforyczne ognie meduz, podobnie jak w świetle dziennem gasną światełka pospolicie znanych u nas robaczków świętojańskich.

W sześć dni później Cudowna wyspa była już bardzo blisko tej wymyślonej na naszej planecie linii, którą równikiem zowiemy, a która gdyby istniała przedzieliłaby ziemię na dwie olbrzymie półkule.

W miejscu tem można widzieć równocześnie oba bieguny sklepienia niebios, północny ze znaną nam gwiazdą polarną, i jak pierś weterana zdobny jaśniejącym krzyżem, biegun południowy.

Na całej też linii równika, planety w codziennym swym biegu zdają się podążać w prostopadłym względem niego kierunku, a ktokolwiek pragnąłby stale cieszyć się równą długością dnia i nocy, winien jedynie w tych stronach zbudować ołtarz swym penatom.

Od czasu swego istnienia, Standard-Island zamierza już po raz wtóry przepływać równik z północnej na południową półkulę, a fakt ten jest tak doniosłej wagi, że zaprojektowane zostało wielkie święto w miliardowem mieście.

– W rannej porze mają być odprawione solenne nabożeństwa we wszystkich świątyniach, poczem nastąpią zabawy publiczne i wyścigi naokoło wyspy; wieczorem nareszcie ma zabłysnąć wspaniała iluminacya miasta i spłoną sztuczne ognie na platformie wieży obserwatoryum.

Uroczystość podobna zwana przez marynarzy „chrztem równikowym” zwykle odbywa się na okrętach za każdym razem, gdy przebywają tę linię demarkacyjną, że zaś „Cudowna wyspa” jest niczem innem, jak tylko niezmiernych rozmiarów statkiem, przeto słuszną jest rzeczą, by przyjęła formy uświęcane dawnym obyczajem.

Na ten dzień ważny odkładane też były obrzędy chrztu dzieci, przybyłych na świat od czasu opuszczenia portu Magdaleny, a nawet ma się odbyć podobna ceremonia, lecz o charakterze świeckiej tylko zabawy, dla tych, którzy pierwszy raz w życiu przekraczają linię równika.

– Zdaje się, że i nam z kolei trzeba będzie poddać się ogólnie przyjętym zwyczajom – zauważył tego dnia Yvernes.

– Co znowu! Ani mi się marzy pozwolić na jakieś błazeństwa z moją osobą! – zawołał z oburzeniem wiolonczelista.

– To trudno mój stary! nic już nie zdoła nas obronić ani od konwi zimnej wody, oczywiście nie święconej, którą zleje nasze głowy odwieczny duch równika w postaci siwobrodego starca, ani od zabrania miejsca na huśtawce, wyobrażającej kołyskę, ani od upatrywania przez teleskop linii tej, na niebie, zarysowanej poprzednio atramentem na szkle, ani od wielu tym podobnych figli, praktykowanych przez starych wilków morskich.

– Co mię tam obchodzą dzikie jakieś obyczaje? – mruczał gniewnie Sebastyan.

– Każden kraj ma ich przecie wielką liczbę, a gościom należy je przyjmować bez szemrania – draźnił zgryźliwego dyrektora wesoły Ponchard.

'Propeller Island' by Léon Benett 29

Tymczasem nadszedł ów dzień uroczysty i cała wyspa przybrała świąteczny jakiś wygląd. Z wyjątkiem urzędników celnych, którym nie wolno pod żadnym pozorem opuszczać stanowiska, wszyscy mieszkańcy wolni są od zajęć, nawet obie śruby u portów stoją w spokoju, a akumulatory elektryczne zaopatrzone zostały dnia poprzedniego w dostateczną ilość siły, by jej nie zabrakło ani do oświetlania miasta, ani do innych koniecznych potrzeb.

Cudowna wyspa jednak nie stoi na miejscu, lecz posuwa się zwolna wraz z prądem wody, zmierzając ku równikowi.

Po solennych nabożeństwach w obu świątyniach rozpoczął się cały szereg zabaw w parku, gdzie wszystkie klasy Standard-Islandu zebrały się w wyjątkowym komplecie.

Walter Tankerdon, przodując młodzieży, zadziwia wszystkich swą zręcznością w najtrudniejszych partyach „golfu” tej pięknej gry, przypominającej igrzyska Rzymu, lub starej Helady.

Gdy już ognista gwiazda dnia skryła się za horyzontem, zabłysły na całym obszarze wyspy srebrzyste księżyce elektryczne wśród sztucznych ogni i rakiet, siejących w około rzęsisty deszcz ognisty.

Równocześnie zebrani w Casino dostojnicy miasta i najznakomitsi mieszkańcy Miliard-City, zaprosili do wspólnej biesiady francuskich artystów, którym przecie należy się tradycyonalny chrzest podzwrotnikowy.

Wśród ogólnie wesołych humorów, Cyrus Bikerstoff wzniósł pieniącym się szampanem zdrowie szlachetnych swych gości, przemówiwszy słów kilka uznania i podzięki. Zabrzęczały kielichy, polał się złocisty nektar, a okrzyki „niech żyją!” zapełniły salę.

Za taki dowód uprzejmej pamięci koncertujący kwartet nie omieszkał okazać swej wdzięczności, darząc słuchaczy najpiękniejszym swym repertuarem.

Szlachetne tony instrumentów przy wyjątkowym nastroju ducha artystów łączyły się w tak cudowną prawdziwie całość, że zapał w sali wzmagał się z każdą chwilą, a oklaski i „bisowania” dochodziły do rozmiarów rozhukanej burzy; gdy wreszcie na zakończenie prezydent miasta doręczył artystom piękny medal złoty, otoczony rzędem lśniących brylantów; na jednej stronie wyryte były herby miasta, na drugiej zaś widniał napis:


Koncertującemu Kwartetowi

od Towarzystwa, Zarządu i Mieszkańców

Miliard-City.


Wzruszeni tylu dowodami uznania artyści francuscy nie szczędzą najserdeczniejszych wyrazów wdzięczności; jeden tylko Sebastyan, szarpiąc drżącą ręką długą swą brodę, powtarza z niepojętym uporem ulubione swe zdanie: „Czekajmy końca całej tej awantury!”

Podług ścisłych obliczeń, dokonanych w obserwatoryum, Standard-Island przejdzie równik, o godzinie szóstej minut pięć wieczorem i w tejże chwili dany strzał armatni ma być jakby pozdrowieniem tych stron globu naszego.

Ponieważ linja drutów łączy ustawione nad brzegiem baterye z maszyną elektryczną, znajdującą się na skwerze przy obserwatoryum, przeto wystarcza nacisnąć tutaj drobną tylko sprężynę, aby zagrzmiał oczekiwany sygnał.

Szczególna rzecz, iż o taką błahą satysfakcyę dobijają się najznakomitsze osobistości miasta, a jako pierwsi i nieprzejednani niczem rywale, stanęli naprzeciw siebie Jem Tankerdon i Nat Coverley.

Poprzednie już traktowanie tej kwestyi na posiedzeniach w ratuszu i za pomocą telefonów, nie przyniosło pożądanych rezultatów; bezowocnemi zupełnie okazały się dyplomatyczne zabiegi Cyrusa Bikerstoffa i sprytne pośrednictwo Kalikstusa Munbara, w obec rozbudzonych namiętności: ambicyi i współzawodnictwa stronnictwo. Publiczność Miliard-City, rozumiejąc dobrze, iż w osobach przywódzców rozgrywają się jej własne losy, ciśnie się tłumnie na skwer obserwatoryum, oczekując z niepokojem pierwszego wybuchu i śledząc każdy ruch swych dowódzców, którzy stoją tam naprzeciw siebie i pięć kroków zaledwie od elektrycznego przyrządu.

Nie pozdrowiwszy się nawet pozdrowieniem kapeluszy, obadwaj wyciągają równocześnie rękę do aparatu…

– Sądzę, mój panie – odzywa się wreszcie wzburzony tłumionym gniewem Jem Tankerdon – że nie chcesz pozbawić mię honoru…

– Tego samego właśnie oczekuję ze strony pana – odpowiada spokojnie Nat Coverley.

– Ja tego nie zniosę, by mi publicznie uchybiano – zawołał pierwszy.

– Ja również wymagam uznania dla mojej osoby – brzmiała odpowiedź.

– Zobaczymy kto ma większą przewagę! – krzyknął przywódzca partyi protestanckiej, zbliżając się o krok jeden do aparatu.

Spokojniejszym ruchem Nat Coverley uczynił to samo.

Pośród zgromadzonych tłumów przeszedł szum, jakby dalekiej burzy. Stojący w pobliżu Walter, gotowym był widocznie bronić rzekomych praw ojca, podczas gdy delikatna w swych uczuciach Diana, zdaje się być zawstydzoną zachodzącymi wypadkami.

Najwięcej jednak niespokojnym, choć pozornie zupełnie obojętnym, był prezydent miasta, Cyrus Bikerstoff; jakżeby chętnie złączył on w jeden bukiet białą różę Yorków z czerwoną Lankastrów!

Bo któż obliczyć może, czy nie powtórzą się tutaj owe smutne dla angielskiej arystokracyi wypadki XV-go stulecia.

W chwili jednak największego natężenia ogólnej uwagi w tej chwili stanowczej, decydującej o wygranej lub przegranej dla jednej lub drugiej partyi, rozlega się nagle huk armatni… Nie z wyspy jednak, ale na pełnem morzu.

Wszyscy obecni zdumieli, nie umiejąc wytłómaczyć sobie tego faktu, aż wreszcie telegraficzna wiadomość z Tribor-Harbour doniosła, że statek jakiś, znajdujący się o jakie dwie mile od wyspy, wzywa pomocy, będąc w niebezpieczeństwie.

Jakże w samą porę zdarzył się ten wypadek!

'Propeller Island' by Léon Benett 30

Nikt już nie myśli ubiegać się o zaszczyt naciśnienia sprężyny, ani nawet o powitaniu wystrzałem drugiej półkuli globu naszego, bo też zresztą przy ogólnem zamięszaniu oznaczony czas już minął; wyspa przebyła linję równika, strzał armatni pozostał nadal we wnętrzu ogniem ziejącej maszyny. A obok tych wszystkich, zaszłych w ostatniej chwili wypadków, bodaj najważniejszym jest ten, że honor rodziny Tankerdonów zarówno jak Coverleyów pozostał nienaruszony.

Jakby siłą elektryczną pchnięta naprzód zgromadzona na skwerze publiczność, w braku wagonów kolejowych, które dla święta nie kursowały dnia tego, ciśnie się tłumnie ku przeciwnym brzegom wyspy, to jest w stronę, zkąd dosłyszała niespodziewany wystrzał.

W porcie Tribor-Harbour tymczasem dyżurny oficer gdy tylko posłyszał wezwanie na ratunek, kazał niezwłocznie spuścić szalupę, która właśnie wracała już ze szczęśliwie uratowaną załogą tonącego okrętu w chwili, gdy ludność Standard-Islandu napływała masami w tę stronę.

Wśród gromadki ocalonych poznano niebawem załogę malajskiego statku, który trzymając się ostrożnie w pewnem oddaleniu, podążał ciągle w ślad za Cudowną wyspą od dnia gdy ta opuściła Archipelag Hawajski.



Rozdział XI

WYSPY MARKIZY.

Rankiem dnia 29 sierpnia, Standard-Island przebywszy przestrzeń trzech tysięcy pięciuset kilometrów od wysp Sandwich, zbliżała się do Archipelagu Markizów, leżącego między 7º 55 i 10º 30 szerokości południowej, a 141º i 143º 6’ długości zachodniej, licząc według południka obserwatoryum paryskiego.

Grupa ta wysp nazwaną jest także „Mendana” od hiszpańskiego żeglarza, który pierwszy zawinął tutaj w 1595 roku, zowią ją również „Wyspami rewolucyi” bo w 1791 roku kapitan Marchand zwiedził jej ziemię; – najsprawiedliwiej jednak przypadałaby jej nazwa „Wysp Cooka” bowiem w 1774 roku została dokładnie poznaną przez tego wielkiej zasługi marynarza.

– A od jak dawna Markizy są własnością Francyi? – pytał Yvernes nie bardzo biegły w historyi.

– Było to 1-go maja 1842 roku, gdy admirał Dupetit-Thouars zajął je w posiadanie rządu francuskiego. Czyn ten śmiały przyjęty dobrze u dworu, ganiony był przez opozycyę, ze względu na niezmierne oddalenie tych wysp zarówno od brzegów Ameryki jak Australii.

– Nie można jednak przeczyć, by to nie był ważny punkt oparcia dla żeglugi francuskiej – dowodził Francolin.

– Jak dotychczas, – odpowiedział komandor, dogadza jedynie tylko statkom rybackim; warunki te jednak mogą uledz korzystnej dla Francyi zmianie z chwilą, gdy kwestya kanału Panamskiego będzie faktem dokonanym; wówczas bowiem, Markizy powołane zostaną do wielkiego znaczenia w handlu morskim. Należałoby tylko zająć wam jeszcze wyspy Pomotu i Towarzyskie, które są jakby przedłużeniem pierwszych w kierunku południowo-zachodnim, dla przeciwdziałania wpływom Wielkiej Brytanii rozciągającym się w północno-zachodniej stronie Oceanii.

– Czy posiadamy tutaj jakąkolwiek siłę zbrojną, – zapytał, zainteresowany poruszoną kwestyą, Francolin.

– Aż do 1859 roku, objaśniał uprzejmy Pan Simoe, pozostawał na Nouka-Hiwa oddział francuskiej marynarki, po usunięciu go, opieka nad trójkolorowym sztandarem, powierzoną została goszczącym tu stale misyonarzom waszego kraju.

– Więc obecnie nie ujrzymy tu ani jednego kepi?

– Nic więcej nad władzę policyjną i oficera dowodzącego pułkiem krajowców; ten ostatni spełnia też równocześnie obowiązki sędziego.

– Dla krajowców naturalnie.

– Zarówno dla nich jak i dla kolonistów.

– A więc są przecie jacyś osadnicy na Nouka-Hiwa.

– W liczbie około trzydziestu.

– Ba!… – wtrącił Ponchard, nie byłoby z czego utworzyć symfonii, ani nawet skromnej harmonii…

– Ludność miejscowa jest również tutaj nieliczną, ciągnął dalej pan Simoe, ponieważ na obszar trzynastu tysięcy kilometrów kwadratowych, liczy zaledwie dwadzieścia cztery tysiące krajowców, a cyfra ta zdaje się jeszcze zmniejszać z każdym nieledwie rokiem.

– Więc markizianie skazani są z czasem na całkowitą zagładę, – zauważył Francolin; na czem właściwie polega przyczyna tak smutnych okoliczności?

– Jest to kwestya trudna bardzo do rozwiązania, zdaje się jednak, że dobroczynna z innych miar cywilizacya, bywa czasem zgubną dla krajowców, zmuszając ich do zmiany obyczajów i ubrania; nierzadko też zdarzają się wypadki przewiezienia zarodków zabójczych chorób starego świata; wreszcie wprowadzone w użycie alkohole, działają jak trucizna w tym klimacie.

– Jakby dla przeciwstawienia Nouce-Hiwa, Standard-Island najniespodziewaniej powiększyła swą ludność – rzekł, śmiejąc się Ponchard.

– Mówisz pan zapewne o uratowanej załodze malajskiego statku, – pytał pan Simoe, o tych jedenastu nędznych rozbitkach?

– Domyśliłeś się komandorze. – Cóż teraz zamyślacie uczynić z nimi?

'Propeller Island' by Léon Benett 31

– Kwestyę tę przedstawi pan Cyrus Bikerstaff Towarzystwu w porcie Magdaleny.

– Więc zachodzą jakieś trudności?

– W ustawach naszych, jak to panom wiadomo, wzbronionym jest dłuższy pobyt na Cudownej wyspie komukolwiek, któryby nie był przyjęty przez Towarzystwo…

– A zatem tych biedaków zostawicie na Markizach?

– Taki był plan pierwotny, lecz Sorel, kapitan załogi, śmiały i energiczny jak się zdaje człowiek, prosił usilnie, by tego nie czyniono, w tych bowiem warunkach w jakich zostali po rozbiciu się statku, mieliby trudność wielką dostania się do ojczystych „Nowych Hebrydów”

– Czegóż oni właściwie szukali na Oceanie?

– Równocześnie, gdy Standard-Island zatrzymała się naprzeciw Honolulu, statek Sorela przybył tam z ładunkiem żywicy. Widok pływającej wyspy tak zachwycił, jak się zdaje, kapitana i jego załogę, że odtąd podążali ciągle za nami, do czego się jednak wyraźnie przyznać nie chcą, aż pamiętnej owej nocy najechani zostali podobno przez wielki jakiś parowiec.

– Który wyszedł cało z tego miłego spotkania?…

– Tak przynajmniej wnosić można, gdyż nie wstrzymał się w dalszym biegu, podczas gdy ci biedacy cudem tylko nie poszli na dno morza.

– Ależ, o ile sobie przypominam, nie było dotąd wzmianki, byśmy w tym roku Nowe Hebrydy odwiedzić mieli – zauważył Francolin.

– Oni też nie spodziewają się wcale, byśmy ich aż na samo miejsce odwieźli, lecz Sorel, który zadziwiająco dokładnie powiadomionym jest o planie podróży Standard-Islandu, prosi, by ich, w powrotnej już drodze, do wysp Fidżi odstawić, ztamtąd bowiem, jak utrzymuje, dadzą już sobie radę.

Zostawiając Sebastyana wiecznie kwaśnego i niezadowolonego, Francolin, Yvernes i Ponchard podążyli na wieżę obserwatoryum, skoro tylko dnia 29 go sierpnia oznajmiono miastu pierwsze ukazanie się na horyzoncie szarzejących w dali Markizów.

Płynąc od strony zachodniej pan Ethel Simoe zbliżył się do wysp z wielką ostrożnością, bacząc pilnie na liczne tu ukryte pod wodą, lub wystające nieco nad jej poziom rafy koralowe.

– Niebawem, najwyraźniej już dostrzedz można skalistą Fetun, a za nią wysepkę Hiau pustą i bezurodzajną od tej strony, gdy od przeciwnej ma przedstawiać najprzyjemniejszy dla oka widok. Rzecz szczególna, że charakter podobny mają wszystkie bez wyjątku ziemie Archipelagu i podróżny doznaje miłych niespodzianek, gdy po nagich wybrzeżach północnych, napawa oczy piękną zielenią lasów i równin, wśród szumiących potoków i trzysto metrowych wspaniałych wodospadów ze strony południowej.

– Oho! – zawołał Ponchard – taka masa wody spływająca, jakby z naszej wieży Eifel, zasługuje na szczególne uznanie – Niagara mogłaby pozazdrościć…

– Bynajmniej, – odpowiada Francolin, Niagara zawsze panować będzie nad wszystkiemi wodospadami niezmierną swą szerokością, wody jej bowiem, rozlewają się na dziewięćset metrów; zechciej to sobie przypomnieć, bośmy ją przecie wspólnie zwiedzali…

– Masz słuszność! wracam berło Niagarze, która niechaj króluje nad wszystkimi wodospadami naszego i wszystkich innych światów – zawołał nieoszacowany w swym humorze Ponchard.

Okrążywszy nieurodzajne północno-zachodnie wybrzeża Nouka Hiwy, Standard-Island zwalnia biegu, omija przylądek Cziczagoff, nazwany tak przez ruskiego marynarza Kruzensterna, zostawia również za sobą port Taioa albo Okani i zatrzymuje się przy najdalej na południe wysuniętym przylądku Marcina w pobliżu zatoki Tajo-Hae, gdzie zapuszczona w ocean sonda wskazuje nadzwyczajną jego głębokość.

Ledwo zatrzymano się naprzeciw portu, gdy z wybrzeży na prawo rozległ się huk dział i gęsty dym zakrył wszystko w około.

– Oto rozbrzmiewa uroczysta salwa armatnia! – wołał zadowolony Ponchard.

– Nie łudź się kochany przyjacielu, – odezwał się obok stojący komandor, gdyż chociażby mieszkańcy tutejsi chcieli nas uczcić w podobny sposób, byłoby im to rzeczą całkiem niemożliwą z powodu zupełnego braku dział, najmniejszego nawet kalibru. Huk, który dochodzi naszych uszów, jest dziełem spadającej w pobliżu przylądka w niezmierną otchłań wody morskiej, ten zaś dym naokoło to tylko mgła, powstała z rozpryśniętych w atomy rozszalałych bałwanów.

– Szczerze żałuję pomyłki, bo wystrzał powitalny to jakby przyjacielskie uściśnienie ręki dwóch dobrych znajomych, – odpowiedział „Jego ekscelencya”.

– Ależ to wcale nie mała wysepka, ta śliczna Nouka Hiwa – zauważył Francolin

– Jest ona, jak panu wiadomo, największą z Markizów i powierzchnia jej wynosząca około piędziesięciu czterech mil kwadratowych, równa ją z niejednem małem księstewkiem niemieckim.

Wylądowawszy na wyspę, czwórka francuska pragnęła przedewszystkiem poznać jej stolicę, zdziwiła się jednak niepomiernie, gdy znalazła tylko skromną wioskę rozrzuconą wśród drzew prześlicznej dolinki.

Sympatyczni mieszkańcy tych ziem, wyróżniają się od ogólnego typu ludów Oceanii, przypominając powierzchownością swoją raczej Arabów lub Persów; średniego wzrostu silni i muskularni mają cerę więcej brunatną jak miedzianą twarz podłużną, czoła wyniosłe, nos orli, oczy czarne otoczone długiemi rzęsami z wyrazem rzewnej wesołości i dobroci zarazem.

Wraz z przyjęciem zalecanego przez misyonarzy ubrania, zaniedbanem zostało prawie zupełnie tatuowanie ciała, polegające na wcieraniu barwnych soków roślinnych w skórę pokłutą w różne znaki i rysunki.

– Piękni doprawdy są ci ludzie, – odezwał się raz Yvernes, sądzę jednak, że więcej odpowiadać musiał ich charakterowi dawny strój dzikich ludów.

– Być może, – potwierdził obecny Cyrus Bikerstaf, że Markizańczyk zaimponowałby nam więcej barwnem przybraniem głowy, zwanem „mero”, malowniczą tuniką „ahu-bun” z płaszczykiem „tiputa” zwanym. Ale cywilizacya wymaga skromności w obyczaju i ubraniu, której ulegając, przyjął krajowiec tutejszy lekkie bawełniane odzienie.

– Czy zmianę tę uważa pan za racyonalną?

– Bez zaprzeczenia, z punktu widzenia zasad moralności; – hygiena jednak tego ludu ucierpiała widocznie od tego czasu.

– Czy mówisz pan to seryo? – pytał zdziwiony Francolin.

– Najpoważniej w świecie; od czasu bowiem gdy ludność poczęła się ubierać więcej po europejsku, straciła dawną swą siłę i łatwiej podlega zaziębieniom, a nawet nieznanym tu dawniej suchotom.

– Jakże oni tu żyją, jakiemi rządzą się prawami, – badał dalej drugi skrzypek.

– Ludność cała podlega miejscowym prawom zwanym „tabu”, które są wymysłem możnych dla uciśnienia i wyzyskania słabych. Partya tabuistów, do której się liczą przedewszystkiem kapłani i czarodzieje „tuas” nazywani, oraz zwierzchnicy cywilni, przyjęła za godło barwę białą i biednemu ludowi, a także po części i kobietom wzbronionem jest pod surową karą, nietylko dotknąć się przedmiotów białych czyli tabuowanych, ale nawet spojrzeć na takowe. Prawo to szczególne oprócz markizanów, obowiązuje też jeszcze mieszkańców Pomotu i wysp Towarzyskich. Ostrzegam nawet panów byście je tutaj pilnie strzegli, jeżeli chcecie uniknąć wielu nieprzyjemności.

– Słyszysz Vaillant, czuwaj nad swemi rękoma i oczami, – dorzucił Ponchard.

Ale zaczepiony w ten sposób wiolonczelista, za całą odpowiedź wzruszył pogardliwie ramionami, jak czyni człowiek wobec całkiem obojętnej mu kwestyi

W wycieczkach swych po wyspie, artyści francuscy doznali niejednokrotnie gościnnego przyjęcia w skromnych domkach krajowców, i tam, gdzieby przed dwustu laty byli narażeni na śmierć niechybną, zasiadają dzisiaj do uczty składającej się ze smacznych ciast bananowych, pieczonych owoców, drzewa chlebowego, pokrzepiającego mleka kokosowych orzechów i delikatnych korzeni rośliny „tacca”.

Nie bierze ich wszakże najmniejsza ochota sprobować mięsa ryby zwanej „raja” którą tu spożywają surową, a mniej jeszcze polędwicy z rekina cenionej tym wyżej przez amatorów im więcej przechodzi w stan zepsucia.

'Propeller Island' by Léon Benett 32

Roślinność tutejsza jest wspaniałą swem bogactwem barw i odmian, i artyści, przebiegając doliny, wąwozy i lasy, podziwiają wspaniałe „spondras cytherea” z owocem do jabłek podobnym, olbrzymie pandanusy o kwiatach z silnym aromatycznym zapachem; „casuarinę” o twardem jak żelazo drzewie, oraz ciekawe okazy „hibiscus’a”, z którego włókna i kory, lud tutejszy wyrabia sobie ubranie.

A wśród wyniosłych pni tych olbrzymów, rozkładają koronkowe liście rzadkiej wysokości paprocie i trawy, oraz wysmukłe draceny i palmy różnego gatunku otoczone i splątane jakby w olbrzymie wiązanki zielonemi wstęgami różnorodnych lian. I nieraz wczesnym rankiem, gdy jeszcze na liściach połyskiwała rosa, znalazł się Kwartet wśród tej zieloności roślin, malowniczych gór i szumiących potoków, brała go szczera ochota złączenia z tą harmonią przyrody pięknych tonów swych instrumentów, jako hymn pochwalny dla Stwórcy wszechrzeczy.

Dnia 5-go września Standard-Island opuściła port Tajo Hoe, a zostawiając na wschodzie Nounę Hananę, zbliżyła się na odległość dwóch mil od Hapon, przedstawiającej zajmujący widok piętrzących się wysmukłych skał bazaltowych. Dwie jej zatoki noszące nazwy „Possession” i „Bon accueil”, wskazują wyraźnie, iż chrzestnym ich ojcem był Francuz; i rzeczywiście, nie kto inny tylko kapitan Merchard zatknął tam pierwszy trójkolorowy sztandar.

'Propeller Island' by Léon Benett 33

Nie zatrzymując się dłużej, mieszkańcy Miliard-Citty podziwiają tegoż dnia jeszcze wyspę: Hiwa Oa, albo Dominika i wązką tylko cieśniną oddzieloną od niej Tana-Ata. Obie te ziemie bogate w roślinność niszczą bezustanne walki ich mieszkańców, dziesiątkując nadto ludność w sposób straszliwy.

Następnego dnia ukazuje się w dali Tatu Hiwa; albo dawna wyspa Cooka, przedstawiająca nagą skałę w kształcie głowy cukru, zamieszkaną jedynie przez morskie ptactwo gnieżdżące się tutaj w wielkiej liczbie.

Od tego punktu Standard-Island zwraca się na południo zachód ku ziemiom Pomotu. Niczem nie zakłócona pogoda sprzyja bezustannie podróżnym.

Jedenastego sierpnia szalupa Babord-Harbour wyłowiła jedną z tych lin podwodnych, które jak nam wiadomo rzucone są z portu Magdaleny w różne strony oceanu. Druty te, zabezpieczone od zewnętrznego wpływu grubą warstwą żywicy, która równocześnie izoluje prąd elektryczny, połączono niebawem z głównym aparatem obserwatoryum astronomicznego i w ten sposób zawiązała się bezpośrednia łączność między pływającą wyspą a lądem stałym Ameryki.

Wśród innych wiadomości i rozporządzeń otrzymał pan Cyrus Bikerstaff pozwolenie od Towarzystwa na odstawienie rozbitków aż na same Nowe-Hebrydy, jeżeli naturalnie poważniejsi mieszkańcy miasta nie będą mieli nic przeciwko temu.

Pomyślną tę wiadomość zacny gubernator udzielił natychmiast kapitanowi Sorel, który ją przyjął wraz ze swymi towarzyszami z oznakami żywej wdzięczności.



Rozdział XII

TRZY TYGODNIE NA POMOTU.

Gdyby od owej nocy przy przejściu równika uwaga ogólna na Standard-Island nie była zajętą li tylko śledzeniem wzajemnych stosunków dwóch przywódców partyi, byłby może ktokolwiek podał myśl ograniczenia nieco swobody, jakiej używali malajscy ich goście. Wprawdzie nie narażali się oni nikomu, lecz trzymając się niby skromnie na uboczu przebiegali bezustannie wyspę, miasto i porty, badając wszystko szczegółowo, notując każdą drobnostkę, zdejmując nieledwie plany budynków. Jeżeli nawet ten lub ów zauważył tę niezwykłą ich ruchliwość i ciekawość, nie zastanawiał się zbytecznie nad przyczynami, lub co więcej, nad możliwymi skutkami takiego położenia rzeczy, lecz kładł to najspokojniej na karb bezcelowego życia i braku wszelkiego zajęcia tych na wpół tylko cywilizowanych ludzi.

Zasilane nowemi wiadomościami otrzymanemi za pośrednictwem nieoszacowanych lin podwodnych, a także z pism całego świata, dowożonych przez parowce gazety Miliard-Citty powiadomiały czytelników swoich, o wszystkiem co tylko godnem było uwagi z ostatnich wypadków, zaszłych tak w Ameryce jak i w Europie.

Tą też drogą wiedzą tu wszyscy dokładnie z jaką niechęcią odzywała się zawsze Anglia o Cudownej wyspie, odnajdując coraz nowe przeciw istnieniu jej zarzuty. Rzecz oczywista, nikt nie myśli brać nadto do serca słów podobnych, dyktowanych jedynie uczuciem zazdrości.

– Uważajcie tylko, – zawołał raz Ponchard do swoich towarzyszy przeglądając pisma, mówią tu o nas, o naszem nagłem zniknięciu z horyzontu Stanów Zjednoczonych. Pierwszy alarm rzuciło naturalnie miasto San-Diego; poczęto się więc dopytywać i śledzić, no – i doszli wreszcie do przypuszczeń niedalekich wcale od rzeczywistej prawdy.

– A w jakim tonie odzywają się o nas? – zapytał Francolin.

– O, jak najprzyjaźniej w świecie; posłuchaj tylko co mówi na zakończenie życzliwy nam korespondent: „Jeżeli odczuwamy ile straciliśmy przyjemności od czasu, gdy utalentowani artyści francuscy opuścili nasze strony, nie z mniejszem jednak pozostajemy dla nich uznaniem i kiedykolwiek zechcą powrócić do nas, powitamy ich zawsze z zapałem na jaki zasługuje sztuka, tak pięknie przez nich uprawiana.”

Podczas gdy oblicza towarzyszy rozjaśniło przyjemne uczucie zadowolenia i pogłaskanej miłości własnej, jeden Vaillant siedział, jak zwykle posępny, mrucząc coś niewyraźnie o niepotrzebnem szukaniu przygód na jakiejś tam sztucznej wyspie.

– Och, mój stary, rozjaśniłbyś już raz chmurne swoje oblicze; widzisz przecie, że gdy pewnego poranku anioł z ognistym mieczem wygna nas z tego raju, będziesz mógł znowu wędrować po ciernistych drogach Nowego Świata… Czy cię to w obecnej niedoli pocieszyć nie zdoła? – drwił z kolegi złośliwy Ponchard.

Chociaż rzuceni w tak dalekie strony świata, artyści utrzymywali jednak stale korespondencyę z przyjaciołmi i rodziną swą we Francyi, która powiadomiona o przyjemnem życiu, jakie im los łaskawy w Miliard-Citty pędzić dozwolił, cieszyła się wyjątkowem ich szczęściem. Że zaś listy dochodziły jak najregularniej przeto nawet i z tej strony nie doznali żadnej przykrości.

Gdy raz ciekawy Francolin siedząc w bibliotece Casina rozłożył szczegółową mapę Oceanii, by śledzić drogę jaką przebył na pływającej wyspie, aż krzyknął z podziwu na widok tych setek drobnych punkcików, które razem wzięte, noszą nazwę archipelagu Pomotu.

'Propeller Island' by Léon Benett 34

– No, – pomyślał, cenię bardzo wiadomości naszego komandora, pozwalam sobie jednak wątpić nieco, by z tego labiryntu raf, atoli i wysepek zdołał przeprowadzić takiego kolosa jakim jest nasza Standard-Island!

Jak próżne jednak były jego obawy, mogli się wszyscy przekonać, gdy pan Ethel Simoe kierował swym olbrzymim statkiem, na tem prawdziwie „Niebezpiecznem morzu”, jakby lekką rybacką łodzią, robiąc zadziwiające zwroty, okrążając przeszkody, przepływając najwęższe stosunkowo cieśniny.

Ciekawym tym, z raf koralowych sztucznie powstałym wyspom, nadawano różnemi czasy nazwy przeróżne jako to: Niebezpiecznego morza, wysp Nizkich, Oddalonych, Tajemniczych, Południowych, wreszcie Pomotu czyli podległych. Przeciwko ostatniej jednak mieszkańcy Taiti zaprotestowali śmiało i rząd francuski przychylił się do zmiany na Tuamotu; mimo tego pierwotne ich przezwisko utrzymało się dotąd w potocznym, nieurzędowym języku.

Jeżeli zważymy położenie tych ziem, usprawiedliwimy ich nazwą Nizkich, bo jeżeli niektóre z nich wznoszą się na 40 stóp nad poziom morza, ogół nie dochodzi nawet metra wysokości, i byłyby każdej doby dwukrotnie zalewane wodą, gdyby przypływ i odpływ oceanu nie był w tych stronach tak małoznaczny, że śmiało można powiedzieć, iż go wcale niema.

Jedne z nich przedstawiają dość duże urodzajne wysepki, inne, drobne koralowe rafy i nagie skały, a jest takich ilość największa, które niby pierścieniem wapiennym otaczając dawniej, zapadły już obecnie grunt stały, tworzą tak zwane „atole”, których część środkową zajmują laguny lub jeziora.

Skaliste i nieurodzajne początkowo, lecz przez szereg długich lat pokrywane warstwą narzucanego przez bałwany mułu, oraz drobnych roślin i żyjątek morskich, posiadają obecnie, na znaczną głębokość, grunt o tyle urodzajny, że zdobi go najwspanialsza podzwrotnikowa roślinność,

Ominąwszy z wielką uwagą Vihitahi, otoczoną koralowemi rafami, pan Ethel Simoe zostawia na boku nieco większą Akiti, wznoszącą się trochę wyżej od innych, nad poziom morza i przy swej wielkości nie mającej dotąd wewnętrznych lagunów. Również w oddaleniu tylko ukazuje się śliczny pierścień, jaki tworzy wysepka Aman, z dwoma wązkiemi przejściami od wód środkowych do oceanu.

'Propeller Island' by Léon Benett 35

Podczas, gdy mieszkańcy Miliard-City zadawalniają się w zupełności powitaniem z daleka tych ziem, które zwiedzali już w roku zeszłym, artyści francuscy chętnie zatrzymaliby się tu nieco dłużej, dla poznania jedynych w swym rodzaju, a również jak Standard-Island, sztucznych wysp, zawdzięczających jednak istnienie swoje nie rękom i rozumowi ludzkiemu, lecz drobnym i słabym mięczakom.

– Ale które też, dodaje pan Simoe, pozbawione są możności przenoszenia się z miejsca na miejsce…

– Zdolność tę, Standard-Island rozwija aż nadto w obecnej chwili, odpowiada Ponchard. Mogłaby przecie odpocząć chwilę przy jednym z tych pięknych bukietów zieleni…

– Bądźcie panowie spokojni, upewniał komandor, zatrzymamy się niebawem przy wyspie Hoa i Anaa, a dłużej nieco u brzegów Tarakawy, co sądzę zadowolni w zupełności, usprawiedliwioną zresztą, ciekawość waszą.

Gdy więc dnia 23-go września Cudowna wyspa podpłynęła do Hao, wielu jej mieszkańców, a między nimi i nasi artyści kazali się przewieść do głównej wioski, położonej w głębi, nad lagunami, które wązkiem przejściem łączą się z morzem. Po obu brzegach małej tej cieśniny rosnące piękne palmy, myrty i pandanusy tworzą uroczy tunel, pełen zieloności i aromatycznej woni.

Dodatnie jednak wrażenie wysepki Hao, zatarło się prędko w pamięci podróżnych wobec szczególnego wdzięku, jaki wabi oczy najbliższa jej sąsiadka Anaa. Wązki ten pas ziemi niby strojny zielenią olbrzymi wieniec, ma strome od morza, a lekko ku lagunom pochylone brzegi.

Rozrzucone tu wśród palmowych lasów wioski, sprawiają miłe wrażenie szczególną starannością w pobudowaniu domów, których wewnętrzny porządek również za wyjątkowy w tych krajach uważać można.

Jeżeli mieszkańcy wysp Tuamotu o czarnym prawie kolorze skóry mniej są urodziwi, i jeżeli charakter ich nie jest tak zajmującym, jak to zauważyliśmy u Markizanów, przedstawiają jednak doskonały typ ludności Oceanii.

Zniszczona w straszny sposób, w końcu XIX stulecia, przejściem burzącego wszystko cyklonu, Anaa zakwitła wkrótce na nowo, lecz chociaż liczy obecnie piętnaście tysięcy mieszkańców, rywalka jej Tarakawa nie wróciła jej już zaszczytu pierwszeństwa, jako stolicy władz rządu francuzkiego, oraz głównego punktu tutejszego handlu. Przyczyny pozornej tej niesprawiedliwości, szukać należy zapewne w łatwiejszym dostępie, jaki tamta ziemia dla żeglugi przedstawia.

Szybko i bujnie rosnące tu kokosowe palmy stanowią dla mieszkańców produkt pierwszego rzędu; owoc ich bowiem w różnym stopniu dojrzenia, służy już to za orzeźwiający napój, już też za pokarm zdrowy i posilny. Chętnie też bardzo żywi się nim trzoda, drób, a nawet psy, z których pieczeń uważana jest za wyjątkowy przysmak przez krajowców.

Jeżeli nadto weźmiemy pod uwagę, że z tłustego jądra tego orzecha, suszonego na słońcu, wytłaczają tu, sposobem dość pierwotnym, doskonały olej, będący prawie jedynym przedmiotem handlu tych ziem oddalonych ze stałymi lądami świata, to przyznać nam trzeba, że jest to prawdziwie opatrznościowe drzewo dla zamieszkałej na tym archipelagu ludności.

Orzechy kokosowe mają jeszcze w tych stronach szczególnego rodzaju amatora, jak mógł się przekonać o tem naocznie Kwartet francuzki, przebiegający wyspę z zajęciem wielkiem. Gdy zmęczony razu pewnego spoczął na świeżej miękiej murawie, przestraszył go nagle dziwny szelest wśród zarośli. Lękając się, chociaż bezzasadnie, obecności jadowitego węża, prędko stanęli wszyscy gotowi do obrony, gdy ujrzeli wreszcie olbrzymie ciało jakiegoś skorupiaka.

'Propeller Island' by Léon Benett 36

– A szkaradne stworzenie! zawołał Ponchard, podnosząc laskę, by nią uderzyć zbliżające się zwierzę.

– Nie mamy się czego obawiać, uspakajał towarzyszy przytomny Frankolin, jest to nieszkodliwy dla nas całkiem gatunek raka, przez krajowców „birgo” zwanego, który hodowcom znaczne wyrządza szkody.

– Pozostańmy tu spokojnie, a może nam się uda zobaczyć, jak to zwierzę poradzi sobie z twardą łupiną owocu.

– Więc to nie jest rak morski, ten birgo, pytał Yvernes.

– Zdaje się, że żyje on przeważnie na ziemi, to jest w głębokich norach, które sobie kopie w pobliżu palm kokosowych i wyścieła włóknem, zdartem z ich owocu. Dziwi mię jednak, że się nam we dnie ukazał, utrzymują bowiem, że dopiero nocą wychodzi na żer.

– Musiał mu dzisiaj wyjątkowo głód dokuczyć, mówił Ponchard, śledząc bacznie ruchy olbrzymiego skorupiaka, który wyciągnąwszy naprzód wielkie nożyce przedniej pary nóg, obracał w nich znaleziony właśnie orzech i zdzierał pokrywające go włókno.

– Ciekawa rzecz, jakby sobie radził, gdyby na ziemi nic odpowiedniego nie znalazł, odezwał się pierwszy skrzypek.

– Utrzymują, że w takim razie włazi na sam wierzchołek drzewa i zrzuca na dół owoce…

– Nie może być!… Takie ciężkie, niezgrabne stworzenie jakże zdoła się utrzymać na wysmukłym pniu palmy…

– Przypatrz się jednak, jak to niezgrabne stworzenie zręcznie i mądrze bierze się do rozłupania skorupy, jak bije twardemi nożycami, niby żelaznym młotkiem, w jedno i to samo miejsce… Brawo, udało mu się znakomicie, oto już otwór zrobiony!

– Czy tylko nie nadto mały w stosunku do potężnych jego kleszczy.

– To już jego rzecz! Powiększy go, gdy będzie potrzeba!

– Nie, nie! radzi sobie inaczej, tylne łapy znacznie węższe wysuwa teraz naprzód. Jakże ich zręcznie używa! Patrzcie, wyjmuje już kawałkami orzech i z apetytem zajada.

– Jest to rzeczą pewną, – odezwał się Yvernes, że natura stworzyła tego birgo do otwierania orzechów kokosowych…

– Albo, że orzechy kokosowe stworzone zostały dla tego skorupiaka, – żartował Ponchard.

– Zdaje mi się, iż człowiek nie umiałby sobie lepiej radzić.

– A gdybyśmy też probowali przeszkodzić temu, by krab zjadł orzech, albo żeby orzech został zjedzony przez kraba, – ciągnął dalej wesoły zawsze Ponchard.

– Proszę mu w niczem nie przeszkadzać, – zaprotestował Yvernes, nie dajmy nawet takiemu stworzeniu złego pojęcia o uprzejmości francuskiej.

– Zgoda, niech i tak będzie, – odpowiedział uśmiechając się Jego ekscelencya.

Opuściwszy po sześćdziesięciu godzinach odpoczynku wyspę Anaa, Standard-Island płynie w stronę Tarakawy, kierując się między mnóstwem raf i wysepek, przedstawiających zdala śliczny widok, niby pływających koszów kwiatowych, wśród których uwija się niezliczona ilość łodzi, świadczących o skupiającym się tam handlu i przemyśle całego archipelagu.

Wspaniały obraz jaki się roztacza dokoła, pociąga ku sobie ludność miliardowego miasta, który tłumnie zalega brzegi Standard-Islandu.

Za przybyciem jej do portu Tarakawy, gubernator tejże, stary oficer marynarki francuskiej, przedstawił się pierwszy w Tribor-Harbour, by powitać miłych mu gości. Po ceremonialnem przyjęciu przez Cyrusa Bikerstaffa, oświadczył zamiar zwiedzenia miasta i wyspy, na co oczywiście zgodzono się chętnie wyznaczając rolę przewodnika, wyjątkowo zdolnemu w tym kierunku Kalikstusowi Munbar. Rzecz naturalna, że Koncertujący Kwartet wraz z panem Atanazym Doremus nie zaniedbali się przedstawić swemu współziomkowi, który powitał ich ze szczerą radością, zatrzymując w swem towarzystwie aż do ostatniej chwili odjazdu.

Nazajutrz czyniąc zadość formom etykiety, gubernator Standard-Islandu wraz z paryżanami złożył wizytę reprezentacyi władzy francuskiej mieszczącej się w głównej wiosce Trakawy. Rezydencya to niezbyt wspaniała, domki skromne, a siła zbrojna rządzącego tu państwa, ogranicza się doliczby kilkunastu starych marynarzy.

Mieszkańcy tutejsi oprócz handlu orzechami kokosowemi i wytłaczanym z nich olejem, zajmują się nadto połowem pereł, który jest dość znaczny, szczególniej u wybrzeży sąsiedniej Tuan.

Śmiali ci nurkowie nie lękają się, bez żadnych przyrządów, zapuszczać w znaczne głębiny oceanu, a wyćwiczone ich w tym kierunku płuca, więcej niż minutę wytrzymują pod wodą zupełny brak powietrza.

Jakkolwiek damom w miliardowem mieście nie zbywa na klejnotach wszelkiego rodzaju i najwyższej ceny, chętnie jednak zakupują jako pamiątki, najpiękniejsze okazy muszli i pereł, a rzecz szczególna, że i w tem nawet, współzawodnictwo pani Tankerdon nad rodziną Coverley’ów zwraca powszechną uwagę. Kupcy jednak i biedni nurkowie, zbierają przy tej sposobności sumy o jakich nigdy nie marzyli.

'Propeller Island' by Léon Benett 37

Gdy po dwóch tygodniach odpoczynku upłynął czas przeznaczonych dla wysp Pomotu, Standard-Island żegnana uroczyście przez władze francuskie, zwróciła się w stronę zachodnio-południową i walcząc z licznemi przeszkodami, jakie tu tworzą rafy koralowe, zamierza przebyć owe pięć stopni, które dzielą ten Archipelag od grupy wysp Towarzyskich.

Siła tysiąca koni parowych unosi ją w kierunku, tak poetycznie wsławionej przez Boaugainville’a, uroczej Taiti.



Rozdział XIII

WYSPA TAITI.

Archipelag wysp Towarzyskich, także wyspami „Wiatru” zwany, liczy razem około dwóch tysięcy dwustu kilometrów kwadratowych powierzchni lądu stałego i dzieli się położeniem swem na dwie wyraźne grupy. Ze wszystkich tych ziem najbardziej w stronę północno-zachodnią wysuwa się prześliczna Taiti, a wznosząca się tam na dwieście trzydzieści metrów wysoka góra Moia, albo Diadem zwana, zdaleka już wskazuje płynącej Standard-Island obecny cel jej podróży.

'Propeller Island' by Léon Benett 38

Pierwszy to raz mieszkańcy Miliard-City mają zatrzymać się u tych wybrzeży, zeszłego bowiem roku zbyt późno wyruszyli w podróż, aby mogli się zapuścić w tak dalekie strony i już od Pomotu nawrócili w powrotnej drodze ku równikowi. A jednak archipelag ten jest bezwątpienia najpiękniejszym ze wszystkich wysp na Oceanie Spokojnym; przyznają to bezspornie najmniej nawet na wdzięk przyrody wrażliwi, podróżni.

Stosownie do życzenia większości głosów, na ogólnem zebraniu w ratuszu, pan Ethel Simoe nie kieruje się wprost do portu Papeete, który jest zarazem stolicą wyspy Taiti, ale okrąża jej brzegi od strony południowej, dając możność zebranym w Tribor-Harbour miliardowiczom podziwiania za pomocą lunet, wspaniałych wybrzeży wyspy, na których znać kulturę, na jaką może zdobyć się ręka cywilizowanego już człowieka.

Następnego dopiero dnia, skoro świt rozjaśnił horyzont Standard-Island staje u wnijścia do portu, a liczne tłumy cisną się do Tribor-Harbour, by zając miejsce w przygotowanych już łodziach i co rychlej powitać nieznaną, a piękną ziemię. Mimo jednak gorączkowego pośpiechu, jaki widocznym jest w ich ruchach, wszyscy ustąpić muszą pierwszeństwa gubernatorowi, który wedle przyjętych form, spieszy porozumieć się z miejscową władzą cywilną i złożyć oficyalną wizytę rezydującej w Popeete królowej.

'Propeller Island' by Léon Benett 39

W samą więc porę, bo około dziewiątej, Cyrus Bikerstaff i jego dwaj adjunkci w towarzystwie Nata Coverleya i Jem Tankerdona, oraz kilku oficerów w ubraniach i mundurach galowych, zasiadają w jednej z najpiękniejszych szalup Standard-Islandu, nad którą powiewa barwna i złocista chorągiew miasta. W drugiej, niemniej staniałej łodzi podążają za nimi Kalikstus Munbar, artyści francuscy, oraz wielka liczna znaczniejszych obywateli Miliard-City.

W połowie już drogi, otoczeni przez podążające ku nim łodzie i szalupy miejscowe, witani radosnymi okrzykami przez krajowców, odbywają uroczysty wjazd do portu wśród cisnącej się na brzeg ludności miejscowej i głośnych salw armatnich.

Dziękując zebranym tłumom za okazywaną sympatyę, przybyli podążają do pałacu gubernatora, który reprezentując władze francuskie, rządzi na Taiti i przyległych jej wyspach.

Drogę jaką przebywają, tworzy piękna aleja drzew pomarańczowych, palmowych i bananowych, z pośród zieleni których wychylając się śliczne wille, świadczące o dobrobycie ich mieszkańców.

Rozglądając się w około, przybyli mogą łatwo doznać złudzenia, iż znajdują się w jakimś uroczym zakątku Riviery, a jeżeli dodamy, iż zarówno władza cywilna jako i duchowieństwo katolickiego kościoła reprezentowane jest przez współziomków Koncertującego Kwartetu, że oprócz oddziału wojska i znacznej marynarki, wyspa Taiti posiada wielu francuskich kolonistów, których język jest tutaj w powszechnym użyciu, nawet u krajowców, to nie zdziwi nas bynajmniej, że czterej artyści czują się tu od razu jakby w ojczyźnie swojej.

W gustownym, piętrowym budynku otoczonym cienistym parkiem, przybyli goście ze Standard-Islandu przyjęci są owacyjnie przez zebranych na ich powitanie oficerów i urzędników francuskich, a uprzejmość samego generał-gubernatora, człowieka o wyższej inteligencyi i wytwornem wzięciu, nie przedstawia nic do życzenia.

W powitalnej, krótkiej przemowie, dziękując on w imieniu swojem i mieszkańców Taiti, za sposobność poznania sławnej na świat cały Cudownej wyspy i wyraża nadzieję, ze tegoroczna wizyta, powtórzy się lat następnych.

Czyniąc zadość formom, w chwili przedstawienia swych towarzyszy Cyrus Bikerstaff znajduje się w kłopotliwem nieco położeniu, nie wiedząc komu oddać pierwszeństwo Jem Tankerdonowi czy też Natowi Coverley, obadwaj bowiem, jak mówi Ponchard usiłują wyprzedzić się wzajemnie, zostając jakby w nieustannym wyścigu.

Dopomógł mu w tem domyślny generał-gubernator, który dyplomacyą swą i taktem umiał zadowolnić w zupełności obie, tak drażliwe w tym względzie strony.

– Sądzę, że zamyślacie panowie, – dodał w końcu uprzejmy gospodarz, zabawić nieco dłużej u brzegów naszych, a w takim razie, nie odmówicie nam uświetnienia obecnością waszą i waszych rodzin, wielkiego balu i różnych zabaw, jakie miasto przygotowuje dla spodziewanych w tych dniach eskadry marynarki francuskiej.

Dziękując za ten dowód szczególnych względów prezydent Miliard-City zapewnił gubernatora, iż gdy w zakreślonym planie tegorocznej podróży, wyznaczone są dwa tygodnie na zwiedzenie Taiti i wysp sąsiednich, przekonanym jest, że z przyjemnością prawdziwą mieszkańcy Standard-Islandu wezmą udział w miejscowej uroczystości.

Opuściwszy pałac generał-gubernatora, Cyrus Bikerstaff wraz z całem otoczeniem, idzie złożyć wizytę Jej Królewskiej Mości, mieszkającej w pięknej rezydencyi w stylu włoskim, której lekkie kontury, zdobne w balkony i werendy sprawiają na podróżnych jak najprzyjemniejsze wrażenie. Ze wznoszącej się nad dachem wieżyczki, powiewa chorągiew Archipelagu w poprzeczne czerwone i białe pasy, bo jakkolwiek mieszkańcy tutejsi uznali protektorat Francyi, pragną jednak zachować do pewnego stopnia indywidualność swą narodową, a rezydująca w Papeete królowa uważaną jest przez krajowców za rzeczywistą władczynię rozległych posiadłości jej przodków; zresztą dość liczne są jeszcze ziemie wysp Towarzyskich zostających dotychczas w zupełnej niezależności, pod rządem udzielnych królików i książąt.

Już w roku 1706 śmiały żeglarz Quiras, przybył pierwszy do brzegów Taiti, którą nazwał Sagitaria; po nim kolejno zawijali tutaj Walis w 1767 r. i Bougainville w 1768 r. w którym to czasie rządziła wyspą królowa Oberea, a po zmarłej bezdzietnie, zasiadła na tronie sławna dynastya Pomare’ów. Trzeci z tej kolei monarcha, dozwolił wstępu w granice swego państwa misyonarzom angielskim i sam nawet przed śmiercią przyjął chrzest św. Panujący już w 1846 r. książę Tuariva przepędził młodość swoją we Francyi, gdzie pobierał staranne wykształcenie, a powróciwszy do ojczystych swych wysp, sprowadził licznych kolonistów i duchowieństwo francuskie, darząc ich hojnie łaskami i przywilejami, w zamian za szerzenie światła wiedzy i religii.

Lecz osiedleni dawniej na Archipelagu misyonarze angielscy, nie tak łatwo zrzekli się wpływów swoich; zbuntowana przez nich ludność, wszczęła krwawe walki, skutkiem których młody monarcha, ustąpić musiał z tronu. Ogłoszona wtenczas rzeczpospolita nie długo przecież trwała i gdy rząd francuski, umocnił tu swój protektorat, osadził na opustoszałym tronie Taiti, królowę Pomarę I, która dalsze ziemie wysp Towarzyskich oddała dzieciom swoim, zadawalniając się sama spokojnem życiem, jakie pędzić mogła w Papeete pod opieką trójbarwnego sztandaru Francyi.

Szczegóły te historyczne opowiada towarzyszom swoim wypytywany o to Francolin, a dokładnością swej wiedzy zasługuje rzeczywiście na zaszczytną nazwę „Larousse’a stref południowych” jak go stale tytułuje kolega Ponchard.

Gdy jednak Sebastyan Vaillant utrzymuje, że są to rzeczy całkiem mu obojętne, entuzyastyczny Yvernes, przypominając sobie czytane niegdyś śliczne notatki z podróży Bougainville’a i Dumont’a unosi się nad szlachetnością charakteru królewskiej rodziny Pomare’ów.

Panująca obecnie królowa Pomare IV, mogąca liczyć lat około 40, przybrana w powłóczyste jedwabie jasno-różowego koloru, który jest też barwą jej dworu, przyjmuje reprezentacyę Standard-Islandu w otoczeniu swej rodziny i znaczniejszych krajowców, z pewną ostentacyą i z zachowaniem wszelkich form, będących w użyciu na panujących dworach Europy.

Władając poprawnie językiem francuskim, wyraża wysokie swe zadowolenie z przybycia pływającej wyspy, którą oddawna pragnęła zwiedzić, znając ją dotychczas z opisów tylko.

Obdarzywszy każdego z obecnych kilku słowami łaskawej uprzejmości, nie pominęła też stojącej obok czwórki artystów, wyrażając otwarcie, iż cieszy się bardzo nadzieją posłyszenia ich gry prześlicznej.

– Jesteśmy na rozkazy Waszej Królewskiej Mości! – odpowiedział z głębokim ukłonem dyrektor Kwartetu, a Kalikstus Munbar dodał, iż dołoży starania, by program koncertu przedstawił się jaknajświetniej.

Po półgodzinnej audiencyi z zachowaniem form ceremoniału dworskiego, delegacya Standard-Islandu opuściła pałac królewski. W powrotnej jednak drodze przez miasto zaproszoną została do miejscowego klubu oficerskiego, gdzie przy sutym śniadaniu, wśród słów szczerej sympatyi, wznoszono liczne toasta złocistym płynem szampana.



Rozdział XIV

UROCZYSTOŚCI I ZABAWY.

Piękno przyrody i warunki życia jakie przedstawia wyspa Taiti skłoniły wielu miliardowiczów do wyszukania sobie, na czas nawet tak krótki, mieszkań wygodnych, do których, opuszczając swe pałace zaraz pierwszego dnia po przybyciu do portu, spieszyli, niby owi mieszkańcy Paryża do letnich siedzib na prowincyi wraz z nastaniem cieplejszej pory.

Pierwszemi naturalnie były rodziny: Coverley’ów i Tankerdonów; tamci osiedlili się w pięknej willi u stóp góry Wenus, wznoszącej się po drugiej stronie miasta, ci wynajęli malowniczy szałas od krajowców na wyżynie Tao.

W takiem położeniu rzeczy przestrzeń paro-milowa dzieli nieprzyjaźne sobie rody i chociażby to młodemu Walterowi nie zupełnie dogadzało, nie było w jego mocy zbliżyć ku sobie dwa odległe punkta wybrzeży Taiti.

Ponieważ w dniu ogólnej tej rumacyi oczekiwaną była rewizyta generał-gubernatora z Papeete, więc Francolin zdziwiony usunięciem się przed tą ceremonią pierwszych potęg finansowych miasta, uczynił w tym względzie uwagę Kalikstusowi Munbar, który ze znaczącem wyrazem twarzy odpowiedział:

– Nie mamy czego żałować, owszem tem lepiej, unikniemy bowiem choć jeden raz trudności, jakie nam ambitne te figury na każdym stawiają kroku!

Gdy w poobiedniej porze, generał-gubernator i znaczniejsi mieszkańcy Papeete, w galowych ubraniach i wspaniałych, z francuskiemi flagami łodziach, zbliżali się do Tribor-Harbour, powitani zostali licznemi salwami armatniemi rozlegającemi się z obu bateryi wyspy, a oczekujący na gości Cyrus Bikerstaff wraz ze swem otoczeniem przyjął wszystkich z honorami, należnymi ich stanowisku.

'Propeller Island' by Léon Benett 40

Strojne w chorągiewki o barwach francuskich i miejscowych, wagony elektryczne, przewożą wszystkich do stolicy Standard-Islandu, gdzie w gmachu ratuszowym, przysposobiono już wspaniałe recepcyjne sale. Licznie zgromadzona na ulicach publiczność miasta, objawia przybyłym głośnemi okrzykami, przyjazne swe dla nich usposobienie.

Po krótkim odpoczynku i obustronnej zamianie słów prawdziwej sympatyi, z wielkiem zajęciem zwiedzają przybyli wszystkie osobliwości Cudownej wyspy, począwszy od wspaniałych świątyń, pałaców i fabryk siły elektrycznej do pięknych ogrodów i pól nawodnionych sztucznym deszczem.

Sama budowa Cudownej wyspy wzbudziła w inteligentnym generał-gubernatorze szczery podziw dla geniuszu ludzkiego, to też gdy po wystawnym obiedzie w Casino, wieczorem już żegnał pana Ethel Simoe, dziękował mu wielokrotnie za daną mu sposobność poznania rzeczy tak nadzwyczajnych.

Nazajutrz, nie zaprosiwszy nikogo więcej do towarzystwa pominąwszy nawet ziomka swego, profesora tańca, Koncertujący Kwartet kazał się przewieźć do Papeete, zamyślając z całą swobodą zwiedzić miasto i ważniejsze miejscowości Taiti.

Prześliczne wybrzeże z malowniczeni willami i szaletami, wspaniałe magazyny portu, ważniejsze gmachy i pałace w mieście, wszystko pobudza ich ciekawość dając w zamian istotne zadowolenie ich estetycznym upodobaniom.

Po całodziennej bezustannej wędrówce, strudzeni artyści spoczęli zaledwie na godzin kilka, by zaraz wczesnym rankiem podążyć w głąb wyspy szerokim traktem, na którym kursują liczne tramwaje systemu amerykańskiego. Usunąwszy się od ruchu i gwaru podmiejskiego, rozkoszują się zachwycającym krajobrazem wzgórz, lasów i pięknie uprawnych pól, wśród których widnieją bogate fermy kolonistów francuskich lub oryginalne w swej budowie mieszkania Taitanów; pierwsze, po większej części drewniane z dość wysokiem podmurowaniem, nie zostawiają nic do życzenia pod względem wygody i elegancyi, drugie rozrzucone fantazyjnie po wzgórzach, plecione z bambusów i pokryte matami z włókna kokosowego, przedstawiają widok niezwykły a przyjemny dla oka, czystością i starannością jaka dokoła nich widnieje.

Taitanie pochodzenia malajskiego, przed laty równie dzicy w swych obyczajach, jak ludożercze plemione ich pobratymców, dzielili swą ludność na trzy odrębne kasty: czcią otoczonych książąt i kapłanów zarazem, którym przypisywano moc czynienia cudów, podwładnych im rolników i wydziedziczonego ze wszystkich praw, w pogardzie pozostającego ludu roboczego.

Pod wpływem religii i cywilizacyi, stosunki te uległy wielkiej zmianie, dziś prawie wszyscy równi sobie, przedstawiają sympatyczny typ ludzi o bystrej intenligencyi, odważnych i żywych z charakteru, a wyjątkowo pięknych rysach twarzy i jak posągi starożytne klasyczną budową ciała.

To też nie rzadko, gdy jeden z artystów woła na widok przechodzącego krajowca: Tam do licha, jakiż piękny chłopak!” a inny dorzuca: „ot, co za śliczna dziewczyna!”

Jeżeli wielu bogatszych Taitanów przyjęło strój europejski, można widzieć i takich, którzy pozostali wiernymi barwnej tunice „paero” zwanej, drapującej się pięknie od pasa poniżej kolan i ślicznemu zawojowi „hei” którym otaczają głowy zarówno mężczyźni jak kobiety, zdobiąc je zielenią i kwiatami.

A roślinność tutejsza bujna i urozmaicona jak nigdzie, równa jest cudom bajek „Tysiąca i jednej nocy.”

Omijając uprawne pola pod ryż, trzcinę cukrową, bawełnę, tytoń, drzewa kawowe i inne produkta handlu i przemysłu, paryżanie zapuszczają się w gęstwiny leśne pod cień drzew cytrynowych, pomarańczowych, różnorodnych palm, bananów, drzew różanych „miro” zwanych, drzew sandałowych, „kazuarina”, albo żelaznych, mangolii, tacca, wreszcie o wyniosłym, jak biały atłas gładkim, pniu drzew chlebowych, zwanych przez krajowców „tero”. U stóp tych olbrzymów ścielą się różne trawy i krzewy wzbudzając niemniejszy podziw w turystach, bogactwem odmian oraz wspaniałością kwiecia i owoców.

Jeżeli jednak przyroda nie poskąpiła darów swych ze świata roślinnego, świat zwierzęcy, jak zresztą na całej Oceanii, bardzo słabo jest reprezentowanym

Jedynym dziko żyjącym tu kręgowcem, jest gatunek świni nieco mniejszej od znanego u nas dzika; importowane jednak przez osadników zwierzęta domowe, zaaklimatyzowały się na wyspach z łatwością wielką. Liczne też spotkać można stada kóz, owiec i bydła rogatego, a koń oddaje wielkie usługi w uprawie roli.

Brak tu jest zupełny gadów i niewielkie bogactwo w świecie skrzydlatym, owady jedynie, a szczególniej dokuczliwe „mustiki” nie pozwalają zapomnieć o sobie, i nieliczącemu się z ich żądłem przybyszowi, straszliwie dokuczyć mogą, zwłaszcza nocną porą.

Nie żałując czasu, nie oglądając się na nikogo Kwartet francuski, ze swobodą ucznia na wakacyach, przedziera się przez gęstwiny i zarośla i niezmordowany dociera aż do wąskiego przesmyku, który łączy Taiti z małym półwyspem Tabaratu.

'Propeller Island' by Léon Benett 41

W znajdującym się tu porcie „Phaeton” przyjęci są z zapałem przez marynarzy francuskich, którzy uszczęśliwieni spotkaniem współziomków z Cudownej wyspy, zapraszają ich do suto zastawionego stołu w restauracyi utrzymywanego również przez francuskiego kolonistę, gdzie obok potraw mięsnych, zajadają oryginalnie przyprawione owoce bananów „fei” zwane, soczyste „ignamy”, oraz „tajero” i rodzaj konfitury z utartego orzecha kokosowego, mającej orzeźwiający, kwaskowy smak.

Odwdzięczając się gościnność swych współbraci, Francolin kazał oberżyście podać kilka butelek wina francuskiego. Przy brzęku szkła, w obłokach dymu cygaretek tytoniowych owiniętych liściem pandanusa, które obyczajem miejscowym podawane są z ust do ust, uczta urozmaicona ożywioną rozmową przeciąga się aż do wieczora.

Odpocząwszy nieco po tej wycieczce, artyści postanowili dnia jednego, ze śmiałością najwprawniejszego turysty, dotrzeć, aż na sam wierzchołek góry Wenus, skądby mogli powziąć dokładne pojęcie o ogólnym położeniu Taiti,

Wycieczka ta, tem więcej przedstawia im powabu, że po drodze wstąpić mogą do miłego im zawsze domu państwa Coverley’ów, którym obiecali swą wizytę.

Kierując się drogą wiodącą z wioski Taherihio do latarni morskiej, po drugiej stronie wyspy, Kwartet przechodzi jedną z najpiękniejszych okolic, jakie gdziekolwiek spotkać można. Na tle rysujących się w dali skał i gór wysokich, wśród szmaragdowych łąk i ciemnej zieleni lasów, toczą swe wody liczne strumienie górskie dopływające do Tatakua, największej rzeki Taiti która tworzy w pobliżu wspaniały, na 75 metrów głęboki, wodospad

W uroczej tej miejscowości, w pobliżu pięknej willi Coverley’ów spotykają artyści najniespodziewaniej młodego Waltera galopującego konno.

– Czyżby wdzięk przyrody pociągnął go aż tutaj? – rzekł niedomyślny niby Ponchard.

– Któż to odgadnąć zdoła, – odpowiedział obojętnie, mało zajmujący się plotkami Francolin.

Tymczasem zbliżywszy się do idących, jeździec zatrzymał konia, uchylił kapelusza i zapytał czy zamyślają dziś jeszcze wrócić do Papeete.

– Nie panie Tankerdon, – odpowiedział Francolin, otrzymaliśmy zaproszenie od pani Coverley, prawdopodobnie więc przepędzimy tam wieczór cały.

'Propeller Island' by Léon Benett 42

– W takim razie, do widzenia, – rzekł ściągając konia ostrogami i popędził dalej.

– Ech, ech, coś mi się zdaje, że nasz przyjaciel Munbar ma dużo daru przewidywania wypadków; czy uważaliście, że jakiś cień smutku przysłonił, zwykle pogodne oblicze młodzieńca, odezwał się znowu Ponchard.

– Byłby to jeden dowód więcej, że nawet miliardy nie zdolne są zapewnić szczęścia, – odezwał się poważnie Yvernes,

Powitany przyjacielsko przez rodzinę Coverley’ów Kwartet, spędza w jej miłem towarzystwie resztę dnia i wieczór cały urozmaicony piękną grą na fortepianie pani domu, oraz miłym śpiewem miss Diany, której towarzyszy sympatyczny tenor Yvernesa.

Złośliwy jednak Ponchard nie może się powstrzymać ażeby od niechcenia nie rzucić słówka o spotkaniu Waltera. Wzmianka ta wywołuje na usta dziewczęcia przelotny uśmiech zadowolenia, pochwycony w lot przez baczne oko „Jego excelencyi”, jako jeden z dowodów domyślności Kalikstusa. W śpiewanych następnie duetach, głos miss Dyany przybrał głębsze, jakby serdeczniejsze tony, co nie uszło zapewne uwagi bacznych na wszystko rodziców, gdyż ojciec chmurnie zmarszczył brwi, podczas gdy matka zapytała ją troskliwie, czy nie czuje się już zmęczoną.

W miłem i wesołem kółku, wieczór upłynął tak szybko, że ani się spostrzegli, gdy uderzyła północ wzywając do spoczynku.

Nazajutrz wczesnym rankiem wybrał się kwartet na szczyt góry Wenus. Mozolna ta nadzwyczaj podróż, opłaciła się jednak ciekawym turystom, gdy ujrzeli tę cudną ziemię, rozkładającą się u ich stóp w kształcie żołnierskiej manierki, jak zauważył Ponchard, dodając zaraz, iż taką buteleczkę przyjąłby chętnie w darze najpotężniejszy monarcha świata.

Z powrotem do Papeete zajęła Kwartet nowa niespodzianka i cały szereg przyjemności z powodu przybycia do portu okrętów eskadry francuskiej, której oficerowie i sam admirał okazywali żywą sympatyę dla Cudownej wyspy. Zebraniom i balom nie było końca, a w rozbawionem tem towarzystwie biorą stale udział, Kalikstus Munbar powziął myśl genialną, która przedstawiona prezydentowi Miliard-City została w zupełności przyjętą i potwierdzoną przez walne zebranie w stolicy.

I w rzeczy samej, dla czegóżby mieszkańcy Standard-Island nie mieli pożegnać swych przyjaciół balem tak świetnym na jaki tylko miliardy zdobyć się mogą?

Lecz że czas upływa bardzo szybko, gdy się go przyjemnie spędza, przeto nie wiele już dni pozostaje pływającej wyspie przed wyruszeniem w dalszą podróż, należy więc energicznie wziąść się do dzieła.

Oprócz tysięcy drukowanych zaproszeń, rozesłanych kolonistom francuskim i znakomitszym rodzinom taitańskim, Cyrus Bikerstaf pospieszył osobiście przedstawić swą prośbę dostojnej królowej Pomare, która łaskawie zgodziła się zaszczycić obecnością swoją i swego dworu projektowaną zabawę. Również przychylną była odpowiedź generał-gubernatora i innych dostojników Taiti. Czyniąc zadość formom i aby nie uchybić nikomu, rozesłano również zaproszenia samymże mieszkańcom Miliard-City, nie pomijając naturalnie i tych, którzy zostawali na wilegiaturze; zresztą czas im już wrócić na stałe do swych siedzib, niezwłocznie bowiem po balu, Cudowna wyspa opuści Taitę.

Dział artystyczny i program zabawy poruczony został naturalnie Kalikstusowi Munbar, który ruchliwy zwykle, rozwinął teraz cały zasób wrodzonego sobie w tym kierunku talentu, przysposabiając różne niespodzianki, dozorując wszystkiego osobiście.

Jakkolwiek obszerne są sale Casina, nie pomieściłyby jednak tak znacznej liczby spodziewanych gości, to też tylko dla najdostojniejszych obliczono nakrycia przy stole jadalnym i krzesła w balowej sali, urządzając dla reszty towarzystwa zabawę w parku, czyli tak zwany „bal champétre”.

Z pomiędzy zaproszonych jedni tylko królestwo Malekarii odmowną dali odpowiedź, tłomacząc się istotną niemożebnością brania udziału w tak świetnym zebraniu.

– Biedni monarchowie! – westchnął ze współczuciem poczciwy Yvernes.

Z nadejściem dnia uroczystości Standard-Island strojna we flagi miejscowe, francuskie i taitańskie przedstawiała widok piękny i świąteczny.

Przybyłą do Tribor-Harbour królowę Pomare i jej orszak w pięknych kostiumach galowych, wita zebrana starszyzna miasta przy huku dział i głośnych okrzykach ludności: Niech żyje! Na sygnał ten odpowiadają, jakby w przyjaznej zamianie słów, armaty Pepeete i stojącej w porcie eskadry.

Zwiedziwszy znaczniejsze budynki Miliard-City i objechawszy dokoła brzegi wyspy, dostojni goście wstępują do gmachu ratusza po wschodach przybranych tak kosztownie, że pewno dorównają wspaniałości, jaką zaimponował światu w swoim czasie Wanderbild w Nowym Yorku, gdzie każdy stopień wiodący do jego pałacu, szacowany był na tysiące franków.

Z równie wyszukanym przepychem przybrano sale recepcyjne i jadalnię, a umiejętnie wyznaczone miejsca u biesiadnego stołu zadawalniają w zupełności każdego; nawet siedzących naprzeciw siebie miss Dyanę i Waltera zdobi przyjemny uśmiech wesela.

Oczywiście ogólnie lubiany, a nawet pewnym szacunkiem otoczony Kwartet, nie został i tutaj zapomnianym, to też czwórka artystów zajmuje wskazane im miejsca z przeświadczeniem uznania, jakiego na każdym kroku składane mają dowody.

Na welinowym papierze złotemi literami wydrukowane „menu” obiadu, daje świadectwo Kalikstusowi Munbar o wielkiej znajomości sztuki kulinarnej, a przewyborne w smaku potrawy są dowodem, że kucharze, którzy je sporządzali zasługują prawdziwie na miano artystów w swym fachu.

Zdolniejszymi od nich nie mógłby się pochwalić żaden z panujących dworów starej Europy.

O godzinie dziewiątej całe towarzystwo, przechodzi do koncertowej sali Casina. Bethoven, Mozart i Heyden mieli zapewne rzadko takich wykonawców, jakimi, jeszcze wyjątkowo dzisiaj, przedstawiają się, podnieceni ogólnym zachwytem artyści francuscy. W zamian też za ucztę najpiękniejszych tonów, otrzymują grzmiące oklaski, których nie poskąpiła nawet poważna monarchini Taiti.

Po skończonym koncercie mistrz gracyi i dobrego ułożenia, zajął się prowadzeniem honorowego kadryla, do którego w pierwsze pary stanęli Królowa Pomare i dostojny jej małżonek, Cyrus Bikerstaf z panią Coverley, admirał z panią Tankerdon, i komandor z pierwszą damą dworu Pepeete. Równocześnie potworzyły się inne kółka, gdzie mniej już zważano na należne honory, a kierowano się raczej upodobaniem i sympatyą.

W powodzi światła elektrycznego wśród bukietów i girland najpiękniejszych roślin egzotycznych, przesuwają się urocze postacie dam, a gra kolorów kosztownych ich toalet, blask dyamentów, i drogich kamieni, mienięce się jedwabie i aksamity, olśniewają oczy patrzących. Mimo jednak przepychu i wysokiej ceny toalet dam taitańskich, pierwszeństwo każdy przyznać musi strojom pań miejscowych.

Skoro już w całej pełni zawrzało ożywienie balowe, gdy muzyka zagrała pięknego walca Strausa i nasi artyści, z wyjątkiem siedzącego w kącie Sebastyana rzucili się w ten wir upajający z werwą, godną ich wieku i temperamentu.

Jakież jednak było ogólne zainteresowanie, gdy figlarny los czy też zręczna dyplomacya Kalikstusa złączyła w jednej z figur kotyliona młodego Waltera z miss Dyaną Coverley.

– Ten mało znaczny, na pozór, wypadak, jakże doniosłe może mieć następstwa, w sprawach polityki miliardowego miasta, – rzekł do Francolina uważny na wszystko Ponchard.

Podczas, gdy wśród doborowego towarzystwa w salach Casina widocznem jest ogólne zadowolenie, z niemniejszem ożywieniem idą zabawy w parku, gdzie często taniec bywa urozmaicony śpiewem i muzyką na ulubionej przez krajowców harmonijce. Jako wielcy amatorzy sztuki choreograficznej Taitanie i Taitanki wykonowują przy wybijanym na bębenku takcie, pełne wdzięku figury miejscowego tańca „repanipa” zwanego, otrzymując w nagrodę oklaski i bisowania.

Zastawione suto po szaletach stoły, dostarczają zmęczonym wyborowego posiłku, a niezwykłej dobroci wina utrzymują wesołość i ochotę do dalszej zabawy.

Po spaleniu świetnych ogni sztucznych na wielkim dziedzińcu Casina, tańce rozpoczynają się na nowo, przeciągając się aż do brzasku dnia; poczem liczni goście żegnają mieszkańców Cudownej wyspy, życząc im i sobie szczęśliwego w roku przyszłym powrotu w te strony.

Nazajutrz, gotowa do dalszej drogi Standard-Island wystrzałami armatniemi śle ostatnie pozdrowienia gościnnym brzegom Taiti, a 19 listopada zatarły się już na dalekim horyzoncie, nawet najwyższe szczyty pięknych wysp Towarzyskich.

Co znaczy jednak dziki ogień w oczach kapitana Sorel, który przechadzając się w porcie Tribor-Harbour groźną pięścią wskazuje towarzyszom swoim stronę, gdzie leżą Nowe-Hebrydy?


KONIEC CZĘŚCI PIERWSZEJ.




Część druga

Rozdział I

'Propeller Island' by Léon Benett 43

WYSPY COOKA.

Sześć miesięcy minęło już od czasu, gdy Standard-Island opuściwszy port Magdaleny płynie po oceanie od archipelagu do archipelagu, a czas ten urozmaicony widokiem różnych ziem i ludów, wydaje się nazbyt krótkim szczęśliwym jej mieszkańcom.

Zwiedziwszy wyspy Sandwich, Markizy, Pomotu i Towarzyskie, pan Ethel Simoe ma zamiar dopłynąć do ziem Cooka, Samoa, Tanga, Fidżi i Nowych Hebrydów, zanim skieruje się ku powrotnej drodze na północ.

Jeżeli wszyscy mieszkańcy Cudownej wyspy zadowoleni są z takich warunków życia, to czy mógłby się skarżyć na cokolwiek szczęśliwy ze wszech miar Koncertujący Kwartet?

– Powiedzże mi teraz przyjacielu drogi, zagadnął wiolonczelistę poważny Francolin, czy pozbyłeś się już wreszcie uprzedzeń swych do odbywanej podróży.

– Bynajmniej! brzmiała lakoniczna odpowiedź zagadnionego.

– A jednak dość okrągłą będzie fortunka nasza po skończonej kampanii…

– Czy jesteś pewnym, że będziesz ją mógł zabrać.

– Masz-że pod tym względem jaką wątpliwość?

– Naturalnie że mam…

Cóż na to odpowiedzieć upartemu Vaillant, który wie przecie równie dobrze jak Francolin, że wypłacana im regularnie kwartalna pensya, składaną jest za pośrednictwem kursujących parowców w państwowym banku w Nowym-Yorku, na co mają piśmienne dowody. Czyż to nie wystarcza jeszcze i czyliż byt artystów nie jest tym sposobem całkowicie zapewniony?

Jeżeli jednak dokoła Kwartetu jasny horyzont życie się otwiera, nie mniej wypogodziło się niebo nad miliardowem miastem, któremu długi czas groziła burza wewnętrznych rozterek. Przebiegły Kalikstus zaciera z zadowoleniem ręce, mając pewne przeświadczenie, że do szczęśliwej tej zmiany przyczynił się krótki walczyk, jaki przetańczyła miss Dyana z młodym Tankerdonem.

– Czy domysły jego są prawdziwe, przesądzać trudno, to pewna jednak, że z mniejszą niechęcią patrzą obecnie na siebie obie rywalizujące partye; co więcej, w obozie protestanckim nie słychać już nic o dawnych zamiarach wprowadzenia na Standard-Island wzbronionego przemysłu i handlu.

Bądź co bądź w wyższych nawet sferach towarzystwa miejskiego mówią dość często o zaszłych zmianach, komentując je obudzoną wzajemną sympatyą tych dwojga, szczerą przyjaźnią ogółu cieszących się młodych ludzi.

'Propeller Island' by Léon Benett 44

– Czy jednak ciepło ich uczucia zdoła kiedykolwiek stopić lody dzielące ambitnych ich rodziców? pytał Kalikstusa zajmujący się wszystkiem Ponchard.

– Któż zdoła uchylić zasłony nieznanej nam przyszłości, odpowiedział tenże uśmiechając się znacząco.

Tymczasem drobny na pozór wypadek przedstawił dla wyspy pewną rozmaitość i nowy temat ogólnego zajęcia. Oto gdy 25-go listopada straż na wieży obserwatoryum zawiadomiła komandora o ukazaniu się kilku dużych parowców podążających na południo-wschód, tenże w porozumieniu z gubernatorem wyspy rozkazał mieć się w pogotowiu do wywieszenia złocistej flagi Standard-Islandu, oraz dania odpowiedzi na powitalne salwy przybywających.

'Propeller Island' by Léon Benett 45

Badając jednak przez lunety zwolna zbliżające się statki, oficerowie nie widzą żadnych barw u tych ciężkich, dawnej konstrukcyi parowców, jedynie z budowy ich dochodzą do pewności, że jest część eskardry angielskiej, która utrzymuje stałą opiekę nad wyspami zostającemi pod rządem lub tylko protektoratem królestwa Wielkiej Brytanii.

Lecz próżno wszyscy gotowi byli do oddania przyjętych form grzeczności, okręty, chociaż zbliżyły się zaledwie o jakie dwie mile od Standard-Islandu, nie wywiesiły swych barw, ani dały jakikolwiek znak życia, tak zupełnie, jakby dla nich ogrom pływającej wyspy nie istniał wcale.

Ten dowód lekceważenia, albo, jeśli rzecz nazwiemy po imieniu, nienawiści, jaką Anglia stale żywi dla tego „klejnotu Oceanu spokojnego”, oburzył mieszkańców Miliard-City do tego stopnia, że przez dni kilka, tak publiczność jak i miejscowe pisma nie szczędziły słów gorzkiej krytyki dla tej pyszałkowatej pani „tego przewrotnego Albionu”, tej Kartaginy nowych czasów!”

A że nie obraża się na świecie nikogo bezkarnie, przeto uchwalonem zostało, by w żadnym razie nie pozdrawiać odtąd angielskich statków.

– Jak rażącą sprzeczność przedstawiają te okręta w porównaniu z naszą eskadrą w porcie Papeete! – odezwał się oburzony Yvernes.

– Bo istnieje też różnica w narodzie, – potwierdził Francolin, cechą Francuzów jest przedewszystkiem grzeczność i uprzejmość dla każdego.

– Cóż chcecie, moi drodzy, każdy naród, zarówno jak pojedyńczy człowiek, ma swoje charakterystyczne znamiona, rzekł wchodzący właśnie Ponchard, pozwólmy Anglikom zachować je nadal, gdy dotąd, przez długie wieki cywilizacyi nie zdołali ich się pozbyć.

Rankiem dnia 29 listopada straże obserwatoryum sygnalizują ukazanie się wysp Cooka, które leżą między 20º szerokości południowej a 160º długości zachodniej W archipelagu tym wyróżniają się ziemie: Raratonga, Watim, Mittio, Hervea i Palmerstona, najważniejszą jednak, najwięcej zaludnioną i stolicą dla wszystkich jest niezbyt wielka Mangia.

Miejscowa ludność malajska mimo, że przyjmuje chętnie misyonarzy angielskich, stara się zachować swą niezawisłość i mniema, że się jej to całkowicie udaje, dopóki ma swego monarchę. Niestety są to tylko pozory, Anglicy bowiem przez gorliwych swych misyonarzy powolny, lecz coraz większy wpływ rozciągają nad temi lądami, czekając tylko chwili sposobnej, by zająć je pod wyraźny swój protektorat,

Plan podróży wskazuje Cudownej wyspie całe dwa tygodnie spoczynku na tym archipelagu, ku wielkiemu zadowoleniu Poncharda, który spodziewa się znaleść tu wreszcie chociaż jeden okaz człowieka całkiem dzikiego, może jeszcze ludożercę.

'Propeller Island' by Léon Benett 46

Tymczasem, gdy pan Ethel Simoe popłynął do Mangii na odległość jednej mili tylko, w łodzi, która wysunęła się z przeciwległego portu i podążała śmiało do Tribor-Harbour, przybył misyonarz angielski, pełniący na dworze panującego króla, obowiązki ministra, albo raczej wszechwładnego pana, wyzyskującego materyalnie na swą korzyść uciemiężaną i w zupełnej ciemnocie zostającą ludność, trzymaną w karbach posłuszeństwa z pomocą wybranej w pośród krajowców policyi „mitoi” zwanej, przed której potęgą, drżą nawet nieudolni tych wysp królikowie.

Otyła, przysadkowata postać przybyłego jegomości o twarzy pełnej, i chytrym wyrazie w oczach, niczem nie wskazuje człowieka, mającego jakiekolwiek szlachetne instynkta i uczucia.

Na powitanie takiego gościa wyszedł dyżurny oficer.

– W imieniu jego królewskiej mości, a łaskawego mi pana – rzekł przybyły, po ceremonialnej zamianie ukłonów, przybywam z pozdrowieniem dla jego ekscelencyi gubernatora Standard-Islandu.

– Powierzono mi honor przyjęcia takowego, zanim gubernator nasz zdąży powitać osobiście panującego w Mangii monarchę, – odrzekł oficer.

– Jego ekscelencya będzie zawsze mile widzianą, – odpowiedział minister, którego wstrętna fizyonomia, zdaje się być urobioną z chciwości i przebiegłości. Czy stan zdrowotny wyspy jest zadawalniającym? – zapytał po krótkiej przerwie słodkim jakimś głosikiem.

– Jak zwykle i teraz nie przedstawia nic do życzenia.

– Może jednak tyfus, influenza lub ospa.

– Ani nawet epidemiczny katar, panie ministrze, nie trapi zdrową zawsze ludność naszą, – zapewniał wypytywany.

– Więc mieszkańcy Standard-Islandu mają zamiar wylądować…

– Tak jest, chcemy zwiedzić te wyspy podobnie, jak to czyniliśmy w innych ziemiach Oceanu Spokojnego.

– Jego królewska mość, miłościwy pan mój, nie sprzeciwia się temu bynajmniej, jeżeli tylko opłacicie ustanowioną taksę.

– Taksę?… Cóż to znaczy?

– Och drobnostka tylko! dwa piastry[1] od osoby…

– Czy to seryo – zapytał zdumiony oficer, który służąc już dwa lata na Standard-Island dotąd nie słyszał nigdzie o podobnych warunkach.

– Zupełnie seryo, i w braku uiszczenia tej sumy, nie wpuścimy nikogo na naszą wyspę…

Oficer pożegnał sztywnym ukłonem wstrętną postać przybyłego i pośpieszył telefonicznie zakomunikować panu Simoe otrzymaną co dopiero wiadomość.

Niemniej zdziwiony komandor udzielił jej bezzwłocznie gubernatorowi wyspy, który zwołał radę, mającą zadecydować o przyjęciu lub odrzuceniu, nigdzie nie praktykowanych warunków.

Oburzenie na podobny wyzysk, będący powodem tego, wyłącznie dla miliardowego miasta ustanowionego prawa, było tak wielkie, iż uradzono, że Cudowna wyspa nie zatrzyma się, nietylko u brzegów Mangii, ale nawet u żadnej innej ziemi tego archipelagu.

Bezzwłocznie tedy ruszono dalej wśród wielkiej ilości rybackich łodzi najpierwotniejszej budowy, gdyż wyżłobionych tylko w jednym kawale grubego pnia odwiecznych drzew miejscowych, lecz kierowanych przez lud rosły i muskularny, który odważnie puszcza się na głębiny dla połowu wielorybów, dość obfitych w tych stronach oceanu.

Bujną zielenią pokryte wyspy, świadczą zdaleka o urodzajności gruntu, tłómacząc zarazem chciwość zaborczej ręki angielskiej.

Dnia następnego ukazują się w niewielkiej odległości ziemie Raratonga z pasmem gór, porośniętych aż do wyniosłych szczytów gęstą zielenią lasów, po nad któremi widnieje jeszcze olbrzymi wulkan, wyrzucający gęsty dym i parę.

Blisko wybrzeża, w pośrodku wioski, strzelają ku niebu wieżyce pięknej, w stylu gotyckim, świątyni. Jest to kościół protestancki, ognisko misyi angielskich, zkąd rozchodzi się na cały archipelag światło zasad moralności, wraz z potężnym wpływem politycznym.

Chociażby rezydujący tu pastor okazał się mniej chciwym na srebrne piastry, Cyrus Bikerstaff nie zamyśla już wcale zbliżać się do wysp jakichkolwiek, zostających chociażby pod pośrednim wpływem Anglii, a na walnem zgromadzeniu rozbierano tegoż dnia jeszcze kwestyę, zmiany planu podróży dla Standard-Island. Bo czyż nie lepiej i przyjemniej zawinąć do brzegów Nowej-Kaledonii i archipelagu Loyalty, gdzie można się spodziewać od władz francuzkich równie przyjemnego powitania, jak na wyspie Taiti?

Ale kierując się w tamtą stronę oddanoloby się znacznie od Nowych Hebrydów, więc wiadomość ta wywołuje najwyższa zaniepokojenie wśród malajskich rozbitków, i ktoby był posłyszał wtenczas burzącego się kapitana Sorela, mógłby łatwo powziąć pewne podejrzenia, odnośnie do ukrywanych starannie jakichś planów.

Na szczęście jednak dla malajczyków, a na nieszczęście dla Standard-Island, nowe projekta zostały na ogólnem posiedzeniu większością głosów odrzucone, a uchwalono tylko, by owe dwa tygodnie, przeznaczone wyspom Cooka, przepędzić u brzegów Samoa, rozkładających się w północno-zachodnim kierunku.



Rozdział II

OD WYSPY DO WYSPY.

Mimo pozornie niczem niezagrożonego spokoju i szczęścia, jakie zapanowało na Standard-Island od czasu mianowicie, gdy jawna nieprzyjaźń rodów i partyi, może pod wpływem uczuć zbudzonych w sercach Waltera i miss Dyany, coraz widoczniej się zacierała, straszna groźba zniszczenia zawisła nad Cudowną wyspą.

Bo nie wypadek to żaden, rzucił przebiegłych malajczyków na sztuczną jej ziemię, ale zdawna ukartowana i przeprowadzona intryga. Kapitan Sorel nie jest bynajmniej człowiekiem cichym i skromnym, za jakiego przedstawił się władzom w Miliard-City, lecz jednym z tych typów dzikich i krwiożerczych, które, według zdania marynarza Hagon, nie nie są wyjątkami wśród mieszkańców Nowych Hebrydów. Od najmłodszych lat, wyćwiczony w rzemiośle rozbójnika morskiego i handlarza niewolnikami, nabrał wraz z doświadczeniem, dziwnej giętkości i przebiegłości, tak, że nazwisko jego stało się sławnem, nawet wśród dzikich malajczyków, jako najśmielszego z opryszków.

W zeszłym już roku, wieść o krążącej między dwoma zwrotnikami Cudownej wyspie i o nagromadzonych bogactwach w jej stolicy, obudziła w nim pragnienie zdobycia sobie jednym zamachem miliardów całego świata.

Oczywiście, nie trudno mu było znaleźć sobie towarzyszy, godzących się na wszystko, dla tak ponętnych widoków.

Ułożono zatem plan śmiały i ryzykowny nieco, lecz bądź co bądź możliwy do przeprowadzenia.

W charakterze więc skromnego kupca, dostawiającego żywicę, przybył do portu Honolulu w czasie, w którym, według zaczerpniętych, trudno pojąć jaką drogą, lecz bardzo dokładnych wiadomości, mógł się spodziewać zetknięcia z pływającą wyspą. Wiemy, jak go rachuby nie omyliły, jak nawet powiodło mu się szczęśliwie udać rozbicie, by zostać gościnnie przyjętym, przez tych właśnie, przeciwko którym miał w pogotowiu plany dzikiej zdrady, mordu i łupieży. Cała bowiem historya o spotkaniu parowca zmyśloną tylko bajką była, gdyż do zagłady statku niegodziwcy ci własne tylko przyłożyli ręce

Jeżeli przeprowadzenie pierwszej połowy planu powiodło się tak szczęśliwie, jeżeli bez żadnych trudności, nie strzeżeni przez nikogo, badają położenie wyspy, jeżeli nadto otrzymali obietnicę, iż Standard-Island odwiezie ich aż do ojczystych brzegów, co właśnie było kwestyą najważniejszą, czyż zdziwi nas, że kapitan Sorel uważa w cichości ducha sprawę całą za wygraną.

– Niechże nas tylko choćby do wyspy Eromango dowiozą, za resztę ja odpowiadam, powtarzał nieraz swym towarzyszom, gdy się włóczyli z miną niby to obojętną, po wszystkich kątach wyspy. Skoro tylko tam staniemy, sprowadzę znienacka kilkotysięczny tłum, który łatwo da się zwabić obietnicą bogatych łupów, a zaciągnięta między ostre skały wyspa, niezdolna będzie stawić oporu spienionym tam zawsze bałwanom; żelazna jej podstawa rozstrzaska się w kawałki, a wtedy mieszkańców wyrzniemy i wszystkie te bogactwa staną się naszą własnością.

Nieświadomi jednak grożącej im strasznej katastrofy, mieszkańcy Miliard-City, ciesząc się otaczającymi ich warunkami dobrobytu i szczęścia, zbliżali się do grupy wysp Samoa, które zwiedził w 1768 r. Bougainville, a następnie Laperouse i Edwards.

Wysunięta najwięcej od strony północno-zachodniej skalista i pusta wysepka „Rose” nie budzi naturalnie żadnego w nich zaciekawienia; również obojętnie mijają Manuę na której niegdyś zginęło okrutną śmiercią kilku towarzyszy Cooka. Dopiero u brzegów ślicznej Tatuili myśli się zatrzymać komandor Simoe.

Gdy wieczorem d. 14 grudnia artyści francuscy używali przechadzki nad brzegiem wyspy, zdziwieni zostali nad wyraz miłą, aromatyczną wonią, którą im przyniósł lekki wietrzyk wieczorny od strony lądu.

– Ach przyjaciele, – zawołał Ponchard, toż nie wyspa żadna leży tam opodal, to jakaś wielka fabryka perfum, to magazyn Puvera…

– Jeżeli jego Ekscelencya nie ma nic przeciwko temu wolałbym, aby to była starożytna amfora, – zauważył Yvernes.

– Niechże będzie amfora, gdy ci to przyjemność ma zrobić, kochany poeto, odpowiedział Ponchard, z lekko drwiącym uśmiechem.

– Rzeczywiście, odezwał się Francolin, ten zapach roślin egzotycznych nadzwyczaj jest przyjemnym, musi to być ten sam, który Samoańczycy „mosooi” nazywają, a który jest szczególną własnością tych ziem jedynie.

Wygląd ogólny wyspy podziwiany nazajutrz w pełnym oświetleniu słonecznem, jest iście czarującym, ze wspaniałą roślinnością pokrywającą wzgórzystą powierzchnię gruntu. Zbliżającą się do portu Papo-Pago Cudowną wyspę, otoczyły liczne długie pirogi, mogące pomieścić każda mniej więcej sześćdziesięciu ludzi, którzy robiąc wiosłami w takt melodyjnie śpiewanej pieśni, tworzą wspaniałą eskortę przybywającym gościom.

Widząc ten ruch i życie w koło, nie trudno pojąć, dla czego Europejczycy nazwali te ziemie archipelagiem wysp Żeglarskich.

Jeżeli w obecnej porze klimat tutejszy przedstawia istotnie wymarzone warunki, to z nadejściem lutego panują tu nadzwyczajne upały, poczem w kwietniu i maju nadchodzi pora deszczów z gwałtownemi i niebezpiecznemi burzami. Mimo tego handel zostający początkowo w ręku Anglików, następnie Amerykanów, a obecnie Niemców przedstawia się dość zyskownie, mianowicie od czasu, gdy wprowadzona uprawa bawełny świetne wydaje rezultaty.

Wśród miejscowej ludności malajskiej żyje mała tylko garstka Europejczyków, więcej natomiast spotkać tu można przybyszów z innych wysp Polinezyi, między pracującą klasą roboczą.

Pięknie i silnie zbudowani krajowcy nie porzucili dotąd dawnych swych obyczajów odnośnie do okrycia, albo, ściślej mówiąc, ozdoby ciała. Ubranie ich całkowite stanowi bowiem najczęściej jedynie lekka tunika spleciona z traw i liści, a na odsłoniętych piersiach i ramionach widnieją różne znaki tatuowania, cieszącego się tutaj jak najlepszem jeszcze uznaniem, a czarne ich, mocno skrepowane włosy, bywają chętnie pokrywane tak grubą warstwą wapna, że wyglądają raczej na jakieś białe peruki. Zwiedzając wyspę, artyści zatrzymywali się z wielkiem zdziwieniem przed każdym spotkanym krajowcem, mając, bodaj pierwszy raz, sposobność w ciągu dotychczasowej podróży podziwiania ludności, na której stara cywilizacya słabe dotąd wycisnęła piętro.

– Oto dzicy przybrani w stylu Ludwika XV-go zawołał wesoło Ponchard, brakuje im jedynie fraka ze świecącymi guzikami oraz długich pończoch i pantofelków na wysokich czerwonych obcasach.

– Zapominasz o koniecznych jeszcze do całości lekkich szpadach i kapeluszach z piórami, dorzucił Yvernes.

Z cerą dobrze wypieczonego sucharka młode Samoanki są rzeczywiście tak piękne, że tłomaczą w zupełności słowa zachwytu, jakiemi ich darzą wszyscy podróżni w swych pamiętnikach i notatkach; a jakkolwiek, zarówno jak u mężczyzn, ubranie ich jest bardzo niedostateczne, objawiają wielką skromność w zachowaniu, co im nadaje jeszcze szczególnego wdzięku.

'Propeller Island' by Léon Benett 47

Ponieważ Standard Island zatrzymała się u szerokiej zatoki Papo-Pago, gdzie też urządzony jest wygodny port zdolny pomieścić kilka, a nawet kilkanaście okrętów, przeto ludność Miliard-Citty poczęła się niezwłocznie przeprawiać na ten ląd uroczy, nie znalazłszy tym razem żadnych trudności ze strony uprzejmej władzy miejscowej; że jednak nie Tetuila, ale jej sąsiadka Upola jest rezydencyą monarchy rządzącego Archipelagiem, zatem przybyli wolni od wszelkich ceremonii prezentacyi i oficyalnych wizyt, używają w całej pełni swobody, zwiedzając w różnych kierunkach wyspę, aż do leżącej w głębi największej wioski, Leonii.

– A więc drodzy przyjaciele, mówi niezwykle rozpromieniony Kalikstus Munbar w czasie jednej z wycieczek, które odbywa w towarzystwie Koncertującego Kwartetu, zdaje mi się, że niedługo rozegranym zostanie ostatni akt naszej opery komicznej. Bo oto dobrane kółko miliardowiczów urządziło sobie śliczny spacer powozowy w głąb wyspy; Coverley’e i Tankerdon’y jechali obok siebie z przyjaznym uśmiechem na ustach. Drobny wypadek jaki, wywrócenie pojazdu, lub rozbieganie konia…

– Albo też napad rozbójników… wtrącił Yvernes.

– I ogólna rzeź… – dorzucił z komiczną miną Ponchard.

– I to się przytrafić może… zabrzmiał niskim basem grobowy głos wiolonczelisty.

– O nie przyjaciele, nie szukajmy scen mordu i krwi rozlewu, bo to już na tragedyę zakrawa, nam wystarczy drobna tylko przygoda, w którejby Walter był o tyle szczęśliwym, by mógł uratować życie uroczej miss Dyanie.

– A na tem tle trochę muzyki Boieldieu albo Aubera dokończył Ponchard naśladując ruchem ręki obracaną korbę katarynki.

– Więc zawsze równie gorąco pragniesz pan tego małżeństwa? spytał Francolin.

– Czy pragnę? Boże mój! Ja o nim marzę dniem i nocą, ja tracę humor, chudnę…

– Nie jest to zbyt widocznem, – wtrącił Ponchard.

– Umrę kiedyś, jeśli nie przyjdzie do skutku! nie tracąc fantazyi kończył niezrównany prezes sztuk pięknych.

– Stanie się jako pragniesz, zawyrokował proroczym głosem Yvernes, bo dobry Bóg nie chciałby śmierci tak pożytecznej ludziom istoty.

– I ja tak sądzę, rzekł Kalikstus ze szczerym wybuchem śmiechu, ale oto oberża jakaś, możnaby wypocząć i posilić się nieco

– Wejdźmy! zawołali wszyscy zgodnie.

Niebawem siedząc na ławach za stołem i zajadając soczyste banany, wesołe towarzystwo wznosiło orzeźwiającą wodą kokosową, huczne toasty za zdrowie przyszłej pary,

Nazajutrz miejscowym wozem zaprzężonym w małe koniki, rasy nowo-zelandskiej, artyści francuscy przebyli wyspę w całej jej długości, aż na drugą stronę wybrzeży, gdzie na pomniku z białego korala, wyryte są poniżej krzyża imiona oficera Langle’a, naturalisty Lamanon’a i dziewięciu marynarzy, towarzyszy Laperouse’a zamordowanych w tem miejscu 11-go grudnia 1787 r.

Wycieczka ta daje również paryżanom sposobność poznania pięknej i bogatej flory miejscowej, rozlewającej w około nieporównany z niczem aromat. Obok bujnie rosnących palm, bananów, drzew mangowych, pomarańczowych, wspaniałych lian, orchidei i drzewiastych paproci, tuli się do łona ziemi mnóstwo drobniejszych roślin i krzewów, zdolnych obudzić największe zajęcie w każdym paryżaninie nawet.

Ciągnące się dalej uprawne pola pod ryż, trzcinę cukrową, drzewa kawowe i bawełnę, świadczą zarówno o urodzajności ziemi jak też zapobiegliwości jej mieszkańców.

Ze świata zwierzęcego oprócz kilku gatunków nieszkodliwych gadów, króluje tu jedynie pewna odmiana drobnego szczura lądowego, a wśród zieleni lasów zaszeleszczą czasem skrzydła jakiego ptaka; miłego jednak dla ucha śpiewu nie słychać zgoła.

Jakkolwiek oczekiwany przez Kalikstusa „wypadek” nie miał dotąd miejsca w uroczej Tatuili, niemniej 18-go Standard-Island opuszcza jej brzegi i zdąża do przodującej archipelagowi: Upolu, w około której skaliste: Nuntua, Sanusi i Salafuta tworzą jakby trudne do zdobycia forty. Na niebezpiecznej tej drodze kierując z mistrzostwem Cudowną wyspą, pan Ethel Simoe stanął nazajutrz szczęśliwie naprzeciw przylądka Apia.

Największa z wysp Samoańskich, Upola, będąc rezydencyą tytularnego monarchy, jest zarazem punktem środkowym handlu, prowadzonego głównie przez reprezentantów Niemiec, Anglii i Ameryki, którzy utworzyli tu rodzaj władzy municypalnej, spełniając, bez ograniczenia wszelkie czynności rządu i administracyi.

Podczas, gdy Cyrus Bikerstaff i kilku obywateli z Miliard-Citty, kazawszy się podwieść do portu Apia, składają wizyty miejscowym powagom, artyści francuscy, zwiedzają miasto, w którem przedewszystkiem uderza ich kontrast między domami Europejczyków, a niskiemi, chociaż wielką starannością jaśniejącemi chatami krajowców.

Z prawdziwem też rozrzewnieniem spostrzegają wieżyczki katolickiego kościoła, tak różnego, nawet zewnętrznym charakterem, od sztywnych i chłodem jakimś wiejących kaplic protestanckich. W pobliżu świątyni powiewająca nad budynkiem przeznaczonym na szkołę, trójbarwna chorągiew Francyi, zdaje się zapraszać przybyłych do bliższego zapoznania się z zacnymi duchownymi z zakonu Maryanitów, którzy pracują tu z wielkiem zaparciem siebie, dla chwały imienia Maryi.

'Propeller Island' by Léon Benett 48

Jakże szczerą jest radość szlachetnych tych ludzi, gdy witają w swych progach nieoczekiwanych gości, jak braterskie uściśnienie ich rąk! Przełożony kolonii, w podeszłym wieku staruszek, jakkolwiek już od lat wielu żyje na tym archipelagu, nie przestał jednak widocznie tęsknić za ojczystą swą ziemią, skoro ze łzą w oku stawia przybyłym różne dotyczące niej pytania. To też ożywiona rozmowa, na drugim krańcu świata spotykających się ziomków, przedłuża się, a do wieczora prawie.

– Nie sądźcie jednak, mówił w końcu zacny kapłan, byście tu jeszcze zastali ludzi dzikich, kanibalów może…

– O, tych nie spotkaliśmy nigdzie dotąd, – zauważył Francolin.

– Z wielkim żalem naszym, dorzucił Ponchard.

– Jakto z żalem?

– Wybacz ojcze to wyznanie ciekawości paryżanina, chciwego zapoznać się z kolorytem miejscowym…

– Może aż nadto jeszcze będziecie mieli ku temu sposobność zamruczał Sebastyan.

– I to być może – powiedział starzec, szczególniej w okolicach Nowych Hebrydów i wysp Salomona, wypada zachować największą ostrożność. Tutaj, również jak na Taiti, Markizach i wyspach Towarzyskich cywilizacye i światło religii naszej sprowadziły postęp widoczny. Tutaj krajowcy z ogładą europejską, z europejskim rządem…

– I europejskiemi rewolucyami prawda ojcze, przerwał Yvernes.

– Rzeczywiście i rewolucye nie są już tu osobliwością żadną, potworzyło się bowiem dużo politycznych partyi.

– Wiemy coś o tem; zresztą nie tak dawne są chwile wewnętrznej walki o następstwo tronu…

– Między wiernymi królowi Tupua, potomkowi dawno panującej tu dynastyi, a protegowanym przez Anglików i Niemców Melietoa.

Krwawe to były potyczki w tym pamiętnym 1887 roku, aż wreszcie Berlin odniósł zwycięztwo, dodał z bolesnem westchnieniem kapłan.

Po krótkiej przerwie, opanowawszy mimowolne wzruszenie, ciągnął dalej:

– Bo widzicie wpływ Niemców jest tu obecnie przeważającym; większa część pól uprawnych zostaje w ich rękach, wyrobili sobie nawet pozwolenie zbudowania oddzielnego portu dla swych okrętów, wprowadzili broń swoją, jednem słowem rządzą się tu coraz samowładniej. Ale może nadejdzie kiedy dzień…

– Korzystny dla Francyi? zapytał Francolin.

– Nie, dla Stanów Zjednoczonych.

– O-o-o, zawołał Yvernes, Anglia, a Niemcy…

– Przeciwnie moje dziecko, wielka jest w tem różnica.

– A zatem ów król Melietoa?…

– Został jeszcze po wiele razy zrzucanym i znowu osadzanym na tronie, aż obecnie, wiecie kto ma najwięcej za sobą głosów? Anglik pochodzeniem, osobistość ciesząca się największą popularnością, znany powieściopisarz.

– Jakto?… Powieściopisarz królem! zawołali obecni ze zdumieniem.

– Nieinaczej, a jest nim: Robert Levis Stefenson, autor „Skarbów na wyspie” i „Nocy arabskich”

– Oto gdzie literatura zaprowadzić może, rzekł zamyślony Yvernes.

– Czyż to nie znakomity przykład dla autorów francuskich, dorzucił Ponchard.

Nazajutrz zacni kapłani przybyli na Standard-Island z rewizytą do swych ziomków, którzy za pozwoleniem prezydenta miasta, oprowadzili ich po mieście i wyspie całej. Widok tych cudów, jakie stworzyć zdołał geniusz ludzki, wywoływał coraz to nowe okrzyki zdumienia u tych natur prostych i szczerych. Ponieważ nie było jeszcze zbyt późno, gdy wreszcie na wypoczynek wstąpiono do casina, przeto artyści zagrali gościom kilka numerów ze swego repertuaru, i przełożony misyonarzy, wielki amator poważnej muzyki, słuchał z widocznem wzruszeniem tych tonów wzniosłych i czystych, jakich pozbawiony był od czasu gdy opuścił brzegi ojczystej Francyi, a żegnając swych rodaków, kreślił nad ich głowami drżącą od starości i wzruszenia ręką, krzyżyk błogosławieństwa kapłańskiego.

Wczesnym rankiem dnia 23-grudnia, Standard-Island ruszyła ku wyspie Sawai, otoczona, jak w chwili przyjazdu, wieńcem tych długich łodzi, pirogami zwanych, snujących się lekko po powierzchni fal, wśród śpiewów i radosnych okrzyków tego poczciwego plemienia.

Również wzgórzysta, bo wulkanicznego pochodzenia, jak wszystkie ziemie tego archipelagu, Sawai, podawaną jest w legendach miejscowych za kolebkę ludów Polinezyi, za drugi raj ziemski rodu ludzkiego. Standard-Island jednak nie zawija do jej portu, bowiem plan podróży nie zostawia jej na to czasu, zdaleka więc tylko zebrana w Tribor-Harbour ludność, podziwia liczne krajobrazy, które kolejno przesuwają się przed jej oczami, aż wreszcie dnia 24 grudnia ziemie wysp Żeglarskich, zatarły się zupełnie na dalekim horyzoncie.



Rozdział III

KONCERT NA DWORZE KRÓLEWSKIM.

Święta Bożego Narodzenia, zarówno uroczyste dla katolików, jak protestantów, nadały pływającej wyspie jakiś szczególnie radosny charakter. Po solennych nabożeństwach w obu świątyniach, każden członek możnych tych rodzin otrzymał w domowem zaciszu, miłe sercu dowody pamięci swych najbliższych. Nikt nie jest zapomnianym, nikt pokrzywdzonym od losu na tym, ze wszech miar wyjątkowo szczęśliwym kawałku ziemi, nawet poważny starzec, dostojny król Malekarlii, znalazł pewną ulgę w smutnem swem położeniu.

'Propeller Island' by Léon Benett 49

Gdy przy miejscowem obserwatoryum astronomicznem zawakowało miejsce, uczony monarcha, zwrócił się do władz z prośbą o oddanie mu tego zajęcia, intratnego ze względów materyalnych, a tak odpowiedniego dla jego światłego umysłu, zajęcia, któremu dawnemi czasy oddawał się z całem zamiłowaniem, nie przeczuwając, iż może mu kiedyś złagodzić warunki bytu. Oceniając zdolności kandydata, Towarzystwo Standard-Island skwapliwie udzieliło swego zezwolenia i oto właśnie Starboard Cronicle i New-Herald ogłaszają sensacyjną tę wiadomość całemu miastu.

– Tam do licha! zawołał Ponchard, aby być świadkiem czegoś podobnego, trzeba żyć jedynie na naszej cudownej wyspie. Powiedzcie sami, czyż nie ciekawym będzie widok, gdy poważny monarcha, zbrojny w szkła teleskopów, śledzić gwiazdy na niebie!

– Gwiazda ziemi, która się zwraca do swej braci na firmamencie! – zadeklamował Yvernes.

Niemniej od naszych artystów, zainteresowała się na parę dni cała publiczność miliardowego miasta wyjątkową postacią tego pozbawionego tronu i dostojeństwa władcy. Poczęto sobie powtarzać historyę jego życia, a najlepiej w tym względzie poinformowany Kalikstus dawał wszystkim żądane objaśnienia.

– Zacnych i szlachetnych zasad był to monarcha, mówił, prezes sztuk pięknych, gotowy na wszelkie ofiary dla dobra swych podwładnych, którzy przez długie wieki zostawali pod opieką ojców i praojców jego. Stary ten i zasłużony ród w dziejach ludzkości, nie rościł sobie wszakże pretensyi do jakiejś czci bałwochwalczej, nie wywodził pochodzenia swego od bogów, lecz żył z podwładnymi, jakby w rodzinie, odczuwając ich cierpienia i potrzeby.

Ostatni z tego rodu uczony i filozof, widząc jak nowe prądy obałamuciły umysły wszystkich, uchylił czoła przed koniecznością, i bez walki, bez krwi rozlewu ustąpił z tego tronu, dla którego sam bezdzietny, nie mógł zostawić następcy. Mimo swoich 60 lat czerstwy i silnej konstytucyi, – zdrowszej bezwątpienia od tej, którą dawni jego poddani marzą sobie nadać – opuścił swój kraj, by jako człowiek prywatny przeżyć na obczyźnie ostatnie lata czynnego swego żywota. Wybór miejsca pobytu nie przedstawiał dla niego samego żadnych trudności; uczonemu wszędzie dobrze, gdyż umie się wznieść ponad małostki tego świata, lecz przez wzgląd na wątłe zdrowie swej małżonki, osiedlił się na ukończonej właśnie w tym czasie naszej wyspie. Zbyt szczupłe jednak dochody, względnie do wielkich wydatków w miliardowem mieście, zmuszają go, mimo skromnego życia, jakie pędził w małym hotelu przy trzydziestej dziewiątej alei w dzielnicy katolickiej, do szukania sposobu utrzymania się tutaj, chociażby tylko przez wzgląd na znaczne polepszenie się stanu zdrowia królowej.

Wrażliwy umysł artystów francuzkich nie pozwala im długo zapomnieć o losie monarchy zmuszonego pracować na potrzeby codziennego życia.

– Zdaje się, że jeżeliby jego królewska mość nie zdolnym był spełniać obowiązków astronoma, mógłby udzielać lekcyi muzyki, ma bowiem być wirtuozem bez zarzutu, rzekł raz Francolin.

– Rozumiem, że i ceny godzin byłyby wtenczas królewskie…

– Ale, jeżeli jak mówisz, sam jest muzykalny, to pojmuję teraz jego zapał dla sztuki, który go prowadzi aż pod drzwi casina, podczas naszych koncert, gdy nie był w możności opłacenia biletów wejścia, ani dla królowej ani dla siebie, zauważył Sebastyan.

– Wiecie moi mili, odezwał się Ponchard, mam pewną myśl.

– O, myśli „jego excelencyi” bywają zazwyczaj genialne, rzekł z przekąsem wiolonczelista.

– Mniej albo więcej genialne, pewny jestem, że ją przyjmiesz chętnie mój stary…

– Ale posłuchajmy wreszcie tych myśli, rzekł Francolin.

– Otóż proponuję mały koncercik w prywatnem mieszkaniu królewskiem, jedynie tylko dla dostojnej pary.

– Nie mogę powiedzieć, zawołał z ożywieniem mrukliwy zawsze wiolonczelista, by niedorzecznym był twój dzisiejszy pomysł.

– A zatem zgoda, co do samego projektu, poczciwy przyjacielu, odezwał się Francolin, sądzę, że zrobimy przyjemność zarówno szlachetnemu monarsze, jak i zacnej królowej.

– Jutro napiszę list, prosząc o audyencyę, potwierdził Sebastyan.

– Lepiej będzie jeszcze, gdy pójdziemy natychmiast przedstawić się w ich mieszkaniu, z instrumentami w rękach, jakby wędrowna trupa muzykantów, zaproponował znowu Ponchard.

– Niechże i tak będzie, zadecydował Sebastyan.

'Propeller Island' by Léon Benett 50

Zaledwie więc mrok wieczorny przysłonił nieco horyzont, Koncertujący kwartet zbrojny w dwoje skrzypiec, altówkę i wiolonczelę, podążał trzydziestą dziewiątą aleją, na końcu której wznosił się, odosobniony nieco, piętrowy pałac zajmowany przez dostojną parę królewską.

Zupełna cisza panuje w około tego schronienia monarchy-filozofa, bo nawet służba cała składa się jedynie z kamerdynera, spełniającego funkcye szambelana, panny służącej, która zastępuje damy dworu i krzątającej się w około skromnego posiłku starej kucharki.

Na odgłos dzwonka przybyły kamerdyner spełniwszy polecenie Francolina, by przedstawił monarsze artystów francuskich pragnących mu złożyć swe hołdy, wprowadził ich niebawem przez obszerny przedsionek, w którym zostawili swe instrumenta, do salonu, gdzie równocześnie prawie z nimi ukazała się poważna para królewska.

'Propeller Island' by Léon Benett 51

Po głębokim i pełnym uszanowania ukłonie przybyłych, przyjętym, z prostotą i wdziękiem przez zacnych starców pierwszy Francolin zabrał głos, dziękując im nie bez pewnego wzruszenia, za łaskę, jaką im okazał monarcha przyjmując w swych progach skromnych artystów.

– Miło nam jest, powitać was panowie w cichem naszem ustroniu, – rzekł król uprzejmie, i nie sądźcie, abyście nam całkiem obcymi byli, nazbyt bowiem szczerymi amatorami muzyki jesteśmy oboje, abyśmy się żywo nie mieli interesować piękną waszą sztuką, którą z prawdziwym żalem nie mogliśmy dotąd podziwiać tak, jak tego ma prawo wymagać. Ale proszę zechciejcie zająć miejsca, – dodał w końcu ukazując fotele.

Jakże sympatyczne są postacie dwojga tych starców, na których z pewną ciekawością spoczęły oczy paryżanów; jak szlachetna dusza, jaki wyższy umysł odbija się w czarnych źrenicach siwobrodego monarchy – ile dobroci serca zdradza łagodny uśmiech, zdobiący bladą twarz jego małżonki!

– Wasza Królewska Mość ma zupełną słuszność, – odezwał się Francolin, pomijając dyskretnie niedopowiedziane myśli monarchy, muzyka, której jesteśmy wyznawcami, mając charakter czysto salonowy, wymaga spokojnego otoczenia i o ile być może, szczupłego tylko grona słuchaczy.

– O tak, bezwątpienia, – rzekła królowa, muzyka taka winna być słuchaną w pewnym skupieniu ducha, zdala od wielkoświatowego gwaru, w jakimś przybytku poświęconym bostwom i sztuce.

– Niechże więc wolno nam będzie, – odezwał się z kolei Yvernes zmienić na chwilę ten salon w ów przybytek, niechże Wasze Królewskie Moście pozwolą nam… dla Nich samych jedynie…

Jeszcze pierwszy skrzypek nie zdążył dokończyć zdania, gdy twarze monarchów rozjaśnił promień wielkiego zadowolenia.

– Jakto, – zawołał król, chcielibyście panowie…

– Jest to cel naszej dzisiejszej wizyty.

– Zapewniam was, rzekł starzec, – podając z ożywieniem rękę swym gościom, że nic, nic obecnie nie mogłoby nam sprawić większej, na tę przyjemności…

Podczas gdy kamerdyner otrzymuje rozkaz przyniesienia instrumentów i zamienienia naprędce salonu, w koncertową salę, para królewska wraz z artystami przechodzi do ogrodu, gdzie zawiązuje się poważna i wytrawna w sądzie rozmowa o sztuce.

Z rzadkiem u starca ożywieniem, mówi monarcha o prawdziwem rozumieniu muzyki, o tem odczuciu duchowym, dla którego nie wystarcza zmysł słuchu, gdyż pozbawiony go Bethowen nie przestał jednak być wielkim twórcą, prawdziwym księciem w królestwie tonów.

W ciągu dalszej rozmowy oceniwszy geniusz Haydn’a równie wielki, jak tchnący prostotą, oraz romantyczną rycerskością zabarwione utwory Webera, unosi się król w słowach najwyższego uznania, dla niezrównanego, pełnego uczuć i głębokich myśli Mozarta.

– Mało jest powiedzieć o nim, iż jest on królem tonów, bo czemże są teraz królowie, – kończy wreszcie starzec pochylając głowę, jemu przystoi raczej tytuł jakiegoś bóstwa muzyki, to też cenię szlachetne słowa Gounod’a, który woła pełen zachwytu: „O boski Mozarcie, jakże mało trzeba cię rozumieć, by cię nie uwielbiać! Ty prawdo i piękności najczystsza, ty niewyczerpany skarbie wdzięku, który z prostotą dziecka rozumiesz wszystkie stopnie uczuć ludzkich, któryś wszystko odczuł, wszystko wyraził, którego nikt nigdy wyprzedzić nie zdoła!…

'Propeller Island' by Léon Benett 52

W słabem oświetleniu żarowych lampek elektrycznych, zostawiających salon w niewyraźnym a tak miłym dla słuchaczy półcieniu, artyści francuscy wykonują ze zwykłym sobie mistrzostwem najpiękniejsze utwory bogatego swego repertuaru.

I byłyby płynęły bez przerwy, może noc całą, te tony czyste i głębokie, w które się wsłuchiwała z najwyższem zajęciem dostojna para królewska, bo uniesieni zapałem artyści nie czuli żadnego zmęczenia, gdyby wreszcie korzystając z krótkiej pauzy, sam monarcha nie przerwał tych chwil uroczych.

– Z głębi serca dziękujemy wam panowie, – rzekł powstając i ściskając ręce swych gości, za tę najwyższą przyjemność jakiej użyliśmy ja i małżonka moja…

– Jeżeli wasza królewska mość pozwoli, możemy jeszcze…

– Dziękuję, stokrotnie dziękuję, – odpowiedział starzec, nie chcemy, nie możemy nadużywać uprzejmości waszej. Zresztą jest już późno, a ja dzisiejszej nocy muszę być na służbie, w obserwatoryum.

Ostatnie słowa jakkolwiek wymówione głosem zupełnie spokojnym, tak dziwnie brzmiały w ustach monarchy, że artyści jakby zawstydzeni, spuścili oczy z głębokiem współczuciem.

– Tak jest panowie, – mówił dalej król tonem na wpół żartobliwym, dziś z obowiązku śledzę obroty planet i światła gwiazd stałych, a może też niejednej gwiazdy spadającej…



Rozdział IV

NADZWYCZAJNE WYPADKI.

Z pośród mnóstwa zabaw, balów i obiadów proszonych, któremi w ostatnim tygodniu roku urozmaicają sobie czas szczęśliwi miliardowicze, wyróżnia się szczególniej świetne przyjęcie u prezydenta miasta. Oddawna już niepraktykowana harmonia między przedstawicielami obu partyi, rozjaśniła oblicza wszystkich zgromadzonych; Coverley’e i Tankerdony uprzedzają się wzajemnie w wyszukanej grzeczności, a młody Walter otrzymuje po raz pierwszy zaproszenie, na mający się odbyć koncert w domu rodziców miss Dyany. To też nic dziwnego, że Kalikstus Munbar widzi już bardzo blisko dzień, w którym najgorętsze jego pragnienia przejdą, z krainy marzeń, do faktów rzeczywistych, – i zacierając ręce powtarza do stojącego obok Poncharda:

– Patrz mój najmilszy i powiedz, czy nie mam powodu do najżywszej radości!…

Tymczasem w nocy z dnia 30 na 31 grudnia, szczególne wydarzenie zakłóciło sen i spokój mieszkańców Standard-Island. Z początku, gdy między godziną drugą i trzecią po północy, dał się słyszeć jakby oddalony huk strzałów armatnich, straże u portów i w obserwatoryum nie zwróciły na to żadnej uwagi. Bo cóż może obchodzić Cudowną wyspę choćby nawet zacięta walka tocząca się zdaleka od niej, na szerokim oceanie. Wypadki takie, jak to stwierdzają kroniki, nie są wyjątkowe, mianowicie między okrętami krajów Ameryki południowej.

Ale grzmoty te pochodzące wyraźnie od strony zachodniej oceanu, przeciągając się przez noc całą, różnią się bardzo od regularnych wystrzałów artyleryjnych. Nie umiejąc wytłomaczyć sobie ich przyczyny, dyżurni oficerowie zbudzili komandora, który pospieszył z wieży obserwatoryum zbadać wokoło horyzont.

Jakkolwiek w najdalszych punktach równej powierzchni wód nie można dopatrzyć ni okrętów ni żadnego lądu, jednak błękit nieba nie przedstawia właściwego sobie kolorytu, lecz zabarwiony się zdaje jakby bladą łuną dalekiego jakiegoś pożaru, a powietrze staje się ciężkie i mgliste mimo, że barometr nie wskazuje najmniejszych zaburzeń atmosferycznych.

Z pierwszym brzaskiem dnia, wśród coraz potężniejszych tajemniczych grzmotów, napełniły powietrze drobne, ledwie dostrzegalne pyły, które jakby deszcz z sadzy, pokryły niebawem ulice i dachy miasta.

Zjawisko to, wzmagające się z każdą chwilą, przybrało wreszcie charakter zatrważający; nie pyłki już, lecz drobne żużle barwy czarnej i różnych odcieni karminu, poczęły coraz grubszym pokładem spadać na pływającą wyspę. Wszyscy jej mieszkańcy zbudzeni wcześniej tym niezwykłym wypadkiem, zalegli ulice miasta i parku, zadając sobie wzajemnie pytania co do natury i przyczyny tego zjawiska.

Jestże to, zdarzający się niekiedy ów deszcz czerwony, który zabobonni, deszczem krwawym nazywają, łącząc z nim jakieś przepowiednie nieszczęść i kataklizmów, a który pod rozbiorem chemicznym, wykazuje części białka, krzemionki, niedokwasu chromu i żelaza?

Na początku XIX wieku prowicye Kalabryi i Abruzzów stały się widownią podobnie suchego deszczu; nieco później znowu w okolicy Orleanu i niższych Pirenei spadły istne ulewy czarnych sadzy przyniesionych wiatrem, z dalekich stron trapionych wielkiemi pożarami; niemniej też ciekawem bywa zjawisko chmur sypiących żółtym pyłkiem kwiatu drzew sosnowych…

Ale jakie pochodzenie, jaką przyczynę przypisać należy tym coraz gęściej napływającym masom drobnych żużli i czerwonych molekułów, które zasypują wyspę i okoliczne morze?

Zdaniem króla Malekarlii są one skutkiem jakiegoś silnego wybuchu wulkanicznego, co zdaje się potwierdzać ich temperatura wyższa od otaczającego powietrza. Ponieważ te okolice oceanu bogate są w ziemie wulkanicznej natury, gdzie kratery bywają stale czynne, lub jeżeli chwilowo przygasły, zdolne wskutek wewnętrznych zaburzeń ziemi na nowo się zapalać, przeto ogólnie przyjętą została hipoteza króla-astronoma, poparta jeszcze wzmianką pana Simoe, że nierzadko zdarzają się wypadki nagłych wybuchów, długo pod wodą ukrytych wulkanów.

I rzeczywiście, czyż kilka lat temu właśnie w tych samych okolicach wysp Tonga, krater Tufua nie pokrył swą materyą wybuchową przestrzeni około dwustu kilometrów? Czyż w 1883 roku część Jawy i przez cieśninę Sunda sąsiadującej z nią Sumatry, nie zostały zburzone i zatopione w falach morza przez rzadki w swej sile wybuch wulkanu Krokatoa? Ileż to tysięcy ludzi zginęło wówczas, ile okrętów poszło na dno oceanu!

Lecz przypomnienie to zbudziło poważne obawy w umysłach mieszkańców Miliard-City; może Standard-Island grozi podobne niebezpieczeństwo, może ją czeka los statków znajdujących, się w chwili katastrofy, w pobliżu nieszczęsnej Jawy…

Komandor Simoe widząc, iż w zgęszczonej opadającemi żużłami wodzie, posuwanie się naprzód pływającej wyspy staje się coraz uciążliwsze, wydaje rozkazy zwolnienia biegu. Stało się to tem konieczniejsze, że gdy w rannej porze światło słoneczne z trudnością tylko przedzierało się przez te ciężkie chmury pyłu, w południe przestało zupełnie oświecać, i ciemności głębokie załegły w około. Nawet światła elektryczne, owe wspaniałe księżyce powietrzne, nie zdolne stawić dostatecznego oporu przeciw ciśnieniu opadającego na wszystko barwnego pyłu, zostały przygaszone i na ziemię spuszczone.

Obawiając się silnych jakich wstrząśnień wśród gwałtownie burzących się bałwanów, wstrząśnień, któreby mogły naruszyć całość budynków mieszkalnych, wielka liczba miliardowiczów wyległa do parku i okolicznych ogrodów, a wśród ogólnej paniki, wśród płaczu kobiet i dzieci, Francolin zadaje sobie pytanie, czy dziwnem zbiegiem okoliczności, nie nadeszła chwila w której, mogą się ziścić ponure przepowiednie Sebastyana, względnie do istnienia tej Cudownej wyspy.

Tymczasem wśród potęgujących się ciemności, gdy na dziesięć kroków nie można było nic odróżnić, gdy nawet nadejście nocy wskazują tylko zegary, podający deszcz żużlowy coraz grubszemi warstwami pokrywa powierzchnią Standard-Islandu, dodając jej tyle ciężaru, że jej stalowa podstawa poczyna się nadzwyczajnie zagłębiać w wodę.

Co począć w obec nowego niebezpieczeństwa? jakże ulżyć temu olbrzymowi? Praktykowany zwykle na statkach sposób wzrzucania w morze towaru i zbytniego balastu, nie daje się naturalnie zastosować tutaj, a jednak wzburzone bałwany zdają się już sięgać do wysokich krawędzi wyspy, i mało brakuje, aby je brzegi nie zostały zalane…

Z nadejściem przecież nocy, podziemne grzmoty tracą powoli na swej sile, morze staje się nieco spokojniejsze i nadzieja szczęśliwego przejścia całej tej katastrofy wstępuje do serc wszystkich. Brnąc w głębokim pokładzie żużli i czerwonego pyłu, mieszkańcy Miliard-City wracają do swych domów, pocieszając się myślą, że jutro złe minie już bezpowrotnie, że znowu jasne zabłyśnie słońce.

W każdym razie jaki smutny jutrzejszy dzień Nowego roku, w jak okropnym stanie zniszczenia przedstawi się to „cacko oceanu spokojnego” i jak mało brakowało, by piękna Miliard-City nie uległa tragicznemu losowi starożytnego Herkulanum i Pompei, jakkolwiek nie leży u stóp groźnego Wezuwiusza.

– Mimo stopniowego uspokajania się wzburzonych żywiołów przezorność nakazuje jeszcze baczność i możliwą ostrożność; to też większość przedstawicieli władzy czuwa noc całą, podczas gdy wyspa posuwa się ciągle w kierunku wschodnim, dopóki nie okrążywszy tej niespokojnej okolicy zwrócić się będzie mogła znowu w prostej linii ku wyspom Tonga, gdzie komandor spodziewa się zasięgnąć pewnych wiadomości, co do wysp okolicznych, które mogły być widownią tak silnego wybuchu wulkanicznego.

Tymczasem nowy wypadek zelektryzował wszystkich. Około godziny trzeciej po północy, gdy jeszcze owe nieprzejrzane ciemności wciąż otaczały Cudowną wyspę, dało się uczuć jej mieszkańcom nagłe wstrząśnienie, przebiegające głuchym łoskotem cały jej spód stalowy z jednego końca na drugi.

– Co się to stało? co za nowe nieszczęście! – wołano biegnąc do okien i na ulice.

Może wyspa najechała na wysokie skały podwodne i rozbiła o nie swą stalową podstawę!

Ale nie, płynie dalej spokojnie, śruby jej jak dawniej są czynne, zatem na razie, nie grozi jej żadne niebezpieczeństwo. Widocznie pośród tych głębokich ciemności nastąpiło uderzenie z jakimś statkiem dążącym z przeciwnej strony. Zbrojna jednak pierś Standard-Islandu nie lęka się zetknięcia z największym nawet pancernikiem, nie dla niej więc w skutkach strasznem być może podobne spotkanie, lecz dla nieszczęsnego okrętu, dla którego w takim razie ostatnia wybiła godzina.

'Propeller Island' by Léon Benett 53

Cyrus Bikerstaff i komandor Simoe przeprawili się z trudem wielkim do portu Tribor-Harbour, by osobiście przyspieszyć należne działania. Straż miejscowa objaśniła ich bezwłocznie, iż rzeczywiście miało miejsce spotkanie się z jakimś parowcem pierwszej klasy, którego olbrzymią masę spostrzeżono dopiero w chwili zetknięcia, że gdy na krzyki i nawoływania przybiegli oficerowie, nie było już nic widać; przypuszczają więc, że zatonięcie nastąpiło bezpośrednio po rozbiciu. Naturalnie trudno wiedzieć napewno do jakiej narodowości mógł należeć statek; charakterystyczne jednak, ostre i krótkie rozkazy, które na pokładzie jego zagrzmiały jak huk strzału, bywają właściwe marynarce angielskiej.

W każdym razie wypadek to ważny, który może pociągnąć za sobą doniosłe następstwa. Statek angielski, to jakby cząsteczka Zjednoczonego Królestwa, a wiadomem jest przecie, że Wielka Brytania nie pozwala bezkarnie odcinać sobie choćby czubeczków paznokci; do jakiejże więc odpowiedzialności wezwaną zostanie Standard-Island wrazie, gdyby domysły straży były trafne.

Zaprawdę zbyt wiele przeciwności na jeden dzień Nowego roku, i to dla najszczęśliwszej dotąd ziemi na globie naszym!

Lżejsze już nieco, lecz gęste jeszcze chmury pyłu wulkanicznego, nie dozwalają, mimo najszczerszych chęci komandora, przedsięwziąć jakiekolwiek poszukiwania na pełnych wodach oceanu, dopiero gdy o 10 godzinie zajaśniał pierwszy promień słoneczny, oświetlając morze, ale zarazem smutny stan zasypanej żużlami wyspy, rozpoczęto należne działania. Lecz ani z brzegów, ani nawet z wieży obserwatoryum z pomocą najsilniejszych lunet, nie widać żadnych śladów rozbicia, jakkolwiek od chwili zetknięcia, Standard-Island w powolnym swym biegu obecnym, przebyła nie więcej nad małe dwie mile morskie. A jednak chociażby w imię ludzkości, nie można zaniedbać dalszych poszukiwań.

Za wspólnem więc porozumieniem wydano rozkazy zatrzymania maszyn i równocześnie wysłano na morze, ratunkowe, elektryczne łodzie. Gdy przecież poszukiwania, nawet w promieniu dziesięcio-milowym, nie dały żadnych rezultatów utrwaliło się przekonanie, że parowiec poniósł tak ważne uszkodzenia, iż bezzwłocznie zalany został wodą.

Podczas gdy administracya zajęła się całą siłą oczyszczeniem miasta i jego okolic, pan Simoe nadał pływającej wyspie zwykły jej bieg, a o godzinie dwunastej sprawdzono, iż znajduje się o 150 mil na południe-wschód od Samoa.

Mimo, że jak się zdawało, wszelkie niebezpieczeństwo już minęło, uważne jednak na każdą drobnostkę straże dały znać około godziny piątej po południu, iż w stronie wschodnio-południowej widnieją wznoszące się ku niebu słupy dymu, mogące pochodzić z owego wulkanu, którego istnienia, nie zaznaczyła dotąd żadna karta morska. Przypuszczenie to wszakże okazało się mylnem, gdyż stwierdzono po krótkim czasie, że dym wyraźnie zbliżał się ku Standard-Island, i że tworzą go trzy parowce, które jakoby podążały jej śladem. Jeszcze czas jakiś oczekiwania, a niema już wątpliwości, iż są to okręty wojenne; ta sama część eskadry angielskiej, która pięć tygodni temu nie raczyła oddać należnego powitania barwom pływającej wyspy.

– Czy przypadkowo tylko wypadła im tędy droga, czy tak jak pierwszym razem, nie zechcą nawet zauważyć naszej obecności? – pytano się wśród ogólnego zaciekawienia.

Gdy jednak wieczorem statki te w oddaleniu pięciu mil od Standard-Islandu wywiesiły światła oznajmiające spoczynek, doświadczony komandor rzekł do gubernatora:

– Pewny jestem, iż mają zamiar porozumieć się z nami.

– Wkrótce się to pokaże – odpowiedział Cyrus Bikerstaff, niespokojny trochę jak postawioną będzie kwestya zetknięcia się statku z wyspą, jeżeli, co jest bardzo prawdopodobnem, wypadek ten sprowadza ku nim angielskie krzyżowce.

Nazajutrz z brzaskiem dnia, okręty oddalone zaledwie o dwie mile od wyspy z powiewającym na najwyższym maszcie pawilonem floty angielskiej, wysyłają ku Standard-Island szalupę zajętą przez kilku ludzi, a w kwadrans później komandor Simoe otrzymuje następującą depeszę:

„Kapitan Turner, z krzyżowca Herald, adjutant admirała sir Edwarda Collison, życzy być natychmiast przedstawionym gubernatorowi Standard-Island”.

Zawiadomiony o tem Cyrus Bikerstaff, upoważnia dyżurnego oficera do wpuszczenia poselstwa floty angielskiej, oznajmiając zarazem, iż czeka na kapitana Turnera w gmachu ratuszowym.

Niezadługo potem, dowieziony przed gmach ratuszowy, wraz z jednym tylko towarzyszem, osobnym wagonem elektrycznym, przyjętym zostaje pan Turner przez poważnego prezydenta Miliard Citty. Po wzajemnej zamianie sztywnych, oficyalnych ukłonów, kapitan wypowiada jednym tchem, jak uczeń recytujący dobrze wyuczoną lekcyę, następujące długie zdanie:

– Mam honor podać do wiadomości Jego Ekscelencyi gubernatora Standard-Island, w miejscu pod sto siedemdziesiątym siódmym stopniem, piętnaście minut na wschód od obserwatoryum w Greenwich, a szesnastym stopniem 54 minut szerokości południowej, że w nocy z dnia 31 grudnia na pierwszy stycznia, parowiec Glen, z portu Gleskow, objętości 3500 beczek, z ładunkiem wysokiej ceny, zboża, indyga, ryżu i wina, najechany został przez Standard-Island należący do Kompanii Standard-Island, która rezyduje w porcie Magdaleny w Niższej Kaliforni Stanów Zjednoczonych.

Jakkolwiek parowiec ten miał przepisane światła: białe u masztu, zielone po prawej, czerwone po lewej części okrętu, że po tym rozbiciu ujechawszy zaledwie 35 mil, z szerokim wyłomem w prawym boku którym się woda lała do wnętrza, spotkany został przed samym zatonięciem przez Heralda, krzyżowca pierwszej klasy Jego Królewskiej Mości Alberta – Edwarda I-go Króla, Zjednoczonego państwa i cesarza Indyi, że tenże Herald zostający pod komendą admirała sir Edwarda Collison, zdążył przyjąć na swój pokład wyratowaną załogę wraz z dowodzącym kapitanym, który oznajmiając fakt ten jego ekscelencyi gubernatorowi Cyrusowi Bikerstaff, żąda przyznania odpowiedzialności Towarzystwa Standard-Island i wynagrodzenia mu strat poniesionych w statku, maszynach i ładunku, w sumie dziesięć milionów dolarów[2] która to suma winna być dobrowolnie natychmiast doręczoną admirałowi, sir Edwardowi Collison, w razie przeciwnym bowiem, użytą zostanie siła przeciw tejże Standard-Island.

Jakiż ta potok słów nie dopuszczający stronę przeciwną do żadnych tłomaczących objaśnień, jak absolutnie stawiony sąd i wyrok przez sir Edwarda Collison, dotyczący zarówno odpowiedzialności Standard-Island, względnie do zaszłego wypadku z parowcem Glen, jako też wynagrodzenia wygórowanych pretensyi!

Cyrus Bikerstaff po krótkiej chwili namysłu odpowiada używanymi zwykle w takich razach argumentami.

– Jeżeli Glen miał swoje ognie – mówi gubernator, Standard-Island miała także swoje; z jednej więc i z drugiej strony niema winy żadnej, bo przyczyną katastrofy były jedynie ciemności, powstałe, jak się zdaje, wskutek wybuchu wulkanicznego, a w obec takiej „siły wyższej” przyjęte są ogólnie prawa, iż obie strony, bez pretensyi żadnych ponoszą swe straty.

– Jego ekscelencya gubernator miałby zapewne słuszność, gdyby rzeczy stały w zwykłych warunkach, między dwoma okrętami. Standard-Island jednak nie może być przyjętą za jakikolwiek okręt, gdyż jest wyspą pływającą, która obszarem swym stawia bezustanne przeszkody prawidłowej żegludze morskiej, to też słusznie zawsze Anglia protestowała przeciw jej istnieniu i dowolnej zamianie miejsca, nie dającego się oznaczyć na żadnej karcie, zatem Standard-Island będzie zawsze odpowiedzialną za wszelkie wypadki zaszłe między nią a jakimkolwiek statkiem.

Trudno, aby światły umysł pana Bikerstaffa nie przyznał pewnej logiczności dowodzeniom kapitana Turner.

– Czyż mogę jednak przyjąć tak bezwzględnie odpowiedzialność wszelką. Niechże sprawa ta zostanie przedstawioną władzom sądowym, niech tam rozstrzygną o pretensyach sir Edwarda Collison. W każdym razie szczęśliwie jeszcze, że nie było wypadku śmierci w załodze…

– Bardzo szczęśliwie – odpowiada z ironią kapitan – ale był wypadek zaguby okrętu i miliony zatonęły z przyczyny Standard-Island. Mam więc polecenie od admirała odebrania natychmiast sumy wartościowej okrętu Glen i wiezionego przezeń ładunku.

– Ależ towarzystwo nasze przedstawia dostateczną gwarancyę zapłacenia strat, jeżeli sąd, po zbadaniu sprawy przyzna nam winę – protestował pan Simoe. Ja nie mogę nic w tym względzie decydować.

– Czy to ostatnie słowo jego ekscelencyi?

– Ostatnie i zgodne z władzą, jaka mi została powierzoną.

Po nowej zamianie ukłonów jeszcze sztywniejszych, kapitan Turner odjechał do Babor-Harbour tym samym wagonem elektrycznym, który go przywiózł przed gmach ratuszowy i niebawem w szalupie Heralda podążał z powrotem na pokład krzyżowca.

Tymczasem decyzya gubernatora przyjętą została z ogólnem zadowoleniem nietylko przez radę miejską, ale przez wszystkich mieszkańców Miliard-City, których obrażające i bezwzględne traktowanie przedstawicieli marynarki angielskiej, oburzyły do najwyższego stopnia, i Standard-Island z rozkazu komandora ruszyła dalej z całą swą możliwą szybkością.

Jeżeli jednak admirał Collison się uprze, czyż zdoła ciężka pływająca wyspa ujść przed pogonią jego okrętów, zdolnych do daleko szybszego jak ona biegu? A jeżeli Anglik (od nich można się wszystkiego spodziewać) zechce poprzeć swe wymagania choćby kilku granatami melitowemi, czyż możebnem będzie stawić opór należny? Bo chociaż wyspa posiada działa doskonałe, walka jednak przedstawia się bardzo nierówną z powodu z samej natury dwóch przeciwników: tam okręt zbrojny aż po same maszty, tu odkryta płaszczysna ze swymi gmachami, mogącymi służyć nieprzyjacielowi za cel każdego strzału. Co poczną mieszkańcy Miliard-City gdy nigdzie nie znajdą bezpiecznego schronienia?

'Propeller Island' by Léon Benett 54

Niepewność ta jednak nie była wystawiona na zbyt długą próbę, bowiem już o godzinie wpół do dziesiątej padł pierwszy „biały” strzał z głównej wieżyczki Heralda, a równocześnie pawilon „Zjednoczonego Królestwa” wzniesiony został na sam szczyt masztu. Tak więc walka stanowczo wypowiedzianą została. Czy przyjmą ją, nie bacząc na nic, mieszkańcy Miliard-City?

'Propeller Island' by Léon Benett 55

Ale lekkomyślne narażenie swego dobra niezgodnem jest z praktycznem umysłem Amerykanów, to też na zebraniu w ratuszu Jem Tankerdon i Nat Cowerley pierwszy raz nie różnią się w zdaniu co do możliwego zakończenia tej sprawy i gdy po drugim strzale, olbrzymi granat przeszywając ze świstem powietrze, spadł tuż u brzegów Standard-Island, podnosząc wzburzone wody, komandor Simoe kazał spuścić pawilon na wieży obserwatoryum.

Na znak ten kapitan Turner przedstawia się znowu na Barbor-Harbour i odbiera żądaną sumę 30 milionów franków zebranych wśród mieszkańców, a wypłaconych mu przez prezydenta miliardowego miasta.

W trzy godziny później dymy kominów eskadry angielskiej zacierają się na horyzoncie, a Cudowna wyspa płynie dalej ku archipelagowi Tonga.



Rozdział V

TONGA TABU.

A więc zatrzymujemy się teraz u wysp Tonga Tabu? – pytał Yvernes.

– Tak mój przyjacielu, będziemy mieli wkrótce sposobność poznania tych wysp, które równie dobrze nazwać możemy archipelagiem „Havai” albo też wyspami „Towarzyskiemi” jak chciał kapitan Cook przez wdzięczność za dobre przyjęcie jakiego tam doznał.

– Więc i my możemy się spodziewać przyjaźniejszego powitania jak u wysp Cooka – zauważył Ponchard.

– Prawdopodobnie.

– Czy zwiedzić mamy wszystkie wyspy tej grupy?

– Byłoby to niemożliwe, gdyż liczą ich około sto pięćdziesiąt.

– A potem?

– Następnie pojedziemy do Fidżi, ztamtąd do Nowych Hebrydów, gdzie zostawimy naszych Malajczyków, a wreszcie powrócimy do portu Magdaleny, skończywszy tegoroczną kampanię.

– A przy jakich wyspach Towarzyskich zatrzymać się mamy? – pytał dalej Francolin.

– Przy „Vavao” i Tonga-Tabu; – jednakże i tam Ponchard nie spotka się z kanibalami, których tak pragnie poznać…

– Gdyż zdaje się, że ich już nigdzie niema na naszej planecie – odpowiedział z westchnieniem udanego żalu, jego ekscelencya.

– Mylisz się najmilszy, jest ich jeszcze dosyć w okolicach Nowych Hebrydów i wysp Salomona, ale Tonga jednak poddani króla Jerzego I są już mniej więcej ludźmi cywilizowanymi, ale choć poddanki jego bywają prześliczne, nie radziłbym wam przecież szukać między niemi towarzyszki życia…

– A właśnie nasz stary „rzępoła” Vaillant liczył na pewno że się tam ożeni – żartował Ponchard.

Zaczepiony wiolonczelista, wzruszył pogardliwie ramionami, mrucząc coś niewyraźnie o naprzykrzonych żartach swego towarzysza.

Dnia 6-go stycznia występują już wyraźne wyżyny wyspy Vavao, która się różni od Hapai i Tonga Tabu, wulkanicznem swem pochodzeniem.

Cały ten archipelag, mieszczący się między siedemnastym, a dwudziestym drugim stopniem szerokości południowej, zaś sto siedmdziesiątym siódmym i sto siedmdziesiątym ósmym stopniem długości zachodniej, obejmuje 2500 kilometrów kwadratowych z sześćdziesięcio tysięczną ludnością.

Tutaj 1643 roku zawinęły, pierwszy raz okręty Tasmana, a następnie w 1773 zwiedził je Cook, w swej drugiej podróży po oceanie Spokojnym.

Po obaleniu dynastyi „Finer-Finer” i utworzenia Zjednoczonego państwa w 1979 roku, domowe wojny trapiły długo ludność miejscową, aż misye metodystów angielskich wywarły swój wpływ religijno-polityczny.

Panujący obecnie Jerzy I, jakkolwiek z tytułem władcy królestwa, zostaje jednak pod protektoratem Anglii, która na przyszłość tworzy sobie podobno śmiałe projekta co do zupełnej zmiany rządów.

Aby dopłynąć do Nu-Ufa stolicy „Vavao, trzeba Cudownej wyspie z wielką uwagą okrążać mnóstwo drobnych wysepek, któremi tu wody oceanu są zasiane. Wulkaniczna ta ziemia, ulegająca dość częstym trzęsieniom ziemi, została odpowiednio zabudowaną przez krajowców; a oryginalne jej domy uplecione z sitowia i liści palmowych wokoło pni bananów lub innych drzew, przypominają swym kształtem pospolite kószki pszczele. Ogólny ten widok urozmaica tu i owdzie rzucony domek Europejczyków z barwami Niemiec lub Anglii

Jeżeli jednak archipelag Tonga jest wulkanicznym, nie tutaj miał miejsce ów straszny wybuch, który przez 48 godzin pogrążył Standard-Island w tak niebezpiecznej ciemności; nawet mieszkańcy tutejsi nie zauważyli na niebie owych ciężkich chmur żużli i popiołu, jakie groziły Cudownej wyspie całkowitem zasypaniem.

Mimo, że kilka lat temu, rzadki w swej sile cyklon zniszczył tu doszczętnie wszelkie życie roślinne, obecnie Vavao przedstawia znowu krainę kwitnącą dobrobytem, w której podróżny znajdzie wśród uprawnych pól trzciny cukrowej, wioski otoczone drzewami: morw, bananów, chlebowemi sandałowemi, oraz innej bogatej roślinności tych stron, ożywionych barwnem upierzeniem różnorodnych papug i licznemi stadami gołębi. Dzikich drapieżnych zwierząt ziemie te nie posiadają zupełnie, a z domowych jedynie drób i trzoda bywa hodowaną.

Trudno nie przyznać zupełnej słuszności Kalikstusowi Munbar względnie do pochwał jakiemi darzył ludność miejscową; mężczyźni rośli i pięknie zbudowani mają coś szlachetnego i dumnego prawie w ruchach i spojrzeniu, podczas gdy szczególny jakiś wdzięk i zręczność zdobi płeć piękną, której drobnych nóżek i delikatnych rączek może pozazdrościć niejedna kolonistka z nad Szprei lub Tamizy.

Ubranie krajowców składa się jedynie z przepaski lub fartuszka utkanego z włókna roślin; ze szczególnem jednak staraniem utrzymują wszyscy bujne swe fryzury, które kobiety stroją kwiatami i liśćmi drzew, lub zręcznie z ich gałązek wyrabianemi spilkami.

Jakkolwiek Vavao ze swym portem Nu-Ofa nie jest stolicą tego Archipelagu, jednakże król Jerzy I posiada tu piękny szalet, w którym chętnie spędza większą część roku; właściwą wszakże jego rezydencją jest wyspa Tonga-Tabu, gdzie też się mieszczą władze angielskie.

Podróż między jedną, a drugą jest dla mieszkańców Standard-Island mile urozmaiconą widokiem mnóstwa drobnych wysepek tak, iż zaledwie jedna pocznie ginąć w dali, już druga nęci wzrok piękną swą zielonością, pokrywającą wzgórzystą powierzchnię gruntu. A wśród tych świeżych bukietów, krąży, jakby rój barwnych muszek i motyli, niezmierna ilość łodzi zajętych dostawą produktów miejscowych do parowców stojących w portach i trudniących się wywozem mąki kokosowej „coprah” zwanej, oraz bawełny, kawy i kukurydzy, które stanowią dobrobyt mieszkańców.

Przeprawa ta jednak obok swej estetycznej strony, przedstawia niemałą trudność w żegludze, a szczególniej dla takiego kolosu jakim jest Standard-Island; ale, że mapy tych stron nadzwyczaj są dokładne, więc komandor Simoe, z pomocą zdolnych swych oficerów, przesuwa się w tym labiryncie z równą jak wszędzie swobodą.

Z niższym od innych poziomem, Tonga-Tabu jest olbrzymim dziełem mięczaków, których niemało pracy kosztować musiało, wzniesienie tego obszaru 800 kilometrów kwadratowych, zamieszkałych przez 20 tysięczną ludność.

Zaledwie pływająca wyspa przybiła do portu Maofaga, wkrótce zawiązały się stosunki z jej nieruchomą siostrzycą, nie tak wszakże przyjazne, jak na Markizach, Pomotu albo Towarzyskich, król Jerzy I bowiem zostając pod wpływem Anglii nie może spieszyć z oznakami przyjaźni względem miliardowiczów, przeważnie amerykańskiego pochodzenia.

Kwartet francuski wszakże odnalazł prędko kółko swoich współziomków, mianowicie wśród katolickiego duchowieństwa, a że Maofaga jest rezydencyą arcypasterza wszystkich wysp tej części oceanu, więc oprócz ładnej świątyni, są tu zabudowania misyjne, ochronka i szkoła dla dzieci oraz klasztor Siostr Miłosierdzia.

Ponieważ przełożony misyi ofiarował artystom gościnność pod swym dachem, przeto nie potrzebują szukać schronienia w hotelu miejskim i łatwiej im wybrać się na kilka wycieczek w głąb wyspy; przyjemność, której nie mogą sobie odmówić ruchliwi i ciekawi Paryżanie, przejęci rolą sumiennych turystów.

Mimo dokuczliwego upału zamierzają więc przedewszystkiem dotrzeć do Nakualofa, stolicy królewskiej; zapraszany jednak do towarzystwa Kalikstus Munbar tłomaczy się wymownem zdaniem:

– Zostawcie mię w spokoju, rozstopiłbym się po drodze…

– To z powrotem przywieziemy cię w butelkach – odpowiada Ponchard.

Ale ta nęcąca perspektywa nie trafiła jakoś do przekonania prezesa sztuk pięknych.

– Dziękuję za dobre, wolę jednak pozostać jeszcze czas jakiś w postaci ciała stałego! – odpowiada śmiejąc się wesoło.

Ponieważ tego samego zdania jest wygodny Sebastyan, przeto jedynie trójka skrzypków wybrała się wczesnym rankiem ku stolicy, wybierając cienistą drogę wśród lasków drzew kokosowych i oryginalnej rośliny „coca”, której jagody czerwone i czarne tworzą w gronach wspaniałe girlandy.

Było już blisko południą, gdy podróżnicy ujrzeli Nakualofę w całej jej piękności i rozkwicie. Ostatnie słowo maluje dokładnie charakter miasta, domy jego bowiem wraz z otaczającą zielenią tworzą jakby barwny kwietnik, nad którym panuje jasny pałacyk królewski. Lecz zabudowania kolonistów i misyi angielskich mniej nęcą wzrok przybyłych, rażąc go raczej swoją bezwzględną purytańską nagością i odosobnieniem.

Jakkolwiek wpływ anglikańskiego kościoła jest tu dość dawny, Tonkińczycy jednak obok zasad religii chrześcijańskiej umieli zachować jeszcze bardzo wiele dawnych swych praktyk i zabobonów kanakskich, a trudny do wykorzenienia „tabunizmu” zmusza renegatów do ciężkiej pokuty, w której nierzadko życie ludzkie bywa składane w ofierze.

Słusznie też podróżnik Aylie Marin utrzymuje w notatkach swych z 1882 roku, że Nakualofa jest ogniskiem na wpół jeszcze dzikiej cywilizacyi.

'Propeller Island' by Léon Benett 56

Zwiedzając miasto, turyści francuscy nie mają wszakże zamiaru złożyć swych hołdów królowi Jerzemu, któremu zwyczaj każe całować obnażone stopy; i gdy na ulicy spotkali jego królewską mość, przybranego w rodzaj białej koszuli, z krótką, z miejscowej tkaniny, spódniczką, wdzięczni są sobie za tę wstrzemięźliwość, gdyż ceremoniał pocałunków pozostałby im napewno jako jedno z najmniej miłych wspomnień całej tej podróży.

– Zdaje się – rzekł Ponchard na widok monarchy, iż strumienie w tym kraju nie są zbyt obfite.

I rzeczywiście, zarówno w Tonga-Tabu, jak w Vavao i innych ziemiach archipelagu, karty nawodnienia nie wskazują ani jednej rzeki, ani jednego jeziora. Woda deszczowa zbierana w cysterny musi mieszkańcom starczyć na wszystkie potrzeby, to też wstrzemięźliwość w jej użyciu widoczną jest zarówno u monarchy jak u jego poddanych.

Powróciwszy jeszcze tego samego dnia do portu Noafaga, turyści używając z całem zadowoleniem miłego spoczynku w swych apartamentach w casino, starają się przekonać Sebastyana, że wyprawa ich była nadzwyczaj zajmującą. Lecz nawet poetyczne improwizacye Yvernesa nie zdolne są skłonić wiolonczelistę do wyruszenia nazajutrz w stronę zatoki i wioski Mua.

Podróż tę dość daleką i wielce uciążliwą, możnaby wprawdzie ułatwić sobie, objeżdżając kawał wybrzeża na elektrycznej szalupie, której użycia uprzejmy pan Cyrus Bikerstaff nie byłby pewno odmówił, ale urok poznania wnętrza kraju tak nęcił artystów, iż odważnie puścili się pieszo wzdłuż wybrzeża koralowego, na którem, zda się, wszystkie palmy Oceanii zebrały się na jakąś walną naradę.

Ponieważ słońce chyliło się już ku zachodowi, gdy znużeni paryżanie dotarli wreszcie do celu swej wycieczki więc przedewszystkiem trzeba im było myśleć o nocnym spoczynku. Gdzieby go jednak szukać mieli, jeśli nie wśród misyonarzy katolickich których serdeczna gościnność przypominała im zacnych Maryanitów z wysp Samoa. Miła też i ożywiona pogawędka wypełniła im wieczór cały, i stęsknionym za swą rodzinną ziemiom kapłanom, artyści odpowiadali na tysiące pytań, współnie im drogiej Francyi. To dobrowolne jednak ich wygnanie, podjęte w imię Chrystusa i Maryi słodzi im miłość i szacunek, jakim są tu otoczeni przez garnących się chętnie pod skrzydła katolickiego kościoła.

Z wyższem też zadowoleniem i szlachetną dumą w sercu oprowadza nazajutrz swych gości, przełożony misyi, po zabudowaniach szkoły i ochronki, które otaczają kościółek wystawiony kosztem krajowców, przez miejscowych również architektów; a wdzięcznej tej budowli nie powstydziłoby się pewnie wielu naszych inżenierów starej Europy.

Zwiedziwszy następnie ogrody i pola należące do kolonii, gawędząc ciągle, dotarli aż do starożytnych grobów Tui-Tonga, gdzie łupek i koral połączyła wdzięcznie pierwotna sztuka. Nie pominęli też następnie owych odwiecznych plantacyi drzew bananowych i figowych, potwornych swą wielkością i kształtem, o korzeniach splecionych na wierzchu ziemi jak zwoje olbrzymich wężów, a których pień dochodzi nierzadko 60 metrów obwodu. Francolin sam zmierzył ich kilka i przełożony misyonarzy potwierdził zanotowane cyfry. Czyż przy takich warunkach możnaby powątpiewać o istnieniu owych, jak się pozornie zdaje, bajecznych olbrzymów w świecie roślinnym?

Po przyjaznem uściśnieniu rąk na pożegnanie, artyści wrócili tą samą drogą do używającego chłodu i spoczynku leniwego Sebastyana, a tym razem z całą już szczerością mogli go zapewnić, że mimo znużenia, wycieczka ta zostawi im nazawsze najmilsze wspomnienie.

Nazajutrz kapitan Sarol podał do gubernatora prośbę o chwilę posłuchania, czego gdy uprzejmy Cyrus Bikerstaff nie odmówił, przedstawił mu następującą kwestyę:

Około stu Malajczyków ludzi bardzo biednych, sprowadzonych przed rokiem z Nowych-Hebrydów na wyspę Tonga-Tabu do ciężkiej pracy karczowania gruntów, po dokończeniu zadania, oczekują na sposobność powrotu do swej ojczyzny. Sposobność taka przedstawia się teraz, jeżeli tylko gubernator, zechce na tę parę tygodni dać im jakiekolwiek schronienie na pływającej wyspie, a za skromne utrzymanie biedni ci wyrobnicy, podejmą się chętnie wszelkiej pracy, czy to w portach czy też w ogrodach przedmiejskich.

Zdaniem zacnego gubernatora nie byłoby szlachetnem odrzucić bezwzględnie tak niewinną prośbą, to też przychyla się do niej bez dłuższego namysłu, za co otrzymuje od Sarola najpokorniejsze dziękczynienia.

Któżby się mógł domyśleć, że nędzny Malajczyk wprowadza tym sposobem na Standard-Island tak silną pomoc dla swych niegodziwych zamiarów, że za doznaną litość, żmije te ogrzane i nakarmione, gotowe będą w danej chwili, zwrócić swe jadowite paszcze, przeciw swym dobrodziejom!

'Propeller Island' by Léon Benett 57

– Ponieważ dnia tego, ostatniego już, jaki Cudowna wyspa ma pozostać u brzegów Tonga-Tabu i krajowcy obchodzą jedną z owych na wpół świeckich, na wpół religijnych uroczystości, urozmaiconych tańcami, śpiewem i muzyką, które to sztuki ludy tameczne uprawiają z właściwem sobie temperamentem, przeto paryżanie korzystają z tej sposobności i wraz z Kalikstem i Atanazem Doremus, spieszą na obszerny plac, zwykłe miejsce zabaw ludowych. Oczom przybyłych przedstawia się ciekawy widok zgromadzonych kobiet, mężczyzn i dzieci, których dobry humor podniecają krążące butelki z upajającym napojem „kava” zwanym, będącym ekstraktem z drzewa pieprzowego. Przygrywająca orkiestra składa się z rodzaju piszczałki „fanghu-fanghu” zwanej, i kilku „nafa” t. j, benbenków, na których muzykanci wybijają takt, dość miarowy jak zauważył Ponchard.

Tańce z początku „siedzące” lub „stojące” ograniczały się na przechylaniu głowy i ciała w różnych kierunkach, obok wdzięcznych gestów i pantomin stosownie do szybkości melancholijnego tempa muzyki; w miarę jednak powolnego ożywiania się tejże, tancerze poczęli przechodzić do gwałtownych rzutów i skoków przypominających zapał wojowników biegnących na nieprzyjaciela.

Podczas gdy Kwartet, a mianowicie Yvernes, zachwycał się tą jeszcze bardzo pierwotną, a jednak nie pozbawioną wdzięku sztuką, poprawny w każdym ruchu mistrz tańca odwracał się z pogardą, na taki rażący brak dobrego ułożenia.

– A gdybyśmy im też zagrali jakiego walczyka lub galopkę z repertuaru „Aubran’a lub Offenbacha – zaproponował Ponchard.

– Ciekawa rzecz jakie wrażenie zrobiłyby na nich te całkiem obce im tony – odpowiedział Francolin.

– Cóż nam stoi na przeszkodzie do podobnej próby – odezwał się Sebastyan.

I gdy za ogólną zgodą posłano po instrumenta, gdy w pół godziny później zabrzmiały pierwsze takty lekkiego walczyka, zapanowało najpierw wśród tłumu ogólne zdziwienie, które niebawem ustąpiło miejsca próbom, niepozbawionym właściwego sobie wdzięku; zapał jednak ogólny doszedł do zenitu z chwilą, gdy się rozległy szalone w swym tempie rytmy „Orfeusza w Piekle”. Zaiste przedstawienie podobne warte jest trochę trudu ze strony artystów, gdyż żaden najwytworniejszy balet w Nowym Yorku lub Paryżu nawet, nie przedstawiłby tyle oryginalności połączonej z wrodzonym wdziękiem muzykalnych Tonginczyków.

'Propeller Island' by Léon Benett 58

Tymczasem najniespodziewaniej zaszedł wypadek, który położył koniec ogólnej zabawie; oto jeden z miejscowych młodzieńców, zachwycony widocznie tonami, jakiemi pod ręką Vaillanta dźwięczały struny jego wiolonczeli, przypadł jednym skokiem, silną dłonią wyrwał instrument z ręki grającego i wołając: „tabu, tabu!” począł uciekać ze swą zdobyczą z szybkością nadzwyczajną. Napróżno też w pogoń za nim puścił się zły i zadyszany Sebastyan, napróżno w ślad jego pobiegli koledzy i kilku krajowców, nie było nadziei by mogli doścignąć zaborcę cennej własności francuskiego artysty, a gdyby nawet jakim niepojętym sposobem byłoby im się udało pochwycić zbiega, na jakież niebezpieczeństwo byliby narażeni z chwilą, gdyby ręką profana śmieli dotknąć przedmiotu uważanego już teraz za „tabuowany”, a więc nietykalny i święty zarówno w obec całego ludu, jak jego kapłanów, a nawet samego króla Jerzego. Postępek taki zdolny byłby wywołać krwawe zaburzenia na całej wyspie.

– Co mi tam jakieś głupie obyczaje, co mię obchodzi „tabuizm”, czy inne dzikie wymysły – wołał Sebastyan rzucając się w wściekłej złości, gdy widział wreszcie bezskuteczność swych wysiłków, ja chcę, ja muszę mieć natychmiast moją wiolonczelę, chociażby to miało sprowadzić wojnę między Standard-Island, a tymi barbarzyńcami!

Próżne jednak byłyby jego krzyki i szamotania, gdyby przywołana policya nie była energicznie wmieszała się w tę sprawę i nie zmusiła zaborcę do odniesienia cennego przedmiotu, którego doręczenie właścicielowi mogło nastąpić dopiero po licznych ceremoniach mających na celu zdjęcie tabuizmu. Stosownie też do przepisów religijnych kilkanaście sztuk trzody zostało żywcem upieczonych w wielkim kamiennym dole i spożytych przez zgromadzone tłumy ku wielkiemu ich zadowoleniu.

Na szczęście prócz nieuniknionego rozstrojenia strun które wprędce sam właściciel naprawił, cenny jego instrument, arcydzieło Bernaldela, nie poniósł w całem tem zajściu żadnego szwanku.



Rozdział VI

DZIKIE ZWIERZĘTA.

Opuściwszy Tonga-Tabu komandor Simoe kieruje swą pływającą wyspę w stronę archipelagu Fidżi, posuwając się ku równikowi, ku któremu już w tej porze zwraca się też złocista gwiazda dnia. Mimo, że pogoda zaczyna być zmienną i często silniejszy wiatr napędza burzliwe chmury, mieszkańcy Standard-Island nie skarżą się na to, bo nie może ich straszyć elektryczność którą przejęte jest powietrze, w obec licznych piorunochronów widniejących nad budynkami miasta; sam zaś deszcz zraszając zieleń pól i parków jest tylko pożądanem dobrodziejstwem nieba.

Zachowanie się przyjętych z miłosierdzia przez Cyrusa Bikerstaffa Nowo-Hebrydczyków nie pozoztawia nic do życzenia; pracują oni na polach w ogrodzie i spokojnie wracają na noc do portów, gdzie mają przeznaczone kwatery. Rzecz całkiem naturalna, gdy się weźmie pod uwagę wspólność narodowości i języka, że Sorel i jego Malajczycy towarzyszą im dnie całe.

Niektórzy mieszkańcy Miliard-City ujęci skromnem zachowaniem się pogańskich dotychczas swych gości, powzięli myśl oświecenia ich w prawdziwej wierze chrześcijańskiej; że jednak znaną jest niechęć z jaką krajowcy Nowych Hebrydów przejęci są ku misyonarzom zarówno katolickim jak protestanckim, przeto rozważny gubernator nie zezwolił na jakie bądź kroki w tym kierunku nie chcąc podać nawet cienia jakiegokolwiek przymusu.

Ludzie ci w wieku od 20 do 30 lat, wzrostu średniego, muskularnej budowy ciała, nie są ani tak sympatyczni ani tak urodziwi jak mieszkańcy wysp Samoa i Tonga, a mimo cichego zachowania się, widnieje na ich twarzach okrucieństwo wrodzonego im temperamentu, które tłumione do czasu, ma wybuchnąć niezadługo ku zgubie ich dobroczyńców pod kierunkiem niegodziwego Sorela.

Tymczasem jednak szczęśliwi miliardowicze, uprzyjemniają sobie życie wspaniałemi balami i piękną muzyką, której zawsze z równym słuchają zachwytem, a marzenia Kalikstusa, względnie do miss Dyany i Waltera, stają się dniem każdym jawniejszą rzeczywistością, której potrzeba już tylko formalnego zezwolenia ojców stron obu. Pomysłowy prezes sztuk pięknych myśli też dość często nad ułożeniem jakiej niewinnej intrygi, któraby wpłynęła stanowczo na ostateczną decyzyę, nie przeczuwając naturalnie, że wkrótce wypadek nadzwyczajny, narażający życie wszystkich mieszkańców cudownej wyspy, odda mu tę ważną przysługę.

Dnia 10 stycznia na tej przestrzeni oceanu, która rozdziela wyspy Tonga od Fidżi, straże u portów zasygnalizowały okręt jakiś w kierunku południowo-wschodnim. Jest to parowiec średniej wielkości u którego masztu nie powiewa wszakże żadna flaga, mimo zbliżenia się do Standard-Island od strony Tribor-Harbour, zaledwie na małą milkę morską; jakkolwiek z kształtu jego trudno domyślić się narodowości do której należy, to sam fakt pominięcia zwykłych form powitania naprowadza na myśl, że jest to bezwątpienia statek angielski.

Tymczasem nadeszła noc ciemna, bezksiężycowa, z niebem obciążonem gęstemi chmurami. Po głębokiej ciszy wieczornej podniósł się około jedenastej silny wicher i jedna z najgroźniejszych burz podzwrotnikowych, z głuchym łoskotem grzmotów i piorunów szalała nad oceanem aż do samego poranku.

Nazajutrz jednak, choć spokój zawitał znowu w naturze, dziwne jakieś wieści poczęły krążyć wśród ludności miejskiej, a im więcej nieprawdopodobne, tym silniej wszystkich niepokojące.

Oto pasterze, którym powierzono pieczę nad trzodami bydła i owiec, pouciekali z brzaskiem dnia do portów lub samego Miliard-City opowiadając, iż dzikie jakie potwory pożarły przez tę noc burzliwą około pięćdziesiąt sztuk owiec kilkanaście krów i koni na pastwisku, oraz żyjące dotąd swobodnie w ogrodach leśnych, sarny i jelenie. Widne zdaleka na zielonych równinach krwawe szczątki ofiar, i od czasu do czasu roździerające powietrze przeraźliwe wycia, nie pozwalały wątpić ani na chwilę, by wieści te nie były prawdziwe.

Zkądże jednak na tej wyspie sztucznej, gdzie tylko to istnienie się rozwija, na które godzą się jej władcy, zkąd nagle wziąść się mogli owi straszni mieszkańcy pustyń, owe lwy, tygrysy, pantery i hyeny, gdy ojczyzną ich mogą być jedynie Indye, Afryka lub brzegi Amazonki, a nie pozbawione prawie życia zwierzęcego, drobne ziemie Oceanii?

A zresztą czyby im było możliwem przepłynąć nawet mniej znaczne przestrzenie wód, gdy natura nie obdarzyła ich w żadne przyrządy do pływania?

Tymczasem wypadki następujące po sobie wywołują coraz większe przerażenie.

Podniesione, zemdlałe na skwerze ratuszowym, dwie kobiety zeznają, iż ścigane nad brzegiem Serpentine-River przez olbrzymiego aligatora, cudem tylko ocalały; że wśród wysokich traw w około rzeczki ukrywać się musi więcej jeszcze strasznych płazów i gadów, zdradzających swe istnienie przeciągłym świstem lub głosem podobnym do kwilenia małego dziecka.

'Propeller Island' by Léon Benett 59

Nawet straże z wieży w obserwatoryum zauważyły kilka lwów, tygrysów i panter pędzących za przerażonemi trzodami zwierząt domowych, które w wielkim popłochu przypadały do zamkniętych jeszcze bram miasta. Lecz panika ogólna doszła do najwyższego stopnia, gdy stało się rzeczą pewną iż pierwszy tramwaj z pasażerami, który wyruszył z Bobor-Harbour, napadnięty przez trzy lwy zaledwie zdołał się uchronić za wrotami remizy.

Tak jest niestety, owa cudowna wyspa, ów „klejnocik oceanu” z którego dumni byli jego posiadacze, który darzył dotychczas swych mieszkańców wymarzonym na ziemi spokojem, stał się nagle, jednej nocy siedliskiem całego zastępu drapieżnych zwierząt i wstrętnych, niebezpiecznych gadów!

Jeszcze Koncertujący Kwartet spoczywał wygodnie w błogiej nieświadomości zaszłych wypadków, gdy wystraszony krążącemi wieściami „mistrz tańca, udzielił im pierwszy tych nowin, oświadczając w końcu, iż już teraz żadna siła nie zdoła go zmusić do powrotu do domu.

– Ech mój drogi – żartował Ponchard – wasze lwy i tygrysy okażą się w końcu domowemi psami, a w miejsce groźnych aligatorów znajdziemy niewinne jaszczurki tylko! Wiadome rzeczy: „strach ma wielkie oczy!”

Cokolwiekby jednak sądzili artyści nie przekonawszy się jeszcze o prawdzie, municypalność Miliard-City musiała przedsięwziąść jak najspieszniej pewne środki ostrożności; przedewszystkiem więc wydane zostały rozkazy zamknięcia szczelnie bram miasta, oraz zabarykadowania wejścia do obu portów i wszystkich stanowisk straży pobrzeżnej. Równocześnie też zawieszeniem wszelkiego ruchu tramwajowego, wzbroniono mieszkańcom miasta jakichkolwiek wycieczek do parku i okolicy, dopóki nie zostanie usuniętym, ten niczem niewytłomaczony, a groźny napad.

Niebawem ostrożności te okazały się nieodzownemi bo właśnie w chwili, gdy policya zamykała bramy ulicy pierwszej, para tygrysów z iskrzącemi oczyma i szeroko rozwartemi paszczami w szalonych skokach biegła ku nim,; chwilę jeszcze, a dzikie te bestye byłyby się dostały w sam środek miasta!

Czyż dziwić się można, że wobec takiego stanu rzeczy nikt nie śmiał otworzyć drzwi domów, ani bram pałaców, że nawet w dzielnicach kupieckich nie było żadnego ruchu, i miasto całe przedstawiałoby się jak wymarłe, gdyby nie miarowy odgłos kroków czuwającej milicyi, lub ukazujące się w oknach piętr wyższych przerażone twarze kobiet i mężczyzn.

Cyrus Bikerstaff i jego adjunkci, których pierwsze złowrogie wieści powołały do urzędu, z otrzymaną drogą telefoniczną wiadomością z dwóch portów obu bateryi i kilku stacyj nadbrzeżnej straży, doszli do przekonania, iż cała wyspa zajętą jest przez drapieżne zwierzęta wszelkiego gatunku, których ilość z ogólnych danych, dochodzić mogła poważnej liczby kilkaset.

– Zdaje mi się – rzekł prezydent miasta – że śmiało wykreślić można jedno zero na karb przestrachu, który lubi wszystko w większych przedstawiać rozmiarach, skądże jednak tych kilkadziesiąt sztuk mogło się znaleźć na naszej wyspie, skąd ta menażerya najokrutniejszych drapieżników? Czy wypadkiem przyczyną wszystkiego nie jest wczorajszy parowiec, który trudnił się może ich transportem, a jeżeli w czasie burzy uległ rozbiciu zwierzęta ratując swe życie, wdarły się na stały grunt pływającej wyspy?

– Przypuszczenie pana prezydenta zdaje mi się możliwe, trzeba nam jednak przeprowadzić śledztwo co do losu wspomnianego parowca – odrzekł jeden z adjunktów.

Tymczasem badane w tym względzie straże, nie mogły dać żadnych pewnych wyjaśnień; wprawdzie ciemności w czasie burzy nie były tak wielkie, i łoskot grzmotów ogłuszający, lecz w każdym razie nie sądzili, by mógł ujść ich uwagi, fakt takiej doniosłości jak rozbicie parowca. Nawet i w obecnej jeszcze chwili badany przez pana Simoe i jego oficerów widnokrąg nie wykazuje najmniejszej cząstki rozbitego statku, jakkolwiek Standard-Island przez tę noc całą nie zmieniła prawie swego położenia.

Cóż więc się stało z parowcem, czyż zginąć mógł bez śladu?

Słuszne też zresztą są rozumowania komandora, że gdyby nawet statek ów się rozbił, gdyby jego transport menażeryjny zdołał się z klatek swych wydostać, to jakim sposobem zwierzęta mogły się wdrapać na wysoki i stromy brzeg Cudownej wyspy? A jeżeliby to okazało się możebnem dla tych drapieżnych, dlaczego ani jeden człowiek z załogi nie zdołał uczynić tego?

Nie, stanowczo nie; ze wszystkich możliwych bipotez, ta zdaje się jeszcze mniej prawdopodobną.

Naturalnie wszelkie wiadomości, nowiny i przypuszczenia chwytaj w lot miejscowe pisma i w barwnem opowiadaniu udzielają swym czytelnikom.

– Tajemnica, straszna tajemnica – powtarza Yvernes, odkładając przeczytany numer Standart-Cronicle.

– Ha cóż robić – odzywa się Ponchard przeglądając przeczytany już, buletyn – jedzmy i pijmy panie Doremus, zanim z kolei sami zjedzeni będziemy.

– Kto wie – odpowiada Sebastyan – możemy być zjedzeni zarówno przez lwy i tygrysy, jak przez dzikich kanibalów…

– Jeżeli wolno jest mieć w tym względzie swoje upodobanie wybieram dla siebie ludożerców – rzekł śmiejąc się niestrudzony żartowniś.

Niema jednak najmniejszej ochoty do śmiechu, ledwie żywy z przerażenia pan Atanazy, jak również nie śmieje się całe Miliard-City zostające w tak niebezpiecznem oblężeniu.

Do zebranej już o godzinie 8-ej radzie miejskiej, pan Cyrus Bikerstaff w te odezwał się słowa:

– Wiadomo niestety jest nam wszystkim przyczyna, która nas zmusza do obecnej narady; od kilku godzin życie nasze i naszych rodzin jest zagrożone, gdy cała wyspa zajętą została przez najdziksze na kuli ziemskiej zwierzęta. Najpierwsza więc czynność nasza, cała inteligencya i siła skierowaną być powinna ku wyniszczeniu tych czworonogich wrogów, z zachowaniem wszelkich nakazanych ostrożności. Milicya nasza i wojsko układają plany tych niebezpiecznych łowów, a ci z panów, którzy kiedykolwiec uprawiali sport strzelecki, może zechcą także wziąć czynny udział i dla dobra ogółu udzielać swych rad doświadczonych.

– Niegdyś – odezwał się Jem Tankerdon – polowałem w Indyach i Ameryce, nie będą to więc dla mnie próby nowicyusza, jestem gotów wyruszyć każdej chwili, a starszy mój syn będzie mi towarzyszył.

– Dziękuję panu w imieniu miasta – rzekł prezydent – postaram się też iść za jego przykładem, a gdy równocześnie pułkownik Stevard z oddziałem swego wojska urządzi wycieczkę, komandor Simoe czynnym będzie na czele swych marynarzy; komu więc wola po temu, może się zapisać pod ich komendę

Podczas gdy pan Coverley proponuje działać podobnie jak Jem Tankerdon, na swoją rękę, liczni obywatele Miliard-City spieszą z ofiarowaniem swych sił i pomocy, a w obec ich zapału i warunków posiadania najlepszej broni palnej, czyż wątpić może ktokolwiek, iż wkrótce cudowna wyspa oswobodzoną zostanie, od swych niepożądanych i niebezpiecznych gości.

– Proszę was jednak panowie, zachować wszelką ostrożność i nie narażać się zbytecznie byśmy nie byli zmuszeni opłakiwać czyjejkolwiek śmierci – zauważył prezydent.

– Należy się spodziewać – dorzucił jeden z radców, iż liczba zwierząt nie jest tak znaczną, jak niektórzy utrzymują…

– I ja mam to przekonanie, – potwierdził pan Bikerstaff – zważywszy mianowicie obszar wczorajszego parowca, który według wszelkiego prawdopodobieństwa, zajmował się dostawą zwierząt menażeryjnych do Hamburga, jako głównego punktu handlu tym towarem. Właśnie w jednej z gazet znalazłem obecną cenę na najpiękniejsze okazy i zdziwiony zostałem poważną sumą, jaką mógł przedstawiać ten transport. Proszę więc sobie wyobrazić, że gdy za słonia płacą tam od 12 do 27 tysięcy, to za lwa 5, za tygrysa 4, a 2 tysiące za jaguara, podczas gdy ceny na węże spadły w ostatnich czasach.

– A czy prawdziwe są wieści, że i te płazy znajdują się teraz na naszej wyspie? – pytał jeden z radców.

– Nie zdaje mi się, dotąd bowiem podawane mi raporta nie wspominają o nich wcale. Jakkolwiekby jednak było dołożymy starania, by wyniszczyć ich wszystkich. A zatem do dzieła panowie, bez straty czasu na dochodzenie teraz jakim sposobem zwierzęta te nam się dostać mogły. Dość że są – a być nie powinny!

Wszyscy uznając słuszność tego zdania, gotują się już do odejścia, gdy poważny i zwykle małomówny Hubley Harcourt, adjunkt prezydenta, cieszący się ogólnem uznaniem, na jakie też w samej rzeczy zasługuje, poprosił jeszcze o chwilę posłuchania, czego mu naturalnie nie odmówiono.

– Nie mam bynajmniej zamiaru – rzekł poważny mówca przyczynić się do znacznego opóźnienia w działaniu, które sam uznaję, że spieszne być powinno; chciałbym jednak w krótkich słowach podzielić się z wami, szanowni panowie, przekonaniem mem, co do przyczyny napadu, jakiego staliśmy się igraszką. Nikt zapewne z nas nie wątpi już o tem, że okręt, który wczoraj zbliżył się do naszej wyspy, który nie chciał dać poznać swej narodowości, który nagle dzisiaj przepadł bez śladu, że właśnie on to przywiózł nam całą tę menażeryję.

– Jest to niezawodne – potwierdził Nat Coverley.

– Tak jest panowie, ale ja mam jeszcze nadto przekonanie, że ten napad na Standard Island, nie jest wcale skutkiem jakiegoś wypadku…

– A więc w takim razie – przerywa mówcy Jem Tankerdon, który zaczyna jasno pojmować myśli adjunkta Harcourt, w takim razie czyn ten byłby dokonany z planem i rozmysłem…

Szmer zdziwienia przebiegł wśród zgromadzonych.

– Takie jest właśnie moje przekonanie – odpowiedział głosem pewnym mówca. A czyn podobny może być jedynie dziełem naszych wrogów, dla których wszystkie środki są dobre, gdy im zależy na przeprowadzeniu jakiego planu. Wiemy zaś aż nadto dobrze, z jaką nienawiścią patrzy Anglia na Standard-Island.

Głośne okrzyki oburzenia wyrwały się z ust słuchaczy.

– Nie mając prawa – ciągnął dalej pan Harcourt, żądać zniszczenia naszej wyspy, szukają one innych środków zaguby. Aby uczynić ją niemożliwą do zamieszkania, parowiec wczorajszy, korzystając z cienia nocy i gwałtownej burzy, wysadził na nasz ląd całą tę kolekcyę dzikich zwierząt…

Zgroza i oburzenie słuchających ujawniły się głośnymi okrzykami pogardy dla tego wroga, działającego podstępnie z pobudek zazdrości, w obec każdego, ktokolwiek ośmieli się, stanąć obok jego potęgi morskiej.

– Nie na próżnych domysłach tylko opieram me zdanie, szanowni słuchacze, lecz przypomniałem sobie właśnie fakt podobny temu, a z którego Anglicy nigdy dostatecznie wytłómaczyć się nie zdołali.

– Jakkolwiek nie brak im wody – zauważył jeden z radców.

– Nie każdą plamę wypiera woda – odpowiedział inny.

– Tak jest panowie, po wszystkie czasy historya podawać będzie do następnych pokoleń wiadomość, że kiedy Anglia zmuszona była oddać Francuzom ich Antylle, ziemie te nie znały jadowitych płazów, które nagle po ustąpieniu czasowych swych władców, stały się istotną plagą dla kolonistów francuskich. I jakkolwiek o ten czyn rozmyślny głośno posądzano Anglików, ci nie umieli i nie probowali nawet wytłomaczyć się z tak poniżających zarzutów.

'Propeller Island' by Léon Benett 60

W obec takich faktów, jakże wątpić jeszcze mogą przerażeni miliardowicze o prawdziwości domysłów pana Harcourt? Jakże nie mają żywić ku swym wrogom uczuć najmniej dodatnich, gdy przed podobnymi czynami cofnie się niejeden barbarzyńca nawet.

– Ale – zawołał Jem Tankerdon – jeżeli Francuzi nie mogli oczyścić Martyniki ze żmij i wężów, które tam w swem zastępstwie zostawili Anglicy…

Grzmot oklasków przytłumił głos mówiącego.

– To my, mieszkańcy Miliard-City, będziemy musieli usunąć z naszej wyspy, dzikie zwierzęta które Anglia wypuściła na nas.

Nowa burza oklasków i okrzyków najwyższego wzburzenia.

– A więc na stanowisko panowie! – zawołał w końcu Jem Tankerdon, i nie zapominajmy, że tępiąc lwy, jaguary, tygrysy i kaimany walczymy przeciwko wrogom naszym, Anglikom!

W godzinę później pisma miejscowe powtórzyły najwierniej treść całego posiedzenia, i gdy powszechnie wiadomą stała się nieledwie pewność, co do przyczyn obecnego nieszczęścia, gdy poznano rękę, która otworzyła klatki tej pływającej menażeryi, oburzenie ogólne wywołało całą powódź złorzeczeń przeciw przewrotnym synom Albionu.



Rozdział VII

ŁOWY.

Czyż warto było z kosztem nadzwyczajnym budować sztuczny grunt Standard-Island, czyż warto było dokładać tyle starań i zachowywać tyle ostrożności, by nie dać przystępu na tym kawałku ziemi ani chorobom, ani żadnym nędzom tego świata, aby wreszcie jednej nocy, ręka niegodziwa pogwałciła wszystkie prawa ludzkości? Zaprawdę Towarzystwo w Porcie Magdaleny powinnoby wystąpić przed trybunał międzynarodowy z pretensyami sum bajecznych, jako wynagrodzenie strat poniesionych!

Ale energiczni synowie Ameryki nie zwykli odkładać stanowczego działania, ani też zadawalniać się półśrodkami tylko – dziś jeszcze, dziś zaraz urządzoną zostanie obława, która dopóty trwać będzie, dopóki dawny spokój i bezpieczeństwo zupełnie przywróconem nie zostanie.

Od tej czynności, do której spieszą wszyscy zdrowi i silni mieszkańcy wyspy, nie uchyla się nawet kapitan Sorel i jego Nowo-Hebrydczycy, którzy utrzymują, iż pragną okazać swą wdzięczność za dobroć jakiej doznali.

W samej rzeczy jednak Sorel działa we własnym swym interesie, obawiając się, by niemożliwe warunki życia, odkąd dzikie zwierzęta zajęły Standard-Island, nie wpłynęły na zmianę planu jej podróży, by mieszkańcy Miliard-City nie zechcieli teraz wprost i jak najspieszniej podążyć do portu Magdaleny, co naturalnie obróciłoby w niwecz wszelkie jego plany.

Artyści francuscy, jako godni synowie walecznej Francyi, nie pozwalają się też wyprzedzić nikomu w gorliwości i zapale dla dobra ogółu i stają gotowi do walki pod przewodnictwem Kalikstusa Munbara, który z lekceważącem wzruszeniem ramion mówi o lwach, tygrysach i panterach, jakby to były niewinne baranki tylko. Czyżby ten wnuk Barnuma był kiedyś pogromcą zwierząt, albo chociaż dyrektorem wędrownej menażeryi?

'Propeller Island' by Léon Benett 61

Obława na różnych punktach wyspy rozpoczyna się od samego rana pod najlepszą wróżbą, bo oto Sorel i jego Malajczycy zabili pierwsi parę olbrzymich aligatorów, których umieli wywabić na ląd, gdzie zwierzęta te są mniej niebezpieczne bo ciężkie w swych ruchach i obrotach. Że jednak wody Serpentine Riwer mają, podług sprawozdań, ukrywać ich jeszcze około dziesięciu sztuk, przeto marynarze komandora stanęli na czatach, gotowi wysłać za pierwszem ukazaniem się potwornych gadów, kilka z tych kul wybuchowych, które najtwardsze rozsadzają czaszki.

Walczący na przeciwnym końcu wyspy Jem Tankerdon, złożył niezaprzeczony dowód zimnej krwi, doświadczenia i zręczności wytrawnego strzelca, powalając wspaniałego lwa; jednego z najpiękniejszych jakie wydały skwarne ziemie Afryki, a uczynił to właśnie w chwili, gdy zwierzę szalonym skokiem rzucało się na francuskich artystów.

Ponchard utrzymuje nawet, iż czuł już na twarzy gorący oddech jego paszczy.

W poobiedniej porze, gdy jeden z milicyantów napadnięty przez lwicę, byłby niechybnie stał się jej ofiarą, Cyrus Bikerstaff, jednem pchnięciem kordelasa zakończył nierówną walkę człowieka z królem pustyni.

Działający równocześnie komandor Simoe ze swym oddziałem marynarzy zdołał uśmiercić parę tygrysów; położenie jednak tutaj było trudniejszem, i jeden z ludzi ciężko ranny, odniesiony został do Tribor-Harbour.

Z nadejściem nocy pozostałe, jeszcze w wielkiej liczbie, straszne zwierzęta, szukając schronień wśród gęstwiny leśnej uniemożliwiały dalszy pościg, a groźne ich wycia niepokoiły przez noc całą wylęknione kobiety i dzieci.

To też słuszne wymyślania przeciw złym i przewrotnym Anglikom, niezawodnym sprawcom złego, dały się słyszeć wśród wszystkich klas mieszkańców miliardowego miasta.

Nazajutrz równo z pierwszym brzaskiem dnia, rozpoczyna się na nowo obława i stosownie do zdania komandora i prezydenta, pułkownik Stewart każe wyprowadzić dwie armatki, które naładowane pewną ilością mniejszego kalibru kul, skierowano w stronę gęstych lasków wpośród których dzikie zwierzęta wyglądały nieufnie w około. Tymczasem z przeciwnej strony Jem i Walter Tankerdon, Nat Coverley i Hubley Harcourt wraz z oddziałem milicyi i marynarzy stoją z nabitą bronią, gotowi strzelać do pojedyńczych sztuk, któreby zdołały ujść przed ogniem artyleryjnym.

Bezpośrednio po huku armat rozlegające się przeraźliwe wycia są niezbitym dowodem, że niejedna kula dosięgła czworonogich wrogów; z pozostałych jednak około 20 sztuk wyskoczyło z lasku wprost na myśliwych, przez których powitane znowu ogniem z dubeltówek, rozproszyły się przerażone, zostawiając za sobą dwie pantery broczące we krwi, wśród ostatnich konwulsyjnych drgań olbrzymiego ich cielska.

Lecz właśnie w chwili ogólnego zamętu, wspaniały okaz tygrysa w wielkim rozpędzie ucieczki, wpada na Francolina, powala go na ziemię i troszcząc się więcej o swoją ofiarę, umyka dalej w szalonych skokach.

Wystraszeni towarzysza przybiegają na pomoc leżącemu bezprzytomnie i podnoszą go pełni niepokoju; lecz gdy chwilowe zemdlenie spowodowane silnem pchnięciem, przeminęło, Francolin czuje się zdrów zupełnie.

Tymczasem Hubley Harcourt przewodnicząc w obławie na krokodyle ukryte w wodach Serpentine-River, dochodzi do przekonania, iż najskuteczniejszy sposób, wytępienia ich wszystkich razem będzie spuszczenie rzeczki, co też gdy przeprowadzonem zostało, wkrótce osiadłe na mieliźnie niebezpieczne płazy, leżały martwe od celnych strzałów milicyi. Jedyną stratą poniesioną w tej walce jest pies Nata Coverleya, którego dosięgła paszcza kaimana; zmyślne jednak to zwierzę ofiarą swego życia, ocaliło kilku ludzi.

Z równym powodzeniem szła walka na wszystkich punktach wyspy, tak, że wieczorem zliczono sześć lwów, ośm tygrysów, pięć jaguarów i dziewięć panter powalonych celnymi strzałami myśliwych. To też gdy wieczorem Kwartet odnalazł się w komplecie w casino:

– Mam nadzieję – rzekł Yvernes – iż trudy nasze zbliżaj się do końca.

– Tak przynajmniej zdawaćby się mogło, chyba, że parowiec, jak druga arka Noego, zawierała wszystkie zwierzęta ziemi naszej – odpowiedział Ponchard.

Że jednak fakt podobny byłby zupełnem niepodobieństwem, przeto Atanazy Doremus, odważył się nareszcie powrócić do swego domu, gdzie stara jego sługa opłakiwała już nieledwie śmierć swego pana.

Po spokojniejszej znacznie nocy, w czasie której pojedyńcze tylko złowrogie głosy dały się słyszeć w stronie portu Babor-Harbour, nowa naganka urządzoną została, a wkrótce rezultatem jej była śmierć trzynastu sztuk drapieżników, które jednak walcząc o swe życie, zdążyły pokaleczyć niebezpiecznie dwóch najodważniejszych milicyantów.

Przeszedłszy jeszcze wyspę w różnych kierunkach, pewni, że nieprzyjaciel został już doszczętnie wyniszczony, wracają: Cyrus Bikerstaff, Jem i Walter Tankerdon, Nat Coverley i jego adjunkci oraz cały oddział milicyi do ratusza, gdzie zebrana rada oczekiwała sprawozdań z odbytych czynności. Lecz skoro znajdują się w odległości zaledwie stu kroków od wspomnianego gmachu, gdy nagle okrzyki przerażenia rozlegają się w około, a idący ulicą Pierwszą ludzie, uciekają w najwyższym popłochu. Na widok ten gubernator, komandor i całe towarzystwo przybiega do bramy, którą mimo rozkazu zamknięcia, niewytłómaczonym jakimś sposobem zastają otwartą; niema więc wątpliwości, iż dzikie jakieś zwierzę, może już ostatnie z całego transportu parowca, dostało się w obręb miasta.

Dla sprawdzenia wypadku Nat Coverley i Walter Tankerdon przybywają na skwer ratusza, lecz zanim zdołali rozejrzeć się w około, gdy nagle o trzy kroki od Coverleya; Walter powalonym zostaje przez olbrzymiego tygrysa, który z wściekłością skacze na niego.

Nie mając czasu nabić strzelby, Nat Coverley dobywa z za pasa nóż myśliwski i rzuca się na zwierzę w chwili, gdy pazury jego szarpały już ramię napadniętego. Położenie jednak jest tak fatalnem, że cios zadany nożem nie powala odrazu rozszalałego tygrysa, który podraźniony jeszcze więcej otrzymaną raną, zbroczony własną krwią, z rozwartą paszczą a iskrzącymi oczyma, opuszcza pierwszą swą ofiarę i skacze na Coverleya.

W tej groźnej chwili, wśród ciszy oniemiałych z przerażenia obecnych, rozlega się jeden strzał za drugim.

To Jem Tankerdon nie tracąc zwykłej sobie przytomności daje ognia ze swej dubeltówki.

Obłok dymu zasłonił pole walki, lecz straszny ryk zwierzęcia oznajmia wszystkim, że druga kula musiała mu zadać cios śmiertelny!

'Propeller Island' by Léon Benett 62

Równocześnie kilku towarzyszy pospieszyło na pomoc napadniętym, i gdy jedni cucą zemdlałego z zakrwawionem ramieniem Waltera, drudzy pomagają usiłującemu powstać o własnej sile Coverleyowi, który nie będąc rannym, wkrótce odzyskuje równowagę umysłu, a zbliżając się do Jem Tankerdona podając mu rękę:

– Ocaliłeś mię pan – rzekł głosem poważnym – dziękuję!

– Panu zawdzięczam życie syna – odpowiada Tankerdon – dziękuję!

I ręce obydwóch wrogich sobie przez długi czas rywali, splotły się na dłuższą chwilę w uścisku niekłamanej wdzięczności, od której jeden krok już tylko do szczerej przyjaźni.

Zebrani w około młodego Waltera przyjaciele, przenoszą go spiesznie do domu przy Dziewiętnastej ulicy, gdzie go oddają troskliwej opiece lekarza i rodziny; Nat Coverley tymczasem wspierając się na ramieniu prezydenta, zdąża powoli w stronę swego pałacu.

Nad pozostałym na placu wypadku tygrysem, uradzili zebrani miliardowicze z Kalikstusem Munbarem na czele, iż wypchane zwierzę umieszczone zostanie w muzeum miejskiem z podpisem:

„Dar od Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii dla wdzięcznej za ten dowód pamięci Standard-Island.”

W przypuszczeniu, iż zamach ten cały był dziełem rąk Anglików, trudno zaprzeczyć, aby zemsta podobna pozbawioną była pewnej dozy gryzącego dowcipu. Takie też jest zdanie Poncharda, szczególnego znawcy w tych kwestyach.

Czyniąc zadość wymaganiom form, a może i potrzebie serca, pani Tankerdon spieszy tegoż dnia jeszcze złożyć wizytę pani Coverley, dziękując za przysługę oddaną synowi przez jej męża; w zamian też znowu pani Coverley uważa za konieczne podziękować w domu Tankerdonów za pomoc jakiej doznał jej mąż w chwili tak wielkiego niebezpieczeństwa, gdy znajdował się pod pazurami tygrysa; a miss Dyana, która towarzyszyła matce dopytywała się z wielkiem współczuciem o stan zdrowia rannego.

Ponieważ w samej rzeczy, w ostatniej walce legło ostatnie zwierzę drapieżne, dopełniając ogólnej liczby pięćdziesięciu pięciu z tych, które tak niespodzianie znalazły się na gruncie Cudownej wyspy, przeto spokojniejszy już o życie jej mieszkańców komandor Simoe, kazał znowu wprowadzić w ruch obie śruby maszyn elektrycznych, które podczas niebezpiecznych trzydniowych łowów zostawały bezczynne; Standard-Island więc posuwała się znów spokojnie po niezmiernych przestrzeniach Oceanu.



Rozdział VIII

WYSPY FIDŻI.

Więc ile ma ich być wszystkich razem? – pyta Ponchard.

– Dwieście pięćdziesiąt pięć – odpowiada Francolin – licząc już naturalnie większe wyspy i małe tylko wysepki.

– Cóż nas to jednak obchodzić może, skoro nasz „klejnocik” niema zatrzymywać się przy każdej z tych ziem – sprzeciwiał się Ponchard.

– Widzę, że geografia pozostanie ci zawsze obcą nauką – odcina się Francolin.

– Jedynie dlatego, że ty uprawiasz ją znowu zbyt gorliwie – brzmi złośliwa odpowiedź jego ekscelencyi.

Z większem wszakże zajęciem przysłuchiwał się objaśnieniom drugiego skrzypka małomowny zawsze wiolonczelista, co więcej, pozwolił się zaprowadzić przed wywieszoną w sali casina kartę, na której codziennie znaczono punktami drogę odbywaną przez Cudowną wyspę.

Droga ta tworzy na oceanie linię przypominającą literę S, której dolny zakręt kończyć miał właśnie archipelag Fidżi, do którego podążała Standard-Island.

Wyspy te odkryte przez Tasmana w 1643 roku, ciągną się między 16 a 20 równoleżnikiem i 174 i 176 południkiem – objaśnia Francolin.

– Więc to nasz olbrzym ma płynąć między temi setkami kamyków? – pyta zdumiony Sebastyan.

– Tak jest przyjacielu i jeżeli popatrzysz uważnie…

– Patrzę i słucham…

– Ostrożnie, by znowu nie zabrzęczała złośliwa osa – wtrąca Ponchard.

– Cóż znowu, jaka osa? – pyta Francolin.

– Ta sama co zwykła krążyć koło nosa Vaillanta – odpowiada niestrudzony żartowniś.

Wiolonczelista zwróciwszy pogardliwe spojrzenie w stronę atakującego:

– Cóż więc chciałeś mi objaśnić – zapytał drugiego skrzypka.

– To właśnie, że aby dopłynąć do tych dwóch największych ziem Vita Levu i Vanu Levu mamy do wyboru trzy przejścia…

– A wszystkie trzy zaprowadzą nas na dno morza – przerywa Sebastyan. Już ja mówię, że to wszystko źle zakończyć się musi! Bo czyż słyszał kto na świecie o podróżach takiego miasta jak Miliard-City wraz z tylu jego mieszkańcami! Nie, zaprawdę rzeczy takie są przeciwne samej naturze, samej nawet woli Boga!

– O-o-o już brzęczy osa Vaillanta! – zawołał tryumfująco Ponchard.

Jeżeli jednak rzeczywiście ta część oceanu przedstawia pewne trudności w żegludze, to dzięki dokładnym kartom, na które złożyli się: Cook, Wilson, Dumont, d’Urville, Wilkens, kapitan Durham i tylu innych zdolnych żeglarzy, komandor Simoe zapuszcza się ze swą pływającą wyspą w najciaśniejsze przejścia, podążając do wewnętrznego morza „Koro”, którego wody przypominają gładką powierzchnię jakiegoś olbrzymiego jeziora tak są wolne od bałwanów i wszelkiego wpływu burz szalejących czasem na pełni oceanu.

Nikt też z podróżnych nie troszczył się o jakiekolwiek niebezpieczeństwo w tym względzie, natomiast wielu niepokoiło się przypuszczeniem, czy czasem wśród lasków nie zdołało się ukryć jakie drapieżne zwierzę, lub czy parowiec angielski nie zostawił im też w upominku jadowitych wężów, jak to miało miejsce na Martynice.

Tchórzliwsi nawet, nietylko, że nie ośmielają się jeszcze na dalsze spacery, ale nawet wyznaczają wysoką nagrodę temu, kto przedstawi choć jeden okaz zabitego płaza.

Mimo jednak licznych polowań i skrupulatnych poszukiwań nie znaleziono już nic, coby mogło narazić na jakiekolwiek niebezpieczeństwo mieszkańców Cudownej wyspy.

Tymczasem najwidoczniejszym rezultatem ostatnich wypadków jest stanowcze pojednanie obydwóch partyi i przewodniczących im rodzin; wkrótce też rozeszła się po mieście wiadomość pewna, iż Nat Coverley zgodził się na małżeństwo swej córki Dyany z Walterem Tankerdon. Oczywiście kwestya posagowa nie przedstawiała żadnych trudności do omówienia, gdy obiedwie strony dają swym dzieciom po 200 milionów posagu.

– Co tu mówić! – zauważył Ponchard – biedacy ci nie umrą z głodu nawet w Europie!

Radosna wieść o projektowanych zaślubinach wywołuje ze wszystkich stron liczne powinszowania; Cyrus Bikerstaff nie stara się ukryć wysokiego swego zadowolenia w obec faktu, dającego mu wszelkie zapewnienie spokoju i zgody wśród mieszkańców powierzonego mu grodu.

Spieszą też złożyć życzenia oboje królestwo Malekarlii, a karty wizytowe drukowane złotem na blaszkach aluminiowych zapełniają codziennie skrzynki do listów obu pałaców. Oczywiście kroniki pism miejscowych niestrudzone są w podawaniu coraz to nowych szczegółów o gotujących się uroczystościach wspanialszych od wszystkich, jakie się kiedykolwiek odbyły na kuli ziemskiej.

Drogą telegraficzną, za pomocą lin podwodnych, załatwiają się liczne obstalunki do wyprawy panny młodej. Najpierwsze magazyny w Paryżu, najsławniejsi fabrykanci biżuteryi, najbogatsi dostawcy futer syberyjskich, najzręczniejsze koronczarki w Belgii, otrzymują zamówienia bez ograniczeń ceny, na najlepsze przedmioty swego handlu i przemysłu.

Specyalny więc parowiec z Marsylii drogą przez Suez i Ocean Indyjski, ma przywieźć wszystkie te cuda zręczności, bogactwa i gustu na dzień ślubu oznaczony na 27 lutego. Naturalnie kupcy i dostawcy w Miliard-City mają także zapewnioną znaczną część zarobku, i ani wątpić można, że zdarza im się sposobność podwojenia swych fortun.

Oczywiście organizatorem wszystkich zabawa, mających się odbyć z powodu tych zaślubin, nie może być kto inny, tylko prezes sztuk pięknych, który wprost nie posiada się z nadmiaru szczęścia, nad dziełem umiejętnych swych, choć bardzo nieznacznych zabiegów. To też czy dziwić się można, że kiedy municypalność miasta zostawiła mu swobodne pole działania zacny pan Kalikstus obiecuje urządzić takie świetności, o jakich nie marzył nawet autor „Tysiąca i jednej nocy”

Tymczasem komandor Simoe ogłasza w pismach, że w dniu uroczystym, wyspa znajdować się będzie na Oceanie między archipelagiem Fidżi i Nowemi Hebrydami, mając zatrzymać się wśród pierwszych, a mianowicie u Viti Lewu dwa tygodnie tylko.

Obecnie podróż odbywa się w warunkach jak najprzyjemniejszych, a z zajęciem wielkiem obserwowane są przez wszystkich, wieloryby, które w znacznej ilości unosząc się na powierzchni wody, wyrzucają ze swych skrzeli wspaniałe wodotryski, te zaś razem wzięte tworzą jakby obszerny basen Neptuna, w porównaniu którego, fontanny Versaille’u wydają się być dziecinną zabawką tylko. Lecz obok tych niewinnych olbrzymów ukazują się też żarłoczne rekiny, idące śladem Standard-Islandu tak, jak zwykły towarzyszyć każdemu okrętowi.

Przez tę część Oceanu Spokojnego, rozdzielającą Polinezyę od Melanezyi, do której zaliczają się Nowe Hebrydy, przechodzi linia ta sama, która przecinając Paryż, uznaną jest ogólnie w tym czasie, jako południk zero. W tej to długości geograficznej, żeglarze jadący od zachodu winni opuścić dzień jeden w kalendarzu, gdy tym którzy przybywają z przeciwnej strony, trzeba koniecznie jeden dzień dodać, jeżeli chcą być w zgodzie z ogólną rachubą czasu. Gdy za pierwszej swej podróży Cudowna wyspa ominąwszy te strony nie potrzebowała zastosować się do tych warunków, tym razem przybywającej od wschodu wypada zamienić 22 na 23 stycznia.

Z pomiędzy dwustu pięćdziesięciu wysp, które tworzą archipelag Fidżi, zaledwie setka tylko jest zamieszkała, a ludność ogólna nie przechodzi nawet stu dwudziestu tysięcy, na obszarze dwudziestu jeden tysięcy kilometrów. Wysepki te będące po większej części odłamkami atoli lub gór podwodnych, otoczone frędzlą koralową, są jakby już cząstką Australi, zależą też od Korony Angielskiej już od 1874 r. Jeżeli jednak mieszkańcy ich zdecydowali się uznać protektorat Wielkiej Brytanii, to zmuszeni byli do tego najściem Tongińczyków i długą bo od 1859 roku ciągnącą się walką z tym plemieniem, walką, której nareszcie położył koniec Pritchard z Taiti, sławny wojownik w historyi tych ziem.

Obecnie archipelag podzielony na 17 obwodów, zarządzany jest przeważnie przez członków upadłej królewskiej rodziny Thokumbo.

– Czy to, że takim jest już wpływ rządu angielskiego, mówi komandor do Francolina, ale i tu podobnie jak w Tasmanii liczba krajowców z każdym rokiem upada, szczególniej daje się odczuwać mniejszość kobiet w stosunku do mężczyzn.

– W takim razie płeć piękna otoczoną jest tutaj wielkiem uważaniem – odpowiada Francolin.

– Och, wszyscy oni są tylko biednymi niewolnikami, których w nadmiarze złego, trapią jeszcze przeróżne choroby; tak np. w 1875 r. zabójcza ospa wyniszczyła ich więcej nad 30 tysięcy. A jednak piękne i żyzne są te ziemie archipelagu Fidżi, bogate w owoce, jarzyny i drzewa wszelkiego gatunku które wymagają jedynie trudu zbiorów i ich zużytkowania. Między innemi tutaj właśnie rośnie najliczniej ten rodzaj palm, których rdzeń wydaje najlepsze sago.

– Ach sago! – zawołał Ponchard – jakież to przypomnienie naszego Robinsona Szwajcarskiego.

– Ze zwierząt domowych – ciągnie dalej komandor – trzoda i drób rozmnożyły się na tych wyspach w zadziwiającym stosunku; na nieszczęście tylko, krajowcy skłonni są do szkodliwego far-mente mimo wrodzonej żywości i bystrości umysłu…

– Nie mogę pojąć aby przy takich warunkach…

– Cóż chcesz drogi przyjacielu, ludność tutejsza niczem się od natury dziecka nie różni!

Podążając ku Viti Levu, Standard-Island omija Vanna Vatu, Molę, Nganę, i wiele innych większych i mniejszych wysepek, a w czasie całej tej przeprawy otoczoną jest przez istne flotylle pirogów, które utrzymują w równowadze długie bambusowe kije skrzyżowane na środku łodzi, ułatwiając zarazem przewóz ładunku.

Wdzięk ich i szybkość biegu zabawia wzrok patrzących z wybrzeży miliardowiczów, nikt jednak nie odważyłby się przyjąć właścicieli ich do którego z portów pływającej wyspy, mając na względzie, iż ludność ta nie cieszy się zbyt dobrą opinią, jakkolwiek już od 1835 roku wszyscy prawie chrzest przyjęli z rąk misyonarzy anglikańskiego kościoła. Że jednak dawni ich bogowie mieli szczególne upodobanie do krwi ludzkiej, a za wielki grzech poczytali wszelką dobroć, to nic dziwnego, że kanibalizm był uprawiany jako czyn dobry i szlachetny, a pożarcie ciała nieprzyjaciół dowodziło tylko pewnego dla nich szacunku; człowieka bowiem, którym pogardzano, żywcem tylko palono. Za szczególny też przysmak bez którego nie było żadnej uczty, uważano w tym czasie, niezbyt jeszcze od nas odległym, pieczone i gotowane ciała dzieci, a król Thakumbu dla nabrania apetytu, chętnie siadał pod drzewem obwieszonym częściami ciał ludzkich, które miał pożywać na następnej uczcie; stosownie też do wspomnień miejscowych kronik, niekiedy całe plemiona ginęły pod przewagą ludożerstwa sąsiadów.

To też jeżeli tutaj Ponchard nie spotka się z tak upragnionym przez siebie „kolorytem miejscowym” to pewno raz na zawsze wypadnie mu wyrzec się tej przyjemności.

Wyspa Viti Levu, do której zdąża Standard-Island, widoczna dla podróżnych już 25 stycznia, jest wyżyną górzystą której wulkany w większej części wygasłe, wznoszą się do 1500 metrów nad poziom morza. Podwodny obecnie, chociaż w czasie formacyi, wyższy zapewne łańcuch gór, łączy tę wyspę z sąsiadującą z nią Vanuna-Leva w wielu znowu punktach głębokość wód dosiąga od pięciuset do dwóch tysięcy metrów.

Dawniejszą stolicę Lewuka na pobliskiej wyspie Ovalanu zajęli Anglicy na główny punkt swego handlu, obecnie zaś pierwszem miastem tegoż nazwiska jest Suva z portem przedstawiającym doskonałe warunki dla przybywających okrętów; tutaj więc też skierował swą wyspę komandor Simoe.

Ponieważ przybycie bogatej Standard-Island może być korzystnym interesem zarówno dla krajowców jak i kolonistów, przeto gubernator otrzymuje z łatwością pozwolenie zatrzymania się u tych brzegów. Nie trzeba jednak zapomnieć, że jedynie rachunek jest główną pobudką uprzejmego przyjęcia, gdyż Fidżianie zostają pod nieprzyjaznym dla Standard-Island protektoratem.

Pomiędzy pierwszymi, którzy kazali się przeprawić na ląd wyspy, znajdują się naturalnie francuscy artyści, ciekawi poznać osobiście te ziemie na których jeszcze nie tak dawno kwitło w całej pełni okrutne ludożerstwo.

Pouczony przez komandora Francolin, służy towarzyszom swoim wiadomościami; gdy jednak Ponchard wierny swemu usposobieniu, stara się go ośmieszyć nazwą etno-razenteografa, Sebastyan słucha z uwagą trafnych objaśnień drugiego skrzypka.

– Nie ulega wątpliwości – odzywa się w końcu jego ekscelencya, iż przybywamy tu zapóźno, bo zdenerwowani cywilizacyą krajowcy, zdają się obecnie gustować nadewszystko w przysmażaniu z kurczęcia lub pieczeni wieprzowej…

– A szkaradny ludożerco, zasługiwałbyś, aby cię podano na stół króla Thakumbu! – woła Francolin.

– Ho, ho, potrawka z Poncharda, to przysmak nielada – żartuje Yvernes.

– Może byłoby dosyć tej pustej gadaniny – odzywa się Sebastyan – bo czas uchodzi…

– I nie zdążymy poznać tego ciekawego kraju, – kończy Ponchard. Masz słuszność przyjacielu, a zatem: w lewo zwrot i śmiało naprzód!

Miasto Suva, rozłożone na pochyłości wzgórza, przedstawia się dość dodatnio ze swemi europejskiemi zabudowaniami, z których kilka nawet jest piętrowych; nieco dalej rozkładają się chaty tuziemców ze spiczastemi dachami z liści palmowych, zdobnych w układane w różne desenie muszle, i tak trwałymi, że dają zupełne bezpieczeństwo nawet w czasie pory słotnej wyjątkowo burzliwej i obfitej w ulewy, a trwającej od maja do października. Nie rzadko też zdarzają się wypadki jak w 1871 roku, w którym całe miasteczko zalane zostało wodą deszczową.

'Propeller Island' by Léon Benett 63

Tak samo jak inne wyspy tego archipelagu, Viti Levu ulegając różnym warunkom klimatycznym, posiada roślinność bardzo urozmaiconą, stosownie do położenia wybrzeży. Tak więc strona wystawiona na wiatr południowo-zachodni, mając powietrze wilgotne, obfituje w bogate lasy, podczas gdy na przeciwległej, rozciągają się obszerne sawanny, podatne do wszelkiej uprawy z wyjątkiem herbaty i bawełny, które to rośliny nie udają się na tym gruncie czerwono gliniastym, powstałym z rozkładu popiołu wulkanicznego.

Prawdopodobnie też wskutek zmian klimatycznych, niektóre gatunki drzew jak sandałowe i „dakua” rodzaj sosny właściwej tylko wyspom Fidżi, zatracają się zupełnie. Pozostała jednak flora, jest nadzwyczaj bogatą i artyści francuscy podziwiać mogą ciekawe okazy storczyków, rosnących pasożytnie na wysmukłych pniach palm, obok pięknych pandanusów, kazuarinów, akacyi i drzewiastych paproci, gdy znowu w miejscowościach błotnistych, zwracają ich uwagę rosnące w wielkiej liczbie drzewa manglii których korzenie wiążące się w dziwne sploty ponad ziemią, tworzą trudne do przebycia zapory.

Świat zwierzęcy przedstawia tu głównie kilka gatunków ptaków, a mianowicie barwnych papug, oraz pewnej odmiany miejscowego kanarka; znaczną wszakże jest też liczba nietoperzy, nieprzeliczona moc jaszczurek, całe armie szczurów, a wreszcie kilka odmian płazów, pozbawionych jadu. Przeto nieszkodliwych zupełnie. Gdy jednak drapieżnych zwierząt niema ani śladu, Ponchard nie może się powstrzymać od żartobliwych swych dowcipów.

– Zaiste – mówi raz do Kalikstusa – nasz prezydent powinien był zachować choćby po jednej parze lwów, tygrysów i krokodyli dla tego archipelagu; taki dar zresztą byłby tylko spłaconym długiem, biorąc w rachubę, że ziemie te należą do królestwa Wielkiej Brytanii…

Lud tutejszy przedstawia typy mieszanej rasy Polinezyi i Melanezyi, o cerze tak ciemno miedzianej, że wydaje się prawie czarną, włosach mocno skrepowanych, wzrostu dobrego i siły wielkiej. Ubranie ich zwykłe mało jest skomplikowane, po największej części są to tylko skromne opaski lub fartuszki utkane z włókna drzew „masi” zwanych, które są pewną odmianą morw, a które dostarczają również materyału na wyrób papieru. Tkaninom tym, zrazu ślicznej białości umieją krajowcy nadać jaskrawe barwy; prawdopodobnie też dla tej pstrocizny są one poszukiwane na wszystkich wyspach zachodniej strony oceanu.

Mimo tego kostyum europejski nie zostaje tu bynajmniej w pogardzie, przeciwnie, każdy szanujący się Fidżianin stroi się chętnie nawet w wytarte i zniszczone ubranie starego świata, które tandeta Niemiec i Anglii wysyła aż tutaj; nic też śmieszniejszego nad wygląd tych ludzi, paradujących w nazbyt szczupłym lub znowu zbyt obszernym tużurku, nad którym na głowie wznosi się kapelusz, fasonu przeróżnych czasów i mody.

– Zaprawdę, historya tych ubrań, dostarczyłaby nielada tematu do jakiej ciekawej powieści – zauważył raz poetyczny Yvernes.

Ubranie kobiet stanowi najczęściej krótka spódniczka, która przyodziewa je mniej więcej dość przyzwoicie, i chociażby niektóre z nich mogły uchodzić za przystojne, szpeci je w niemożliwy sposób obyczaj, praktykowany także przez mężczyzn, pokrywania włosów tak grubą warstwą wapna, że z czasem powstaje na ich głowach ciężka skorupa wapienna, bardzo nieestetyczna i szkodliwa zdrowiu. Wszyscy też oddają się nałogowo paleniu tytuniu krajowego, o zapachu spalonego siana i jeżeli cygara takie nie dymią w ich ustach, to bywają zakładane w uszy w miejscu, w którem w Europie widzimy najczęściej piękne brylanty lub perły.

Ogólnie biorąc, życie kobiet na wyspach Fidżi godne jest politowania, są to bowiem smutne ofiary lenistwa ich mężów, za których muszą najcięższe wykonywać pracy, a nie dawne są jeszcze czasy, gdy po śmierci takiego pana, pozostała wdowa zaduszoną bywała na jego grobie.

'Propeller Island' by Léon Benett 64

Kilkakrotnie w czasie podejmowanych wycieczek, artyści francuscy probowali poznać wewnętrzne urządzenie chat krajowców, lecz przykry zapach jakim powietrze jest tam stale przesiąknięte, odpychał ich wprost od niegościnnych zresztą progów ich właścicieli. Na takie zatrucie powietrza wpływa przedewszystkiem wspólność mieszkania z psami, kotami, trzodą i drobiem, oraz oświetlenie do którego używanym jest ogólnie żywiczny sok drzewa „damara”, wreszcie zwyczaj miejscowy nacierania ciał olejkiem kokosowym, który ulatniając się wydaje woń nad wyraz wstrętną.

Mimo więc heroicznych wysiłków, nasi paryżanie nie mogli przemódz na sobie pozostania choć chwili w takiem mieszkaniu, a zresztą gdyby nawet byli pokonali wrażliwość powonienia, to jakże mogliby przyjąć obyczajem uświęconym poczęstunek kubeczkiem „kava” będącej dla Fidżianów tem, czem dla Europejczyków jest wódka? Ostry ten palący napój, otrzymywany z korzenia drzewa pieprzowego, nie nęci wcale sposobem swego wyrobu, to też wystarcza artystom pomyśleć tylko dla stawienia oporu pokusie ciekawości, że twarde te korzonki miażdżą krajowcy najpierw w zębach, aby je następnie wypluć do naczynia z wodą, którą po jakimś czasie zapijają sami i częstują swych gości z prawdziwie dziką natarczywością. Wytrwały Francolin nawet zgadza się chętnie, że szczegółowy opis mieszkań Fidżianów, opuszczonym zostanie w jego dzienniczku.

Do przyjemności miejscowych Ponchard zalicza między innemi wielką ilość pająków, a więcej jeszcze niezliczone miliardy „mustików” pokrywających ziemię, domy i ludzi, a których ruchliwe roje wywołują mimowoli okrzyk zdziwienia, i przestrachu nieledwie.



Rozdział IX

CASUS BELLI.

Podczas gdy Cyrus Bikerstaff nie uważa za konieczne odwiedzenia generalnego konsula Anglii, który zarządza w imieniu swej królowej całym archipelagiem Fidżi, ani też konsula Niemiec, w którego rękach spoczywa przeważnie cały handel tych ziem, inni miliardowicze nie uchylają się od zawiązania stosunków znajomości z cudzoziemskimi przedstawicielami władzy, jako też z zamożniejszymi krajowcami, którzy przyjmują chętnie bogatych „papalangis” co w miejscowym języku znaczy: obcych przybyszów.

Nie łącząc się z nimi artyści francuscy, odbywają w różnych kierunkach wycieczki w głąb wyspy, zasięgając z ciekawością wszelkich szczegółów, dotyczących zarówno kraju, jak jego mieszkańców.

Trzymające się teraz razem rodziny Coverleyów i Tankerdonów wybrały się kilkakrotnie w góry pokryte gęstymi lasami, usiłując dotrzeć do najwyższych szczytów tych wyżyn. Z tej okazyi prezes sztuk pięknych odezwał się raz do swych francuskich przyjaciół:

– Uważam, że jeżeli nasi miliardowicze tak chciwie chwytają każdą sposobność odetchnięcia górskiem powietrzem, to dla tego, że nasza Standard-Island przedstawia zbyt równą płaszczyznę, że nietylko oko tęskni za wspaniałymi i różnorodnymi widokami, ale musi to już być wrodzoną jakąś potrzebą ludzkiego organizmu, trzeba więc i nam zbudować kiedy wyniosłą górę…

– W tej kwestyi pragnę ci udzielić pewnej rady kochany Kalikstusie – odzywa się Ponchard – oto nie zaniedbajcie przy tej budowie, czy będzie ona z aluminium czy też z blachy stalowej, umieścić wewnątrz jaki ładny aparat wulkaniczny któryby wyrzucał dym, parę i sztuczne ognie…

– Dlaczegożby nie, szkaradny szyderco – odpowiada prezes.

– Właśnie to samo myślę, że sztuczny wulkan, na sztucznej wyspie jest rzeczą prawie konieczną – odcina się jego ekscelencya.

Obok wycieczek dalszych zwiedza też kwartet wszelkie osobliwości samego miasta, a więc przedewszystkiem świątynię duchów, zwaną „mburekalon” i dom przeznaczony na zebrania polityczne.

Budowle te wzniesione na podwalinach kamiennych, mają ściany uplecione z bambusów, których pojedyńcze części łączą filary z drzew palmowych, pokryte jakby roślinną pasmanteryą, wyrobią zręcznie w różne desenie.

Nie zaniedbują też turyści nasi zwiedzić miejscowy szpital zbudowany wedle warunków hygieny, ani też pomijają piękny ogród botaniczny, założony za miastem na amfiteatralnie wznoszących się wzgórzach.

Często wycieczki te przeciągają się aż po zachodzie słońca a wtenczas, jak za dawnych, dobrych u nas czasów, wracają bez obawy, każdy z płonącą latarką w ręku, gdyż wyspy Fidżi nie znają jeszcze ani światła gazu, ani blasku elektryczności.

– Wszystko to znajdzie się tutaj w przyszłości, pod światłym protektoratem Wielkiej Brytanii – robi uwagę Kalikstus.

Kapitan Sorel ze swymi towarzyszami oraz Nowo Hebrydczycy nie opuszczają tymczasem wcale Cudownej wyspy, pierwsi bowiem znają Fidżi z częstych swych w te strony podróży, drudzy niejednokrotnie spędzali na nich czas dłuższy, jako najęci robotnicy. Tak więc jedni jak drudzy wolą korzystać jeszcze z czasu i zupełnej swobody na najdokładniejsze poznanie Miliard-City i jego portów, gdyż zaledwie jeszcze parę tygodni, a dzięki Cyrusowi Bikerstaff wrócą szczęśliwie do swych ojczystych krain, przebywszy pięć miesięcy na gruncie pływającej wyspy.

Niejednokrotnie też Kwartet zawiązuje ciekawe pogadanki z kapitanem Sorel, który płynnie włada językiem angielskim. W rozmowach tych Sorel opowiada im z ożywieniem o Nowych Hebrydach, o warunkach bytu tamecznych krajowców, o ich sposobach pracy i rodzaju pożywienia. Ostatnia kwestya zajmuje szczególniej drugiego skrzypka, który wziął sobie za punkt honoru przywieść do Europy przepisy nowych dotąd tam nieznanych potraw.

Dnia 30 stycznia, paryżanie otrzymawszy do swej dyspozycyi jedną z szalup elektrycznych, opuszczają port Tribor-Harbour w zamiarze dostania się w głąb kraju wodami Rewy, jednej z większych rzek wyspy. Mechanik, dwóch majtków oraz jeden krajowiec, jako przewodnik stanowią z Kwartetem całą załogę, bo mimo usilnej namowy Atanazy Doremus nie dał się wciągnąć do tej wycieczki utrzymując, że go w najmniejszej rzeczy nie zaciekawia poszukiwany przez Poncharda koloryt miejscowy.

O godzinie 6 rano, zaopatrzeni w broń i potrzebną na cały dzień żywność, wyruszają turyści z zatoki Sawa i wzdłuż wybrzeża podążają do zatoki Rewa, gdzie rzeka tworzy deltę, rozdzielając się na dwie odnogi.

W czasie tej przeprawy nie dość, że trzeba zważać pilnie na rafy podwodne, ale równie strzedz się należy żarłocznych rekinów, które uparcie towarzyszą szalupie.

– Ba – odzywa się Ponchard na uczynione uwagi przewodnika – wasze rekiny, podobnie jak tutejsi ludzie, straciły już upodobanie do ciał ludzkich.

– Niech pan jednak nie ufa zbytecznie ani rekinom ani Fidżianom zamieszkującym środkową wyspę – odpowiada krajowiec.

Próżne są jednak wszelkie trudy podejmowane w celu obudzenia w Ponchardzie obawy przed ludożercami, przestał on już bowiem wierzyć w możliwość ich istnienia.

Wybrany przewodnik obznajmiony naturalnie z miejscowością i biegiem Rewy, zwanej także Vai Lewu, której szerokość koryta u ujścia przechodzi sto sążni, a przypływ i odpływ morza daje się odczuwać aż do 45 kilometrów w górę rzeki.

Brzegi jej po lewej stronie piaszczyste po drugiej zdobne w bogatą roślinność, przedstawiają urozmaicony widok; krajowcy zwykli ją nazywać podwójnem mianem Rewa-Rewa, który to zwyczaj powtarzania tych samych brzmień, właściwy jest wszystkim plemionom Oceanu Spokojnego. To też słuszną jest uwaga Yvernesa, że to samo upodobanie mają również maleńkie dzieci, mówiące najłatwiej i z wielkiem zadowoleniem wyrazy: tata, mama, lala, dada i. t. d. Bo rzeczywiście czemże są ci krajowcy, jeżeli nie dziećmi jeszcze w porównaniu do całej rodziny ludzkości?

Wypłynąwszy z delty, szalupa omija wioskę Kamba, ukrytą wśród zieloności; również, aby korzystać jaknajdłużej z przypływu, nie zatrzymuje się przy Naitarisi, tem więcej, że gdy miejscowość ta ogłoszoną została niedawno za „tabuowaną” mieszkańcy jej nie pozwoliliby wylądować u tych brzegów żadnym obcym przybyszom, pod karą spełnionego świętokradztwa.

'Propeller Island' by Léon Benett 65

Gdy turyści podpłynęli następnie do Naitorisi przewodnik zwrócił ich uwagę na drzewo stojące w pewnem odosobnieniu przy zakręcie rzeki.

– A cóż szczególnego przedstawia ono? – pyta Francolin.

– Pień jego znaczony jest nacięciami począwszy od korzenia aż po samą koronę: nacięcia te oznaczają liczbę ciał ludzkich które tu zostały upieczone i zjedzone.

Ponchard zadowolnił się w odpowiedzi na to lekcyważącem wzruszeniem ramionami. Nieuzasadnionem jest wszakże jego niedowiarstwo w kanibalizm utrzymujący się dotąd na wyspach Fidżi, i mogący trwać tam jeszcze długie lata, zważywszy dzikie łakomstwo tych ludzi którzy twierdzą, że niema nic równie delikatnego w smaku, jak ciało ludzie.

Zgodnie też z opowiadaniem przewodnika, żył tu niedaleko pewien wódz, który kazał zwalać na jeden stos po kamieniu, ilekroć wyprawiał sobie ucztę z ciał ludzkich i po śmierci jego zliczono tych głazów ośmset dwadzieścia dwa.

– Więc znaczyłoby to, że taką ilość ciał miał on sam poźreć – zawołał ze zgrozą Yvernes.

– Tak jest panie sam jeden.

– Można mu w takim razie powinszować dobrego apetytu – zauważył z uśmiechem szyderstwa nieprzekonany Ponchard.

Około jedenastej, głos dzwonka rozlegający się u prawego brzegu zwrócił uwagę podróżnych na wieś Nailili nieopodal której, rozkłada się mała osada misyi katolickich. Zbyt to wielka pokusa dla artystów francuskich, by nie mieli poświęcić chociażby godzinki dla poznajomienia się z tymi mężami wysokiej cnoty, miłości bliźniego i zaparcia siebie, a że przewodnik nie widzi w tem żadnego niebezpieczeństwa, więc Kwartet spiesznie wysiada na ląd i po krótkiej chwili ściska dłoń przełożonego misyi, który przy swych pięćdziesięciu latach posiada czerstwość i energię właściwą najczęściej młodzieńczemu wiekowi.

Zaprosiwszy przybyłych do swej chaty, częstuje ich z prawdziwą gościnnością francuską, nie wstrętną „kavą”, lecz zupą przypominającą smakiem dobry rosół, a sporządzoną z pewnego gatunku ślimaków znajdowanych w wielkiej liczbie na wybrzeżach Rewy.

Misyonarz ten, oddany duszą całą szczytnemu swemu powołaniu, wpływa światłem swej inteligencyi na szerzenie wśród ludności wiary katolickiej, znajduje wszakże najtrudniesze do zwalczenia przeszkody w samym ludożerstwie krajowców.

– Jeżeli macie zamiar posunąć się aż w głąb wyspy – ostrzega na pożegnanie kapłan – to przyjmijcie radę doświadczonego i zachowajcie wszelką ostrożność.

– Pamiętaj to sobie Ponchard! – mówi zaniepokojony Sebastyan.

Odbiwszy od brzegów, szalupa podąża w górę rzeki i wyprzedza kilka łodzi z ładunkiem bananów, które uważane są tu ogólnie za bieżącą monetę zarówno w handlu, jak opłacie podatków.

Tymczasem pomiędzy grupami drzew pokrywających góry, widnieje kilka fabrycznych kominów należących do wielkich cukrowni prowadzonych zupełnie na sposób europejski, wyrób ich też śmiało może konkurować o pierwszeństwo, z cukrem Antylii i innych kolonii.

O godzinie pierwszej wyprawa na Rewie dobija swego celu i wstępujący na ląd turyści, mają czas wolny zaledwie do trzeciej, aby zdążyć z powrotem na odpływ wody, co naturalnie ułatwi i przyspieszy żeglugę.

– Za ogólną zgodą czas ten dwugodzinny postanawiają paryżanie użyć na zwiedzanie wsi Tampoo, której pierwsze chaty ukazują się w półmilowym oddaleniu; jako stróże szalupy zostają jedynie mechanik i dwóch majtków; resztę towarzystwa prowadzi doświadczony przewodnik.

Byłoby może roztropniej nie narażać się na mogące zajść trudności i niebezpieczeństwa, wśród tej zupełnie dzikiej ludności, dla której bezowocną pozostała dotąd praca misyonarzy chrześcijańskich, którzy oddają cześć bóstwom Katoawu zwanym, lubiącym nadewszystko krwawe ofiary z ludzi; gdzie czarodzieje wielkiem otoczeni są uważaniem, a czary ich przyjmowane z całą naiwną wiarą ludu pogrążonego w ciemnocie barbarzyństwa. Szczególniej w użyciu bywa, jako najwyższa sztuka czarnoksięzka Vaka-Ndrau-ni-Kau-Tocka, co ma znaczyć oczarowany przez liście.

Względem wszystkich tych obyczai bezsilną jest władza generalnego gubernatora, którego ramię nie objęło jeszcze dość silnie pokoleń zamieszkujących środkowe strony wyspy.

Przy wejściu do wsi Tampoo, na którą składa się kilka sztuk nędznych chat, albo raczej stożkowatych dachów z liści palmowych, artyści spotykają grupę kobiet o wstrętnym, dzikim wyglądzie, okrytych jedynie małemi fartuszkami, a zajętych właśnie przysposabianiem „curcumy” to jest soczystych korzeni pewnej rośliny, wydających po należytem przysposobieniu sok pożywny i orzeźwiający, przechowywany w laskach bambusowych.

Kobiety te chociaż spostrzegły przybyłych, nie okazują obawy ani nawet zaciekawienia, również obojętnymi są mężczyźni, nikt nie zaczepia podróżnych, nikt ich gościnnie do chaty nie zaprasza. Z tej jednak niegościnności krajowców paryżanie zupełnie są zadowoleni, gdyż trudno byłoby im pozostać tam choćby krótką chwilę, dla niemożliwego zapachu, który roztaczał się w około.

Tymczasem przed jedną z obszerniejszych chat stoi gromadka dzikich, na której czele wyróżnia się wódz nie tylko wzrostem i wstrętnym wyrazem twarzy, ale także dziwacznem ubraniem, mającem widocznie zdobić jego postać, a które składa się z jakiegoś wytartego i łatanego munduru, niegdyś niebieskiego koloru, ze złoconemi guzikami, którego poły nierównej długości, okrywają w sposób śmieszny gołe łydki dostojnika. Na głowie bujna, skrepowana czupryna tworzy wraz z grubą warstwą pokrywającego go wapna, coś w rodzaju wiejskiej strzechy, a jeden tylko, na prawej nodze, kanwowej roboty, stary pantofel, dopełniał całości stroju.

Występując naprzeciw przybyłych wielka, ta odrażająca postać, zawadza pantoflem o nierówność gruntu, traci równowagę i pada twarzą na ziemię, co widząc otoczenie jego, spieszy czynić to samo z dobrej już woli i zgodnie z przyjętą tu etykietą, aby, jak objaśnia przewodnik podzielić z wodzem śmieszność położenia.

Oczywiście Ponchard nie powstrzymuje na ten widok wybuchu wesołości, gdy znowu Yvernes twierdzi, że wiele form towarzyskich używanych w Nowym Świecie, równie niedorzecznie się przedstawia.

Gdy już wszyscy znowu stanęli na nogach, wódz zamienia w języku miejscowym, kilka zdań z przewodnikiem, wypytując się o cel przybycia do ich wioski.

Ponieważ odpowiedzi objaśniły go, że jedynie chęć zwiedzenia tych okolic sprowadziła ich tutaj, przeto nie sprzeciwiając się temu łaskawie, wraca obojętnie do swej chaty.

– Mimo wszystko, ludzie ci nie wydają mi się zbyt złymi – robi uwagę Ponchard.

– Co jednak nie upoważnia nas bynajmniej do jakiejkolwiek nieostrożności – napomina Francolin.

Obejrzawszy całą wioskę Tampoo, nie zaczepiani już przez nikogo, artyści francuscy zwrócili się w stronę ruin pozostałych po dawnych świątyniach, w sąsiedztwie których, zamieszkuje jeden z pierwszych czarodziejów tej okolicy. Człowiek ten oparty o pień drzewa spogląda na nich z niechęcią, wykonywując rękoma znaki jakieś dziwne, które prawdopodobnie miały oznaczać czarodziejskie zamówienia.

'Propeller Island' by Léon Benett 66

Nie przestraszony tem wcale Francolin, zbliża się do brzydkiej tej postaci w zamiarze zawiązania rozmowy za pośrednictwem przewodnika, ale czarodziej przybiera wyraz tak zły i dziki, iż artysta traci ochotę do dalszych prób w tym kierunku.

Lecz trzeba już spieszyć z powrotem do szalupy, i teraz dopiero spostrzegają towarzysze, że braknie wśród nich Poncharda, który prawdopodobnie przed chwilą oddalił się nieco wiedziony zwykłą swą chęcią obejrzenia wszystkiego

Zaniepokojony Francolin poczyna go przywoływać, lecz głos jego rozlegając się po lesie zostaje bez odpowiedzi.

– Gdzie on być może? – pyta Sebastyan.

– Nie mam pojęcia! – odpowiada Yvernes.

– Czy który z panów widział gdy się oddalał? – wypytuje przewodnik.

Okazuje się że nikt z towarzystwa nie zauważył tego.

– Może powrócił do naszej łodzi? – robi przypuszczenie Francolin.

– Postąpiłby bardzo nieostrożnie – odpowiada przewodnik ale nie traćmy czasu, by się z nim połączyć.

Wyruszają więc wszyscy pod wrażeniem wysokiego zaniepokojenia, już ten Ponchard mógłby być przecież rozważniejszym i nie brać za czczy wymysł znaną ogółowi dzikość krajowców! Cóż teraz będzie jeżeli go nie znajdą w przystani? myśli każdy z artystów podążając ku brzegom Rewy, gdzie aby się dostać trzeba znowu przejść wioskę Tampoo.

– Przy tej sposobności przewodnik robi spostrzeżenie, że drzwi wszystkich chat są zamknięte, że nietylko żadnego mężczyzny nie widać, ale ukryły się nawet kobiety z dziećmi. Zdawaćby się mogło, że cała wieś wymarła w przeciągu tej ostatniej godziny.

'Propeller Island' by Léon Benett 67

Towarzystwo turystów przyspiesza kroku, probując jeszcze przywołać nieobecnego, ale nieobecny nie daje znaku życia. Czyżby zbłądził i nie szedł w tę stronę wybrzeża? Kilkaset kroków jeszcze, a przeszedłszy mały lasek bananowy, spostrzegają szalupę i zostawioną przy niej załogę.

– Czy nasz towarzysz jest z wami? – woła zdaleka jeszcze Francolin.

– Alboż go niema między wami? – pyta z kolei mechanik.

– Już przeszło od pół godziny…

– Czy się tu wcale u was nie pokazywał? – bada Yvernes.

– Nie widziałem go od chwili, gdyście panowie odchodzili razem.

Cóż się więc stało z tym lekkomyślnym, a tak kochanym towarzyszem, pytają się artyści nawzajem, podczas gdy obawę ich podnieca jeszcze niepokój jakiego przewodnik nie stara się nawet ukryć.

– Trzeba nam powrócić do wsi – mówi Sebastyan nie możemy przecie opuścić Poncharda.

Ponieważ tego samego zdania są wszyscy, przeto zostawiają szalupę pod strażą jednego tylko majtka, a tak liczniejsze trochę i dobrze uzbrojone towarzystwo wraca do Tampoo z postanowieniem odszukania zaginionego, chociażby im przyszło wdzierać się przemocą do chat dzikich krajowców.

Wróciwszy jednak do wsi zastają ją równie pustą jak przedtem, nawet w chatach niema nikogo. Ponure milczenie odpowiada jedynie na pełne trwogi nawoływania.

Niestety! niema już wątpliwości żadnej, że nieszczęśliwy Ponchard pochwycony przez ludożerców sprowadzony został w głąb lasów bananowych a jaki go tam los czeka, ledwie śmią o tem myśleć strapieni artyści.

Gdzie go szukać, jaką mu dać pomoc wśród tych bezdroży znanych jedynie dzikim mieszkańcom tych stron? I znowu przychodzi im na myśl, że szalupa broniona przez jednego tylko majtka może również stać się łupem nieprzyjaznych Fidżianów. A gdyby w nadmiarze złego i to jeszcze spotkać ich miało, to już przepadła wszelka nadzieja uratowania towarzysza, a nawet życie całego towarzystwa byłoby poważnie zagrożone.

Rozpacz Sebastyana, Francolina i Yvernesa trudną jest do odmalowania. Co począć? co począć? pyta jeden drugiego. Lecz potrzebnej rady nie umie udzielić ani przewodnik ani też mechanik.

Wreszcie Francolin, który najwięcej zachował przytomności umysłu przerywa ciążące wszystkim milczenie.

– Wracajmy do Standard-Island!

– Jakto! bez Poncharda? – woła Yvernes.

– Czy możesz nawet myśleć o tem! – dorzuca Sebastyan.

– Nie widzę innego punktu wyjścia – zapewnia rozważny Francolin – trzeba koniecznie i to jak najspieszniej powiadomić o wszystkiem gubernatora Standard-Island, by zażądał pomocy od władzy Viti Levu.

– Tak, tak – podchwytuje przewodnik – wracajmy natychmiast, aby się nie spóźnić na odpływ, bo to utrudniłoby nam znacznie podróż.

Nikt nie śmie zaprzeczyć słuszności tych dowodzeń, to też spiesznie opuszczają Tampoo z tłumionym niepokojem, że może już i szalupy nie zastaną na miejscu, a podążając za przewodnikiem wywołują od czasu do czasu imię Poncharda, wśród głębokiej wokoło ciszy. Gdyby jednak nie byli tak przejęci nieszczęściem jakie ich spotkało, mogliby łatwo dostrzedz wśród zarośli wychylające się ostrożnie postacie dzikich, których oczy z zadowoleniem śledziły ich powrót.

Szczęściem szalupa czekała w zupełnym porządku, nawet majtek nie dostrzegł nic podejrzanego na wybrzeżach Rewy.

Ze ściśnionem sercem i jeszcze pewnem wahaniem, wsiadają artyści do łodzi nawołując jeszcze ciągle towarzysza, chociaż i szalupa już mknęła ku ujściu rzeki z nadzwyczajną szybkością, podwojoną jeszcze silnym prądem odpływu wody.

O wpół do siódmej przybijają bez przeszkody do Tribor-Harbour’n, nie tracąc ani chwili czasu Francolin siada do elektrycznego wagonu, pędzi przed gmach ratuszowy i stanąwszy przed Cyrusem Bikerstaffem przedstawia mu nieszczęsne położenie rzeczy.

Zacny prezydent wzruszony do głębi, każe się zaraz przewieźć do Suwa, gdzie żąda od gubernatora natychmiastowego posłuchania. Gdy przedstawiciel Wielkiej Brytanii dowiedział się o zaszłym wypadku, nie ukrywa swego zdania co do trudności uratowania francuskiego artysty, zostającego bezwątpienia w rękach tego dzikiego plemienia, dla którego angielska władza małe ma dotąd znaczenie.

– Na nieszczęście, nie możemy jednak nic rozpocząć przed dniem jutrzejszym – dodaje wkońcu, gdyż przeciw odpływowi Rewy nasze łodzie próżnoby walczyć chciały; co więcej nieodzowną rzeczą jest wybrać się tam w znacznej liczbie zbrojnych ludzi, a najlepiej będzie iść w prostej linii przez lasy i zarośla.

– Gdy tylko pan zechcesz i uznasz za stosowne – odpowiada Cyrus Bikerstaff – ale nie jutro tylko dziś koniecznie w tejże chwili trzeba nam działać.

– Nie mam na razie potrzebnej ilości ludzi do rozporządzenia – odpowiada gubernator.

– My ich mamy dosyć – przerywa prezydent – niechże pan tylko wyda rozkazy przyłączenia do nas kilkunastu żołnierzy z waszej milicyi i choćby jednego oficera, któryby znał kraj dokładnie.

– Przepraszam – odpowiada dostojnik – nie mam zwyczaju…

– Przepraszam i ja z mej strony – przerywa pan Bikerstaff – ale uprzedzam pana, że jeżeli nie będziesz działał natychmiast, jeżeli nasz przyjaciel, nasz gość, nie będzie nam zwrócony, odpowiedzialność spada na pana, i…

– I cóż takiego? – pyta gubernator tonem wyniosłym.

– Armaty Standard-Island zniszczą Suwę i wszystkie posiadłości okoliczne, zarówno angielskie jak niemieckie!…

Na tak postawione „ultimatum” pozostaje jedynie poddać się wymaganiom, gdyż cztery armaty wyspy nie mogłyby stawić oporu artyleryi Standard-Island’u. Któżby jednak mógł zaprzeczyć, że z większym honorem byłby wyszedł gubernator z tej sprawy, gdyby to był uczynił z dobrej woli, w imię prostego uczucia ludzkości.

W pół godziny potem stu ludzi, marynarze i milicya Standard-Island, wylądowują w Suwa, pod osobistem dowództwem komandora Simoe, który pragnął wziąć udział w ocaleniu francuskiego swego przyjaciela, a Kalikstus, Sebastyan, Francolin i Yvernes stanowią jego straż przyboczną; oddział zaś żandarmeryi z Vitu Levi gotowy jest do wszelkiej pomocy.

Wyruszywszy z miejsca, wyprawa ta cała kieruje się najbliższą drogą w stronę lasów okrążających wieś Tampoo. Po kilku godzinach marszu okazuje się, że zbytecznem jest dążyć do zabudowań dzikich ludożerców, bo wśród gąszczu leśnego zabłysło nagle światło roznieconego ogniska; niema więc żadnej wątpliwości, że w około niego zebrali się krajowcy dla jakiejś ceremonii lub uroczystości.

Komandor Simoe, Kalikstus, przewodnik i trzej paryżanie wysuwają się ostrożnie naprzód, i oto widok straszny, jaki się przedstawia ich oczom:

'Propeller Island' by Léon Benett 68

W pobliżu ogniska otoczonego przez wstrętne grupy prawie nagich postaci dzikich, rozpoznają przybyli przejęci zgrozą przywiązanego do pnia drzewa nieszczęśliwego Poncharda, ku któremu właśnie w tej chwili biegnie zbrojny w ostrą dzidę jeden ze wstrętnych tych ludożerców!…

– Naprzód! – zakomenderował komandor – ognia wszyscy razem!

I rozległ się huk wystrzałów, które powtórzyły echa rozległych lasów i wzgórz sąsiednich.

Zaskoczeni w ten sposób najniespodziewaniej dzicy, przerażeni, w wielkim popłochu pierzchają na wszystkie strony, a ratując tylko życie, nie dbają już o ofiarę swego okrucieństwa.

Nie tracąc chwili czasu uszczęśliwieni przyjaciele, że zdążyli przybyć jeszcze dość wcześnie, że kochanego Poncharda zastają przy życiu, przybiegają do niego, oswabadzają z więzów, obejmują w ramiona, płacząc nieledwie z radości nad tem prawdziwie cudownem ocaleniem.

– Ach nieszczęśliwy! – woła wiolonczelista, rozpromieniony cały – jak mogłeś oddalać się tak nieroztropnie…

– Nieszczęśliwy, być może, drogi Sebastyanie, ale nie napadaj na mnie tak przecie, gdy dotąd jestem bez ubrania! Podajcie mi je najpierw, jeżeli łaska, abym się przyzwoicie mógł wam zaprezentować, poczem gotowy jestem przyjąć najpokorniej wasze słuszne i niesłuszne wymówki – mówi już dawnym, wesołym tonem „jego ekscelencya”.

Nikt zaprzeczyć nie może, ażeby życzenie Poncharda było nieuzasadnione; to też po krótkich poszukiwaniach odnaleziono wszystkie przybory toalety francuskiego artysty, który przyodziawszy je spiesznie podchodzi przedewszystkiem do komandora, by z wdzięcznością uścisnąć szlachetną dłoń jego.

– Sądzę, że odtąd będziesz już wierzył w ludożerstwo Fidżianów – mówi Kalikstus wśród serdecznych uścisków.

– Ech – odpowiada wesoło Ponchard – nie są jeszcze tak bardzo straszni gdy mi przecie nie braknie ani jednego członka!

– Niepoprawny żartownisiu – odzywa się Francolin klepiąc przyjaciela po ramieniu.



Rozdział X

ZMIANA WŁAŚCICIELI.

Gdy nadszedł oznaczony termin opuszczenia archipelagu Fidżi, wszyscy miliardowicze powrócili na pływającą wyspę, a wieść o przygodzie, jakiej uległ jego ekscelencya, wywołała żywe zainteresowanie i współczucie, wesoły bowiem i dowcipny Ponchard zyskał sobie ogólną przyjaźń i życzliwość. Nic też dziwnego, że stał się na czas dłuższy bohaterem, a Rada miasta i dzienniki wychwalały energię z jaką w tem krytycznem położeniu, wystąpił Cyrus Bikerstaff.

Kierując się teraz ku Nowym Hebrydom, Standard-Island zbacza znacznie z drogi, lecz mieszkańcy jej czynią to ustępstwo bez żalu, gdyż oddając przysługę bliźnim, sami będą mieli sposobność zwiedzenia ziem zupełnie dotąd im nieznanych.

'Propeller Island' by Léon Benett 69

Chociaż komandor zwalnia obecnie szybkość działania maszyn, jednak już 10 lutego, Cudowna wyspa staje na tym punkcie oceanu, pomiędzy archipelagiem Fidżi i Nowemi Hebrydami, na którym oznaczone jest spotkanie się z parowcem wiozącym wyprawę mis Dyany Coverley; niebawem też setki perspektyw skierowano w tę stronę horyzontu, a przyjaciele państwa młodych urządzają sobie pewnego rodzaju sport, oznaczając wielką wygranę temu, kto pierwszy zasygnalizuje zbliżanie się wysłańca mód paryzkich.

Kwestya zapowiedzianych zaślubin, zajmuje z każdym dniem coraz szerszy ogół mieszkańców Miliard-City, każdy chce poznać szczegóły programu uroczystości, nad którym Kalikstus Munbar pracuje z taką gorliwością, że nikogo zdziwićby nie powinno, gdyby zdrowie i tusza jego cokolwiek na tem ucierpiały.

– Życie na tej wyspie staje się z każdym dniem więcej ponętnem – odzywa się raz Yvernes, gdy po sutem i doskonałem śniadaniu kwartet używał w całej pełni miłego wypoczynku.

– Jestem tego samego zdania, mimo wszystkiego, cokolwiekby powiedzieć mógł w tym względzie nasz stary pesymista – odpowiada Francolin.

– Przyznam wam słuszność wtenczas dopiero, gdy skończy się kampania, a my otrzymamy wynagrodzenie za ostatni kwartał – odpowiada zaczepiony Sebastyan.

– Co do tego przynajmniej niepotrzebne żywisz obawy – zawołał Yvernes – bo oto regularnie wypłacane nam z trzech kwartałów honoraryum, spoczywa w banku New-Yorskim…

– I sądzę, że bezpieczniejsza jest ta sumka na lądzie stałym, aniżeli na tych głębinach wodnych, sięgających do dziesięciu milionów metrów – odpowiada wiolonczelista.

– Nie ma co mówić, rada mądrej głowy Francolina zawsze jest nieocenioną! – zapewnia z lekką ironią Ponchard. – Tymczasem moi przyjaciele, wróćmy jeszcze do pierwszego tematu naszej rozmowy. Otóż, zdaje się, że zabawy i uroczystości jakie obmyśla Kalikstus na dzień zaślubin, będą bezwzględnie świetne i wspaniałe, a jednak zgadnijcie czego tam brakuje jeszcze?

– Wodospadu z płynącego złota na dyamentowych skałach! – zadeklamował Yvernes.

– Możnaby i to zastosować, ale mojem zdaniem, konieczniejszem w danych warunkach jest piękny hymn weselny.

– Hymn weselny? – pyta zdziwiony tym pomysłem Francolin.

– Bezwątpienia – dowodzi dalej jego ekscelencya. – Muzyka nasza, choćbyśmy dobrali najpiękniejszy repertuar, nie zastąpi nigdy pieśni odśpiewanej na cześć nowożeńców.

– A jakąż widzisz ku wykonaniu temu przeszkodę?

– Ja, najmniejszej! Byle tylko poetyczny Yvernes podjął się złożyć w przyzwoitą całość kilkanaście wierszy, rymów na temat: miłości, radości, splata, lata, życie, w rozkwicie i t. d., a Sebastyan znowu, złożył dowody swej twórczości muzykalnej, dorabiając do nich melodyę. Cóż wy na to, przyjaciele?

– Służę chętnie czem zdołam – odpowiada Yvernes.

– A ty stary? – badał dalej Ponchar.

– Zobaczę…

– Zdecyduj się odrazu! alboż to pierwsza dla ciebie próba?! Tylko nie żałuj ognia i zapału; huczne „allegra” i „agitato” konieczne, a w końcu finał wspaniały po dwa dolary za nutę!…

– Przeciwko temu protestuję stanowczo! – zawołał Francolin. – Jeżeli ma być pieśń, to niechże będzie, jakby groszem spłaconym z naszej strony tym nababom, od których doznaliśmy tyle uprzejmości.

Ostateczna zgoda nastąpiła w tych jak i innych kwestyach, bardzo prędko wśród przyjaciół, i gdy wiolonczelista gotowym jest błagać o natchnienie nadobną Euterpę, opiekunkę swej sztuki, Yvernes ma się zwrócić do Erato po jej boskie dary.

W poobiedniej porze, dnia 10-go lutego, rozchodzi się wieść po mieście, że straże wieżowe zauważyły ukazanie się parowca przybywającego z północno-zachodniej strony, i jakkolwiek barw jego, wskutek oddalenia i wieczornego zmierzchu trudno rozpoznać, widocznem jest wszakże, że zdwajając szybkość biegu, podąża w stronę pływającej wyspy; prawdopodobnie jednak przed nadejściem nocy, nie zdąży już przybić do portu.

Zainteresowanie ogólne, a mianowicie dam jest wielkie, bo jakież to cuda mody i zbytku zawiera ten kosz wyprawy, wieziony siłą sześciuset koni!

Nazajutrz okazało się, że domysły nie były płonne, parowiec bowiem rozwinąwszy barwy Standard-Islandu, stanął szczęśliwie w porcie Tribor-Harbour. Co wszakże znaczy krepa, która pokrywa flagę? Czyżby śmierć miała nawiedzić statek w czasie tej krótkiej przeprawy?

Niezadługo nową wiadomość rozniosą telefony; parowiec ten nie owym oczekiwanym z Marsylii; przybywa on wprost z portu Magdaleny, dla czego z jakąś wieścią ponurą, Towarzystwo szukało Standard-Island aż w takiem oddaleniu? Warunki te podniecają ciekawość do wysokiego stopnia; każdy się dopytuje, każdy stawia swe możliwe i niemożliwe przypuszczenia.

Tymczasem z przybyłego statku wysiada pasażer, w którym wielu zebranych w porcie, poznaje jednego z głównych agentów Towarzystwa. Człowiek ten, pomijając milczeniem liczne pytania, wsiada spiesznie do tramwaju gotowego do drogi i jedzie pod ratusz, gdzie żąda w sprawie bardzo ważnej niezwłocznego widzenia się z gubernatorem wyspy.

Przy zamkniętych drzwiach, w gabinecie pana Cyrusa Bikerstaff, przybyły przedstawia cel swego przyjazdu i w kwadrans potem członkowie rady miejskiej zostają telefonicznie wezwani na wyjątkową sesyę.

– Panowie – przemówił agent do zgromadzonych – upoważniony jestem powiadomić was, że w dniu 23 stycznia Towarzystwo Standard-Island ogłosiło swą upadłość, a syndykiem tejże z zupełnem pełnomocnictwem działania, mianowany został Wiliam Pomering, który właśnie ma honor przedstawić się wam w tej chwili.

Wiadomość ta, jakkolwiek zupełnie niespodziewana, nie wywołuje jednak tak wielkiego wrażenia jakiegoby oczekiwać należało, biorąc rzeczy według europejskich warunków społecznych. Bo też Cudowna wyspa jest jakby odłamkiem amerykańskich Stanów Zjednoczonych, gdzie bankructwa najpoważniejszych firm przytrafiają się tak często, że przestały oddawna zadziwiać kogokolwiek.

Wszyscy więc i tutaj przyjmują podany fakt obojętnie prawie, dopytując się zaledwie o passywa i przyczynę upadku.

Pasywa są znaczne, a przyczyna, jak na amerykańskie stosunki, dość prosta. Towarzystwo utopiło swe kapitały w ryzykownem przedsiębiorstwie założenia miasta Arkanzas, na niedostępnych dotychczas trzęsawiskach i moczarach. Miało to być miasto sztuczne, jak sztuczną jest Standard-Island. Na nieszczęście jednak, geologiczne pokłady nabytych ziem, okazały się inne jak przypuszczano, bagna pochłonęły miliardy, nie dając się osuszyć; bankructwo stało się nieuniknionem.

Obecne aktywa Towarzystwa spoczywają jedynie w arcydziele geniuszu inżyniera Wiliama Tersen, to jest w pływającej wyspie, z jej kościołami, gmachami i pałacami, z fabrykami siły elektrycznej i tysiącem wyjątkowych urządzeń, oraz w budynkach i przystani w porcie Magdaleny.

– Czy ten „klejnocik oceanu” ma przejść w inne ręce drogą licytacji, czyli też nabyty zostanie prywatnie, sposobem polubownym? Oto pytanie, które syndyk upadłości stawia w imieniu Towarzystwa, zebranym miliardowiczom.

Kwestya podobna wymagałaby w Europie długich narad i kombinacyi, ale dla rzutkich i stanowczych Amerykanów, jakiemi są z krwi i ducha mieszkańcy Standard-Island, dosyć było kwadransa czasu, by zadecydować, iż sami chcą zostać właścicielami tego ulubionego przez nich kawałka ziemi; że własnymi miliardami zapłacą mieszkania, z których dotychczas, jako skromni lokatorowie, roczny czynsz opłacać musieli. Zmiana zaś ta, tem jest dla nich łatwiejszą, że większa część akcyi Towarzystwa, spoczywa właśnie w ich rękach; wystarcza im zatem jedynie dopełnić żądanej sumy gotówką, na której przecie nigdy nie zbywało Nababom Cudownej wyspy.

Ponieważ agent ma formalne pełnomocnictwo działania, przeto czynności wymagane prawem, dopełniono bezwłocznie, a Jem Tankerdon i Nat Coverley oraz kilku innych bogaczy złożyli piękną sumę 400 milionów dolarów, które agent przyjmuje również bez długiego namysłu, i gdy sesya rozpoczęła się trzynaście minut po ósmej już o dziewiątej minut czterdzieści siedm, Standard-Island przeszła na własność firmy: „Jem Tankerdon, Nat Coverley i S-ka”.

Do tego jednak stopnia umysły anglo-saksońskie obyte są z podobnemi zmianami finansowemi, że tak samo jak wiadomość o krachu, jakiemu uległo Towarzystwo Standard-Island, nie uczyniła zbyt głębokiego wrażenia na publiczności miejskiej, tak też i ostatni wypadek nie zadziwił nikogo, a tylko wielkie zadowolenie ogółu objawił zebrany tegoż dnia jeszcze „meting”, który wysłał do obecnych właścicieli Cudownej wyspy deputacyę z podziękowaniem za tak trafne pojmowanie interesów i dobra ogółu.

Deputacya ta, przyjęta z wielką uprzejmością, otrzymała w zamian zapewnienie, że nic nie będzie zmienione zarówno w zarządzie, jak utrzymaniu Standard-Islandu, i wszyscy urzędnicy pełniący dotąd swe obowiązki, również nadal pozostaną na stanowiskach.

– Ludzie ci wprawiają mię w rzeczywisty podziw – odzywa się Francolin, gdy się dowiedział jak szybko tak ważna sprawa załatwioną została, ku ogólnemu zadowoleniu.

– Jest to potężne działanie miliardów, które przepływają przez ręce tych ludzi – odpowiada Ponchard.

– Trzeba nam było może korzystać z tej zmiany i rozwiązać nasze zobowiązania – robi uwagę Sebastyan, który nie może się pozbyć swych uprzedzeń do pływającej wyspy.

– Rozwiązać! Jak można tak bredzić mój przyjacielu – zawołał jego ekscelencya w najwyższym stopniu oburzony. – Broń cię Boże, abyś miał próbować czegoś podobnego – dodał, grożąc żartobliwie pięścią.

Mimo wszystkiego Cyrus Bikerstaff sam uważa, że złożona w ręce jego władza zarządzania wyspą w imieniu Towarzystwa, sama przez się upadła, skoro obecni właściciele osobiście będą mogli ją spełniać. Żądana więc dymisya udzieloną mu została w najprzyjaźniejszej formie, z prośbą, by zechciał jeszcze pozostać na swem stanowisku aż do skończenia kampanii, na co się też w końcu zgadza. Obadwaj wszakże jego adjunkci zrujnowani przez bankructwo Towarzystwa, którego znacznemi byli akcyonariuszami, postanowili powrócić do Ameryki, by tam szukać nowych dróg pracy i zarobku.

Tak więc bez hałasu, bez rozpraw i niepokoi, a co więcej bez współzawodnictwa, dokonaną została w kilka godzin ważna zmiana właścicieli Cudownej wyspy, i tegoż dnia jeszcze pełnomocnik opatrzony w podpisy głównych nabywców, wraz z poświadczeniem rady miejskiej, wyruszył w powrotną podróż.

– Wszystko idzie jak najlepiej – zauważył Francolin – przyszłość naszej wyspy jest zapewnioną, nie mamy się już czego obawiać!…

– Czas pokaże – mruknął uparty wiolonczelista.

Tymczasem w dalszym ciągu robią się przygotowania do zaślubin, mających złączyć węzłem pokrewieństwa dwie rodziny, które niespodzianie złączył już węzeł interesu, silniejszy bodaj jeszcze w Ameryce, niż na innych zakątkach ziemi.

Jakaż stąd wróżba powodzenia dla Cudownej wyspy, której mieszkańcy zawsze do pewnego stopnia czuli się skrępowani zależnością od rezydujących na stałym lądzie właścicieli.

Obecnie więc z tem większą swobodą myślą wszyscy o zbliżającej się uroczystości zaślubin, spoglądając z upodobaniem na sympatyczną i dobraną parę młodych narzeczonych.

'Propeller Island' by Léon Benett 70

Wreszcie dnia 19 lutego przybył oczekiwany z Marsylii parowiec, a nazajutrz wspaniałe przedmioty stroju i zbytku, które Francya wysłała aż tutaj, tworzą swego rodzaju ciekawą wystawę w pięknych salonach Coverley’ów, wystawę, którą tłumnie oglądają młodziuchne i starsze damy, zarówno gotowe podziwiać wszystko co wszechświatowa moda wymyśliła nowego.

Od czusu wszakże przybycia parowca, komandor prowadzi Cudowną wyspę według wskazówek i rad kapitana Sarol, jako najdokładniej obeznanego z tą częścią oceanu, na której tenże od lat wielu spędził życie swoje, a który płynącym statkom przedstawia wiele trudności z powodu licznych raf podwodnych.

Wedle dawniej już zatwierdzonego planu, Sarol i jego towarzysze mają wylądować na pierwszą wyspę z ich archipelagu, ale czy wypadek, czy też zręczne manewrowanie kapitana, brzegi Eromango spostrzeżono dopiero rankiem 27-go lutego, to jest w sam dzień zaślubin. Cóż to jednak komu kolwiek przeszkadzać może, że ci kilkomiesięczni goście na pływającej wyspie, zostaną jeszcze dni parę? Obecność ich przecie nie zmniejszy szczęścia, jakie ma zapewnić miss Dyanie i Walterowi złożona dziś w kościele przysięga małżeńska, a jeżeli poczciwi Malajczycy znajdą w uroczystościach i zabawach dla siebie przyjemność jaką, tem lepiej dla nich.

Bogata w lasy pokrywające wzgórza, środkowa część Eromanga i piękne, podatne do uprawy równiny, mogłyby zaciekawić podróżnych, ale komandor zatrzymuje się o milę od zatoki Cooka, do której nie zbliża się zbytecznie z prostej ostrożności, tem więcej, że nie leży w planie podróży zatrzymać się tu na czas jakiś, przeciwnie, zaraz, gdy po skończonych uroczystościach Malajczycy opuszczą Standard-Island, komandor pokieruje ją ku równikowi i dalej jeszcze ku brzegom północnej Ameryki.

'Propeller Island' by Léon Benett 71

O godzinie pierwszej w południe, obie śruby przestają działać i Cudowna wyspa pozostaje w zupełnym spoczynku, gdyż według wydanych rozporządzeń urzędników i pracujących, zwolniono na resztę dnia z pełnienia obowiązków, aby mogli brać udział w ogólnej wesołości. Jedna tylko straż pobrzeżna, dla bezpieczeństwa wyspy, pozostać musi na swych stanowiskach.

Kto zdoła opisać świetność w jaką przystroiła się dnia tego, wspaniała swem bogactwem, zachwycająca pięknością a promieniami złocistego słońca oblana Standard-Island? Kto zdołałby odmalować wszystkie niespodzianki, które ku zabawie ogółu z niepojętym nakładem, urządził prezes sztuk pięknych.

Na równych jak posadzka, bo do gier towarzyskich i rycerskich zabaw przeznaczonych placach, wśród zieleni parku, wysunęła się młodzież do tańca, w którym najbogatsi łączą się w jedno koło z biedniejszymi, gdzie w dniu tym wyjątkowa równość i jedność łączy w miłą harmonję wszystkich, bez różnicy wyznań i stronnictw, a świetność i wspaniałość ubiorów pań, otaczających pannę młodą, przechodzi najkosztowniejsze stroje europejskich dworów.

Oczywiście kwartet zajmuje też honorowe miejsce w gronie gościnnych swych gospodarzy; Francolin, Yvernes i Ponchard nie dozwalają nikomu wyprzedzić się w zapale tanecznym, prześcigając się nawzajem w uprzejmości dla młodych swych tancerek.

Z nadejściem wieczoru, gdy cała wyspa zajaśniała mieniącemi się blaskami sztucznych ogni, gwiazd elektrycznych i srebrzystych księżyców, odśpiewano z nadzwyczajnem powodzeniem, jako wielką niespodzianką dla wszystkich, ową pieśń weselną, która obu jej twórcom, udała się tak bez zarzutu, że nie czczą tylko formą są składane im słowa podzięki i uniesienia.

O godzinie jedenastej orszak weselny przechodzi do sal ratuszowych jaśniejących i wspaniałych, gdzie Cyrus Bikerstaff przewodnicy cywilnemu obrzędowi zaślubin, po którym para młoda przejść ma do kościoła Panny Maryi po błogosławieństwo kapłańskie.

Nagle jednak, od strony dzielnicy protestanckiej jakieś niezwykłe zamieszanie i krzyki przerywaj uroczysty nastrój chwili, i weselny orszak staje przerażony na widok nadbiegających niebawem kilku ludzi ze straży pobrzeżnej, których poszarpane odzienie i krwawe ślady na ciele świadczą o przebytej walce.

Wypadek ten niczem nie wytłomaczony w spokojnych warunkach życia na Cudownej wyspie, rzuca szalony popłoch wśród tłumów zgromadzonych na ulicach, każdy instynktownie chce szukać ratunku przed jakiemś niebezpieczeństwem, o którym nikt nie wie zkąd pochodzi.

Ku rannym i krwią zbroczonym ludziom, wychodzą na peron ratusza Cyrus Bikerstaff, komandor Simoe i pułkownik Steward który pełni zdumienia i grozy dowiadują się, że wyspa została napadniętą przez bąndę Nowo-Hebrydczyków, mogącą liczyć do czterech tysięcy ludzi, nad którymi objął dowództwo zdradziecki kapitan Sarol.



Rozdział XI

NAPAD I OBRONA.

Czy ze wszech miar groźny ten napad ma położyć ostateczny kres istnieniu Standard-Islandu, czy szczęśliwi dotąd jej mieszkańcy zginą marnie z rąk dzikich Hebrydczyków? któż przewidzieć zdoła! Położenie wszakże jest groźne, nietylko ze względu na dziką, nie cofającą się przed niczem hordę, ale więcej jeszcze, że pewni zupełnego bezpieczeństwa miliardowicze, wraz z miejscową milicyą i marynarką, oddali się z całą swobodą przerwanej nagle uroczystości, że wyjątkowo nikt dzisiaj nie był na swym stanowisku, że wyspa zostawała w tej chwili krytycznej, bezbronną prawie.

Z niebezpieczeństwa tego zdają sobie wszyscy w mgnieniu oka sprawę, bo działać trzeba, bez straty czasu – bronić się póki sił i tchu w piersiach starczy!

Archipelag Nowych Hebrydów, licząc zaledwie sto pięćdziesiąt wysp, zostających pod protektoratem Anglii, uważanym być może geograficznie za wyspy australskie; mimo tego ziemie te, zarówno jak wyspy Salomona, położone wyżej ku północy, są do pewnego stopniu, kością niezgody między Francyą a Wielką Brytanią, a przytem i Stany Zjednoczone niechętnym okiem patrzą na wzmagającą się ilość kolonii europejskich, na oceanie, na którym zamierzają kiedyś wyłączne swe panowanie rozszerzyć.

Ludność wysp składa się z mieszanej rasy Negrów i Malajczyków pochodzenia Kanakskiego, ale charakter krajowców, ich temperament i instynkta różnią się między sobą, zależnie, czy zamieszkują ziemie więcej ku północy, czy też ku południowej położone stronie. Z tego zatem względu podzielićby je można na dwie dość różne wyspy: zachodnio-północno do Santo i zatoki Świętego Filipa, gdzie krajowcy o cerze jaśniejszej, włosach mniej skrepowanych, wzrostu średniego, lecz nadzwyczajnej siły, charakteru więcej łagodnego, nie zaczepiają nigdy faktoryi ani okrętów europejskich. To samo odnosi się do wyspy Vate albo Sandwich, gdzie niektóre osady odznaczają się stanem kwitnącego dobrobytu, mianowicie w Port-Vila, stolicy archipelagu, zwanej także Franceville, gdzie koloniści francuzcy zużytkowują obszerne pastwiska i wyjątkowo żyzne grunta na plantacye kawy, gdzie rozwinął się najwięcej handel mąką otrzymywaną z orzecha kokosowego, zwaną w języku miejscowym „coprah” z której w Marsylii wyrabiają sławne ze swej dobroci mydło.

Tutaj oczywiście pod wpływem europejskim, obyczaje złagodniały bardzo, tak, że okrutne sceny kanibalizmu należą do wyjątków.

Odrębny całkiem obraz przedstawiają mieszkańcy południowych grup archipelagu, i jakkolwiek tworzą typ fizycznie słabszy od pierwszego, pozostali dotąd najdzikszym plemieniem na oceanie Spokojnym, a wpływ misyonarzy, narażających swe życie na nieustanne niecezpieczeństwo, wydał słabe tylko rezultaty. Zresztą, nawet tak drobny procent, który dał się nakłonić do przyjęcia chrztu św. nie porzucił całkowicie barbarzyńskich swych obyczajów, budząc najsłuszniejsze obawy wśród żeglarzy zmuszonych zbliżyć się do tych osad.

Sarol umiał obliczyć wszystkie warunki ułatwiające mu przeprowadzenie zbrodniczych zamiarów. Ziomkowie jego, stojący na najniższym szczeblu drabiny społecznej, gotowi są zawsze do czynów podłych i okrutnych, dających im w zamian widoki choćby najmniejszego zysku. Gdyby wyspy te umiały mówić, brzmi zdanie podróżnika Hayen, ileż przerażających scen mogłyby nam opowiedzieć, pod wrażeniem których, włosy powstają na głowie.

Kronika zdradzieckich napadów i mordów, jakich się dopuszczali krajowcy względem nienawistnych sobie „białych”, jest bardzo bogatą w fakta niezbyt nawet oddalone od obecnej chwili; dość przytoczyć rabunek i zniszczenie francuzkiego statku „Aurora”, którego cała załoga zginęła w straszny sposób; w tymże prawie czasie zamordowano misyonarza Gordona. W 1873 roku notowany znowu jest napad na parowiec angielski i pożarcie kapitana wraz z jego ludźmi; w 1894 roku na sąsiednim archipelagu Luiziany, na wyspie Russel popadł w ręce krajowców bogaty plantator i jego robotnicy, wreszcie ostatniemi czasy, cała kolonia Europejczyków stała się ofiarą strasznego kanibalizmu.

Jeżeli teraz weźmiemy w rachubę, że w pośród takiej ludności kapitan Sarol przywołał sobie pomoc, że przyłączyli się do nich, przewyższający ich bodaj jeszcze w dzikością mieszkańcy Wanissi, czciciele okrutnego bóstwa Teapolo, że obok nich znaleźli się krajowcy Sangalii i Czarnego Wybrzeża, oraz z zachodniej grupy Apii, gdzie misyonarze stale bywają pożerani, że znaleźli się tam również zwabieni wieścią łatwej zdobyczy, krajowcy z Malicolo i Aurory, uważani za najokrutniejszych przez swych współbraci nawet; czyż nie zadrży nam serce współczuciem nad losem nieszczęsnych miliardowiczów, dla których próżną zda się wszelka obrona, na których wyrok morderczej śmierci rozbrzmiewa w szalonych wrzaskach napadającej tłuszczy.

'Propeller Island' by Léon Benett 72

Częścią na łodziach, częścią wpław, lub skacząc ze skały na skałę, dzika ta, parotysięczna horda uzbrojona w długie dzidy z osadzonemu na końcu ostremi odłamami kości zwierzęcych, w łuki o zatrutych strzałach, a nie rzadko również w broń palną, dostała się na grunt Cudownej wyspy, tak nagle, jakby się wynurzyła z głębin wód oceanu.

Mimo jednak świadomości o rzeczywistem położeniu, Cyrus Bikerstaff, komandor Struwe i pułkownik Steward, nie tracąc na chwilę przytomności, zwołują milicyę, marynarkę i wszystkich prywatnych ludzi zdolnych do robienia bronią, której znaczne zapasy wraz z amunicyą, znalazły się na składach w ratuszu, a ponieważ u zajętego przez dzikich portu Barbor-Harbour, oficerowie dyżurni stawiają jeszcze pewien opór, przeto najpierwszą czynnością jest zamknąć bramy miasta i bronić do niego dostępu, kobiety zaś i dzieci umieścić w obszernym gmachu ratuszowym. Co wszakże poczną jeśli przebiegły Sarol skorzysta z nabytego przez kilka miesięcy doświadczenia i zwróci armaty przeciw miastu? Ten jeden czyn przechyliłby w zupełności szalę, na stronę napastujących, którzy coraz większą masą napływając, zapełniają pola i parki, a zająwszy porty i uszkodziwszy maszyny elektryczne, unieruchomiają wyspę, równocześnie pogrążają w zupełnej ciemności nocnej.

Zebrani na krótką naradę gubernator, komandor Simoe i pułkownik Steward, proponują jeszcze plan, atakowania dzikich poza obrębem miasta; niebawem jednak za radą rozważnego króla Malekarlii, który mimo swych lat staje z drugimi do walki, porzucono tę myśl ryzykowną i mogącą narazić na poważne straty w ludziach, zważywszy nierówność sił przeciwników, uznano za jedynie możliwe, bronić do ostateczności samego już tylko miasta, zostawiając resztę wyspy na łup nieprzyjacielowi.

Sarol tymczasem stawszy się panem obu portów i dwóch bateryi, podszedł z dziką swą bandą do bram Miliard-City, które, gdy zastał zamknięte i bronione, uznając niemożliwość napadu wśród nieprzejrzanych ciemności po zgaszeniu świateł elektrycznych, rozłożył się w parku, czekając wschodu słońca.

Noc całą gotowi do odparcia ataku uzbrojeni miliardowicze, przeżyli kilka godzin, aż do pierwszego brzasku dnia, w tem przykrem nad wszelki wyraz przekonaniu, że mimo wszelkich wysiłków, nie zdołają pokonać nieprzyjaciela, że nietylko ich mienie, ale oni sami i drogie im rodziny prędzej czy później popadną w ręce okrutnych, gorszych stokroć od dzikich zwierząt, ludożerców.

– Ha, mówiłem zawsze, że się to wszystko źle zakończyć musi – mruknął wiolonczelista, stając z bronią w ręku obok swych towarzyszy, wśród zastępu zbrojnych ludzi, przy końcu ulicy pierwszej.

– Nic się jeszcze nie skończyło! – zawołał z uniesieniem prezes sztuk pięknych. – Nie! nie! po stokroć razy nie! Bo nie naszej to ukochanej Standard-Island popaść w ręce nędznej garstki dzikich rabusiów; nie jej dokonać w ten sposób świetnego swego bytu!

– Dobrze powiedziane! – odezwał się opodal stojący sędziwy monarcha. – Nie przystoi nam żadną miarą, tracić nadziei, że zdołamy pokonać wroga i dokonamy tego, jeśli nie siłą, która na nieszczęście zdaje się tam przeważać, to mocą ducha, która dozwoli nam walczyć spokojnie i z całą rozwagą!…

Zaledwie niebo na wschodzie pierwszym zajaśniało blaskiem, już dzicy przypuścili gwałtowny szturm do bramy miasta, chcąc ją wysadzić; równocześnie huk strzałów z jednej i drugiej strony przerwał ciszę pogodnego poranku, a kule świszcząc wypadały przez stalowe ogrodzenie, siejąc śmierć w około.

Pośród broniących się, ukrytych między krzewami skweru pada kilku zabitych i kilkunastu rannych, których towarzysze w bezpieczne składają miejsce, gdzie natychmiastową udzielają im pomoc. Daleko większe wszakże straty ponoszą krajowcy, którzy przecież w zaciekłości swojej, tratując ciała swych braci, tem silniej nacierają.

Mimo lekkiego postrzału otrzymanego w ramię, Jem Tankerdon nie ustępuje ani na chwilę, a młody Walter stojąc obok Coverleya, śmiało wytrzymuje pierwszy ogień, podczas gdy sędziwy król Malekarlii bierze za główny cel swych strzałów, wynurzającą się odważnie naprzód postać kapitana Sarola.

W powierzonej sobie godności głównodowodzącego, komandor Simoe trzymając się nieco na boku, zauważył z wielkiem zadowoleniem, że Standard-Island pchana przez lekki prąd wody, usuwa się od Eromango, podążając w stronę północnych wysp archipelagu, przez co usuwa się obawa jej rozbicia o skaliste rafy tamtego wybrzeża.

Tymczasem walka przedłuża się, a zaciekłość nacierających zdaje się jeszcze wzmagać, aż wreszcie około godziny dziesiątej oblężeni widzą, że niepodobna powstrzymać silnego parcia dzikiej zgrai, że ustąpić z tej pozycyi muszą, gdyż już dzielące ich dotąd stalowe zapory, poczęły wśród złowrogiego zgrzytu chwiać się i łamać…

Przed wyjącą, wściekłą tłuszczą, komandor Simoe komenderuje cofanie się ku ratuszowi, z którego murów spodziewa się bronić jak z baszt fortecznych, żywiąc tę jeszcze gorzką nadzieję, że dzicy dostawszy się raz do miasta, rozproszą się po jego ulicach w celu rabunku, co dozwoli może pokonać ich łatwiej, niż w zbitej masie.

Płonna nadzieja! Posłuszna nad podziw rozkazom Sarola wstrętna gromada ludzi, więcej do zwierząt podobna, nie opuszcza ulicy Pierwszej, bo zdrajca chce przedewszystkiem opanować ratusz, rozumując, logicznie zresztą, że tem samem stanie się panem całej wyspy.

– Stanowczo jest ich zbyt dużo, byśmy im radę dać mogli! – odzywa się Francolin w chwili, gdy jedna z tysiąca strzał krajowców, świsnęła tuż nad jego głową.

Ustępując zwolna wzdłuż ulicy Pierwszej, waleczni miliardowicze zdołali w sam czas jeszcze zabarykadować drzwi ratusza, bo tuż za nimi rzucili się krajowcy z dzikiemi okrzykami tryumfu.

Przedeszystkiem usunięto z głównego gmachu, do wewnętrznych budynków dziedzińca ratuszowego, zebrane tam, a strachem i rozpaczą przejęte kobiety i dzieci, następnie komandor rozmieścił swą siłę zbrojną u okien frontowych, wychodzących na skwer, na który gromady dzikich napływały w coraz większej ilości, tworząc zbitą, czarną masę, ruszającą się jak fale wzburzonego morza, napełniającą powietrze głuchym rykiem.

– Trzymajmy się mężnie – odzywa się gubernator – ostatnia to nasza ucieczka… jeżeli Bóg nie okaże jakiego cudu nad nami!

'Propeller Island' by Léon Benett 73

Nie tracąc czasu, kapitan Sarol przypuszcza jeden szturm za drugim do silnych, stalą okutych drzwi gmachu, wśród gradu kul padających z jego okien. Lecz co to znaczy dla tych ludzi, że całe ich zastępy pokrywaj plac boju, gdy idzie o taką zdobycz, jak miliardowe miasto!

Na szczęście dla oblężonych nieprzyjaciel albo zapomniał o armatach, albo też nie umiał osądzić, jaką pomoc mogłyby mu dać w tej mianowicie chwili, gdy jeden z nich strzał dokonałby tego w mgnieniu oka, czego nie mogą zdziałać kamienne topory dzikich, kruszące się o twardą stal, broniącą głównego wejścia.

'Propeller Island' by Léon Benett 74

Tymczasem, trzymając się dzielnie długich parę godzin, w tej walce o śmierć i życie, nieprzyzwyczajeni do niewygód wojennych miliardowicze, czują, że siły fizyczne opuszczać ich zaczynają, a z ubytkiem tychże tracą wiarę w możliwość pokonania tak strasznego wroga.

– Gdyby nam się udało powalić Sarola, możebyśmy snadniej mogli rozproszyć tę dziką bandę! – zauważył Cyrus Bikerstaff.

– Oddawna mam go na oku, ale czy ręka mi drży, czy też moc jakaś wzięła niegodziwca tego w swoją opiekę… wszystkie strzały chybiają!… – odpowiada Jem Tankerdon, głosem bezsilnej rozpaczy.

– A jednak, byłaby to wielka przewaga nad nieprzyjacielem; probojmy więc jeszcze – odrzekł gubernator, zakładając nowe naboje do strzelby. W tejże jednak chwili, śmiertelna bladość pokryła mu lica, i bezsilnie słania się ku ziemi. Przybiegli na pomoc towarzysze broni, ujmując padającego w swe ramiona, niosą mu spieszny ratunek. Niestety, wszelkie starania okazały się próżne! Zatrute strzały krajowców, z których jedna przeszyła zacnego prezydenta, niosąc śmierć niechybną i prawie natychmiastową…

Rozumie to dobrze sam ranny, że pozostaje mu zaledwie chwilka do pojednania się z Bogiem, co też czyni bez żalu za życiem, lecz z boleścią w sercu, że opuszcza miłych mu przyjaciół, w chwili tak strasznego niebezpieczeństwa…

Walka tymczasem trwa bez przerwy jeszcze godzinę całą, podniecana zaciekłością z jednej, a rozpaczliwym wysiłkiem z drugiej strony; aż wreszcie straszny zgrzyt żelaznych podwoi, ustępujących nakoniec pod naciskiem dzikich tłumów i ciężkich uderzeń ich kamiennych toporów, oznajmia oblężonym, że z tego jedynego schronienia, z tej niby fortecy, z murów której dotąd bronić się mogli, ustąpić co najprędzej muszą. Gdzie jednak obrać sobie nowe stanowisko, gdy przejścia wszystkie mogą być zajęte? co zrobić z kobietami i dziećmi? Jak uchronić od okrutnych męczarni licznych rannych? Zaiste, takie położenie bez wyjścia, jak niechybny wyrok śmierci, może pozbawić i najodważniejszego rycerza, energii i siły do dalszego działania!

Tymczasem radosne wrzaski i przerażające wycia rozszalałej tłuszczy przypominają nieszczęśliwym, że bądź co bądź, coś postanowić trzeba – jeżeli sami nie chcą popaść w ręce okrutnych kanibalów – jeżeli nie mają prawa wydać miasto całe, na krwawą rzeź dzikich ludożerców!

– Jesteśmy straceni! – mówi zcicha komandor do sędziwego monarchy – nie widzę żadnego punktu wyjścia; ten łotr Sarol, to siła jakaś niepokonana; jest to żmija litościwie przez nas ogrzana, która nas jadem swoim zabije.

Poważny król Malekarlii zwiesił ponuro głowę, przyznając w duszy słuszność temu twierdzeniu; po chwili jednak otrząsnąwszy się nieco z przygniatającej go niemocy, chce spróbować raz jeszcze celności swej broni. Cóż go obchodzą strzały i kule padające w około, na obszernym balkonie pierwszego piętra gmachu ratuszowego? Czyż nie lepiej bodaj zginąć śmiercią nieodżałowanego gubernatora, niż w tak strasznych warunkach przedłużyć życie jeszcze chwil kilka! Zebrawszy więc całą przytomność umysłu i zimną krew w tej ostatecznej próbie, bierze na cel niecnego Sarola, wierząc, że ze śmiercią jego warunki boju muszą się zmienić. I dziwnem zrządzeniem Boga, gdy dotąd najwprawniejsi strzelcy chybiali, z drżących rąk szlachetnego starca pada śmiertelny strzał dla podłego zdrajcy.

Wypadek ten niespodziewany rzuca nieopisany popłoch wśród gromady dzikich, którzy porwawszy umierającego wodza, uciekają z nim tłumnie wzdłuż ulicy Pierwszej. Równocześnie jednak odgłosy strzałów z okolicy rozwalonej bramy, dochodzą uszów zdziwionych miliardowiczów.

– Cóż się tam dzieje? – pytają jedni drugich – czyżby obrońcy portów oswobodziwszy się nadzwyczajnym jakimś sposobem, spieszyli z odsieczą oblężonym, zachodząc z tyłu napastników?…

– Strzały zdają się wzmagać w stronie obserwatoryum, robi uwagę pułkownik Steward.

– Może nowe zasiłki przybywają tym nędznikom – odpowiada komandor.

– Nie zdaje mi się to prawdopodobnem, sądząc z odgłosów walki jakie nas tu dochodzą – uspokaja król Malekarlii.

– Tak jest, dzieje się tam coś nowego, ale tym razem bodaj, że na naszą korzyść – woła, odzyskawszy nieco fantazyi poczciwy Ponchard.

– Patrzcie! patrzcie! – dodaje Sebastyan – jak się ta zgraja rozprasza, każdy ucieka gdzie może!…

– Naprzód przyjaciele! – zakomenderował teraz komandor – jeszcze wszystko nie stracone!…

W mgnieniu oka, oficerowie, milicya, marynarka i kto tylko mógł, wszyscy, z nową otuchą w sercach, rzucają się przez na pół wyłamane główne drzwi gmachu, na opuszczony już przez nieprzyjaciela skwer ratuszowy, doganiają uciekających, którzy wzięci w ten sposób we dwa ognie, rozpraszają się i pędzą na oślep przez poprzeczne nawet ulice; byle tylko co najrychlej wydostać się z miasta, rzucają dzidy, łuki i broń palną, słowem wszystko, coby im mogło przeszkodzić w gwałtownej ucieczce.

Czy tę nagłą zmianę należy przypisać li tylko śmierci kapitana Sarola, czy brak wodza miałby tak paraliżująco działać na tych ludzi, nie lękających się niczego, a obecnie już tak blizkich ostatecznego zwycięztwa i bogatych łupów?…

– Naprzód! naprzód! – woła komandor, ścigając w ucieczce wyjące tłumy.

Tymczasem zgiełk i zamieszanie, coraz częstsze odgłosy strzałów w okolicy obserwatoryum, wskazują wyraźnie, że jakaś zacięta walka toczyć się tam musi.

– Może to pomoc jakaś niespodziewana przybyła nieszczęsnej Standard-Island?…

Przypuszczenie to wszakże przelatujące jak błyskawica przez myśli napadniętych, wydaje im się po krótkiej rozwadze wprost niemożliwe. Bo czyż mogli spodziewać się życzliwie usposobionych im ludzi na tej części oceanu, którego wyspy zaludniają krajowcy, znający tylko okrucieństwo i rabunek? A gdyby nawet w tej chwili znalazł się w pobliżu jeden z kursujących tu statków angielskich, czy załoga jego podałaby dłoń bratnią znienawidzonym miliardowiczom.

A jednak rzeczywiście ta cudowna pomoc, o którą w poczuciu własnej bezsilności, błagał niebo, nieodżałowany Cyrus Bikerstaff, przybyła Cudownej wyspie w postaci tysiąca krajowców z wysp Sandwich, pod wodzą kolonistów francuzkich, którzy posłyszawszy o niegodziwej zdradzie Sarola, postanowili obronić Standard-Island. W zamiarach tych dopomógł im szczęśliwy wypadek, zbliżający napadniętych do ich wybrzeży, tak, że usuniętą została ważna przeszkoda przebycia wodnej przestrzeni, która ich dotąd dzieliła.

W rybackich łodziach, lub wpław, jako nieporównani pływacy, wylądowali ci poczciwi ludzie w porcie Barbor-Harbour, oswobodzili uwięzioną tam straż i wraz z nią pośpieszyli do Miliard-City, atakując z tyłu dzikie hordy.

Rozpoczęta teraz na nowo walka w odmiennych toczy się warunkach. Przerażeni Hebrydczycy śmiercią Sarola, i zastępem ludzi rażących ich śmiało, bronią wszelkiego gatunku, nie myślą już o ataku i obiecanych przez Sarola zdobyczach, lecz o tem by coprędzej uciec cało ze sztucznego gruntu Cudownej wyspy, i ta to właśnie ucieczka przedstawiała się zrazu jako zagadka w rozpaczy pogrążonym miliardowiczom. Możemy sobie wyobrazić radość francuzkich artystów, gdy ścigając wraz z drugimi uciekających napastników, posłyszeli w stronie obserwatoryum, gdzie się skoncentrowała walka, komendę wydawaną w ich ojczystym języku, jak następnie serdecznie ściskali dłonie swych współziomków, gdy po dwugodzinnej jeszcze walce, nie pozostało na wyspie ani jednego ludożercy, prócz licznych poległych, zalegających place i ulice miasta.

Przyjąwszy serdeczne podziękowania od rady miasta, koloniści francuzcy widząc bezpieczną już wyspę, opuścili jej brzegi z błogiem zadowoleniem spełnionego obowiązku ludzkości, podczas, gdy poczciwi krajowcy z Sandwich, zostali hojnie obdarowani przez szczęśliwych, mimo wszelkich poniesinych strat miliardowiczów.

Bo czyż życie ich i mienie nie cudem tylko ocalało? Straty wprawdzie są wielkie, mniejsza już o materyalne, które z czasem dadzą się powetować, lecz ileż to zacnych serc, których imiona będą zawsze ze czcią wspominane, bić przestało w tej wspólnej, rozpaczliwej obronie!

Podczas kilkodniowego spoczynku, u brzegów wysp Sandwich, zajęto się przedewszystkiem przywróceniem możliwego porządku w mieście i w ogrodach, uprzątając ciała poległych krajowców, które rzucano ogólnym zwyczajem do morza; ilość ich dosięgając cyfry kilkuset, okazała się wyższą nad wszelkie możliwe przypuszczenia.

Ze czcią zebrane zwłoki poległych mieszkańców Cudownej wyspy, zarówno milicyi jak osób prywatnych, wystawiono najpierw uroczyście w obu świątyniach, w czasie żałobnych nabożeństw, w których brali udział wszyscy mieszkańcy i odprowadzono następnie, wśród ogólnego żalu do portu Tribor-Harbour, gdzie pospieszny parowiec, czekał gotowy do drogi, by je przewieźć na stały ląd Ameryki, na wspólną poświęconą ziemię.

Jeżeli jednak wszyscy szczerze odczuli śmierć walecznych ludzi, oddających życie dla dobra ogółu, to z jakim żalem serdecznym żegnano zwłoki szlachetnego Cyrusa Bikerstaffa, który przez ciąg swego urzędowania w Miliard-City, nietylko umiał zyskać sobie ogólny szacunek, ale nadto co jest rzadsze jeszcze nieobłudną wdzięczność i prawdziwą przyjaźń!…



Rozdział XII

TRIBOR I BABOR-HARBOUR.

Pod umiejętnym kierunkiem komandora Simoe, drobne uszkodzenia, jakie poniosła Cudowna wyspa wskutek napadu Hebrydczyków, w krótkim czasie naprawiono i gdy obie maszyny znów prawidłowo działać zaczęły, Standard-Island opuściła brzegi Sandwich dnia 3-go marca, a mieszkańcy jej żegnali swych wybawców oznakami wdzięczności, obiecując w każdej następnej podróży odwiedzić dzielnych tych ludzi.

Ponieważ zapasy żywności i nafty pozostały nietknięte przeto miano nadzieję, że wystarczą jeszcze na kilka tygodni tak długo właśnie, by żądane za pośrednictwem lin podwodnych zasiłki, zdążyły na czas przywieźć z portów Magdaleny, parowce, zostające na stałych usługach miliardowiczów. Zresztą wedle obliczeń cała podróż potrwa już tylko około czterech miesięcy, bo nie wątpiono nawet iż jej nic już nie stanie na przeszkodzie w prawidłowej żegludze.

– Ależ dali nam naukę ci Hebrydczycy! – odezwał się raz Kalikstus Munbar do swych przyjaciół artystów – ktoby to był pomyślał! Tacy niby spokojni, usłużni… Ostatni to już raz nasz „klejnocik” dał gościnny przytułek nieznajomym! Odtąd nie wierzę stanowczo żadnym rozbitkom.

Jeżeli jednak komandorowi Simoe powierzono nadal władzę kierowania Cudowną wyspą, to rządy sprawowane dotąd przez nieodżałowanej pamięci Bikerstaffa, nie należą bynajmniej do niego, a Miliard-City pozbawionej prezydenta przedstawia się obecnie ważna kwestya do rozwiązania, jaką bywa na całym świecie obiór nowego prezydenta miasta.

Tymczasem wskutek nieobecności najwyższego urzędnika cywilnego, nie może się odbyć ceremonia zaślubin Waltera z miss Dyaną. Jest to także przykrość powstała z niecnych czynów Sarola. Nietylko przecież narzeczeni, lecz wszyscy starsi miasta i cała ludność pragnęłaby, aby ten związek raz już stał się faktem dokonanym, wszyscy bowiem upatrują w tem najpewniejsze zabezpieczenie spokojnej przyszłości.

– Prezydenta, prezydenta – wołają jedni.

– Czas byśmy już mieli gubernatora – odzywają się drudzy.

Zajęto się więc żywo przygotowania do wyborów.

W kilka dni wszystko ukończonem będzie, tłomaczą rozważni niecierpliwiącemu się Walterowi, który powziął zamiar udania się wraz z członkami obu rodzin do Tonga, Markizów lub Samoa, gdzie znajdą zawsze urzędnika, będącego w możności wypełnienia wymaganych form prawnych. Gdy tylko już będzie nowy prezydent, pierwszą jego czynnością musi być spisanie aktu ślubnego, a wtenczas nieszczęśliwie przerwany program zabaw, powtórzonym zostanie w całej swej świetności, bo słusznem jest przecie, aby wszyscy mieszkańcy Miliard-City, cieszyli się wraz z nowożeńcami.

– Oby tylko te wybory nie obudziły dawnych uczuć rywalizacyi – zauważył do Kalikstusa Francolin.

– Wszystko to już zasypane popiołem zapomnienia! Zresztą para zakochanych, zwyciężyć powinna osobiste ambicye! – zawołał z głębokiem przekonaniem prezes sztuk pięknych.

Tymczasem Standard-Island podąża w kierunku północno wschodnim do miejsca, gdzie przecina się 12 linia równoleżnika południowego ze 175 południkiem półkuli zachodniej, w miejscu gdzie się znajduje ostatnia linia podwodna od portu Magdaleny i gdzie naznaczone jest spotkanie z oczekiwanym parowcem.

Mimo, że kwestya żywności dla wszystkich zarówno jest ważną, lecz, że takowej brak nie daje się jeszcze uczuć, przeto ogólnie cieszono się na wiadomości ze świata, bo w braku ich głucha cisza zapanowała w miejscowej prasie.

– Niechby nam tylko nie dokuczyła jeszcze własna nasza polityka, odzywa się raz złoślwy Ponchard, bo coś mi się bardzo zdaje, że się na to zanosi…

I rzeczywiście, od pierwszej chwili posiedzeń wstępnych do obioru prezydenta, widocznem jest, że dawni rywale stają znowu wrogo naprzeciw siebie i przed okiem obojętnego obserwatora, nie mogą się ukryć potajemne agitacye, które poruszają umysły zarówno mieszkańców Miliard-City, jako i obydwóch portów.

Wśród stronników partyi przeciwnej powstaje obawa, że Jem Tankerdon i jego partya zechcą zamienić wyspę na jakieś ognisko handlu i przemysłu, to te postanawiają wszelkiemi siłami do tego nie dopuścić.

'Propeller Island' by Léon Benett 75

Niemal z każdą chwilą wzajemne stosunki przybierają dawne nieprzyjazne i pełne nieufności usposobienie, z którego przecież młodzi narzeczeni nie zdają sobie sprawy, trudno się bowiem dziwić, że wszelkie kwestye polityczne stały się dla nich obojętne. Artyści francuscy przecież jakkolwiek nie mieszają się do spraw publicznych, niemniej jednak z zajęciem śledzą ich przebieg.

– Obawiam się, że to niezbyt dodatnio wpłynie na dobro ogółu – odzywa się rozważny Francolin.

– Być może, a jednak pretensye wszystkich dałyby się zadowolnić w sposób bardzo prosty – odpowiada Yvernes.

– Jak to rozumiesz?

– Niechby przez jedno półrocze rządził Coverley, a przez drugie Tankerdon.

– Rzeczywiście, sposób to bardzo prosty, – ale niestety, środki dobre i możliwe, zarówno jak drogi pośrednie bywają zawsze odrzucana przez ludzi, którzy się dają opanować namiętnościom.

– Nie rozumiem, że was tak interesują ich zatargi i waśnie – wtrącił Ponchard. Za parę miesięcy staniemy w porcie Magdaleny, i gdy pensya za ostatni kwartał wypłaconą nam zostanie, powędrujemy sobie wesoło każdy z okrągłym milionikiem w kieszeni.

– Jeżeli tymczasem – mruknął Sebastyan – nie będziemy pożarci przez drapieżne zwierzęta, pozabijani przez dzikie jakie plemiona, lub nie zatoniemy w głębiach morskich.

– Cicho, cicho, ty ptaku złowieszczy! – zawołał Yvernes.

– W każdym razie żałować należy, że ślub Waltera i miss Dyany nie odbył się w dniu oznaczonym – dowodził w dalszym ciągu Francolin. Młoda para stałaby się silnym łącznikiem dla obu partyi – za jej pośrednictwem, łatwiejsze byłoby teraz porozumienie…

– Szkoda rzeczywiście! Lecz zatargi te skończyć się muszą niezadługo, podobno już na 15-go tego miesiąca oznaczono stanowczy dzień głosowań – rzekł Yvernes.

– A ja ci mówię przyjacielu, że jeszcze nie wiadomo, co ten dzień nam przyniesie. Słyszałem, że komandor probował zbliżyć obie partye, ale mu dano wyraźnie poznać, iż miesza się w nieswoje sprawy, że obowiązkiem jego jest prowadzić wyspę, a kwestye polityczne mogą dlań zostać obojętną rzeczą. Nie dziwię się też wcale, że trzyma się teraz zdaleka – objaśniał Ponchard.

Mimo jednak ogólnego wzburzenia, ludzie spokojniejszego charakteru interesują się żywo kwestą młodych narzeczonych, których losy rzucone są teraz na tak niepewne fale ambycyi ludzkich.

W krótkim czasie, wszelkie przyjaźniejsze stosunki między dwoma partyami ustały zupełnie. Niema już zabaw ni wesołych zebrań, nawet o zwykłe dwutygodniowe koncerta Kwartetu nikt nie zapyta nawet.

– Nasze instrumenta zardzewieją w końcu, jeśli tak dłużej będzie, odzywa się z westchnieniem jego ekscelencya, który zatęsknił za atmosferą salonów koncertowych.

Najtrudniejszem wszakże w obec zaszłych warunków jest położenie Kalikstusa Munbara, którego, chociaż się do tego przyznać nie chce, pożera śmiertelna niepewność czem jutro obdarzy go ten ukochany „Klejnocik oceanu”. Dręczony jedyną myślą ułożenia rzeczy jak najlepiej i najzgodniej, wysila całą swą inteligencyę, by nie naraziwszy się nikomu sprowadzić umysły do pewnej równowagi. Niestety misya podobna tak trudna wszędzie, natrafia tutaj na niezwykłe warunki zaciętości.

Tymczasem u wielu rodzi się myśl świetna, której urzeczywistnienie mogłoby położyć koniec dotychczasowym waśniom, myśl, która omijając obiedwie strony rywalizujące, stawiła na kandydata osobę trzecią, nie należącą ani do jednej, ani do drugiej partyi, a która charakterem swym zasługuje ze wszech miar na ten dowód zaufania. O kimże innym mogłaby tu być mowa, jeśli nie o czcigodnym starcu, o szanowanym przez wszystkich królu Malekarlii? Bezwątpienia, obaj nawet kandydaci ustąpią chętnie od swych pretensyi w obec takich warunków. Bo czyż mądrość i wyrozumiałość dostojnego monarchy-filozofa, jego doświadczenie i znajomość ludzi, nie stawia go ponad wszystkich obywateli Miliard-City? Czyż jest tam kto inny, któryby wolny od osobistych ambicyi dawał taką gwarancyę, że będzie umiał w każdym razie uszanować zasady, którym się rządzi Cudowna wyspa?

'Propeller Island' by Léon Benett 76

Wkrótce też deputacya składająca się ze starszych obywateli miasta, oraz pewna liczba oficerów milicyi i marynarki, podąża do skromnego pałacyku przy „Trzydziestej dziewiątej Alei”, ale choć przyjęta przez monarchę z wszelkiemi względami, znajduje w słowach jego stanowczą, odmowną odpowiedź, na prośbę podania go jako kandydata do najwyższego urzędu na Standard-Island.

– Dowód waszego zaufania, panowie, wzrusza mię do głębi – brzmiały słowa monarchy – ale jesteśmy zupełnie zadowoleni z tego co nam daje chwila obecna, i chcemy ufać, że spokój ten będzie już naszym udziałem aż do śmierci. Wierzcie nam, dalekie są od nas wszelkie iluzye, jakie niejednemu mniej doświadczonemu, daje myśl panowania i rządów. Skromny astronom na Standard-Island nie pragnie być już niczem więcej!

Trudno nalegać w obec takich przekonań, więc choć z prawdziwem żalem i przeświadczeniem, co traci dobro ogółu, deputacya żegna monarchę.

Ostatnich dni, które poprzedzają wybory, wzburzenie umysłów dochodzi do niebywałych granic; całe Miliard-City podzielone jest na dwa wrogie sobie obozy, których ludność unika się wzajemnie, jakby w obawie mogącego zajść gwałtownego starcia.

Jedyną osobistością przebiegającą wszystkie dzielnice miasta jest niezmordowany Kalikstus Munbar, który probuje jeszcze obudzić ducha jedności i zgody. Po każdej takiej bezowocnej, całodziennej pracy, wraca biedak wieczorem zgnębiony i wyczerpany, budząc szczere współczucie w otaczającym go przyjaźnie Kwartecie francuskim.

Gdy nadeszła wreszcie godzina dawania głosów i gdy wyborcy zasiedli w wielkiej sali ratuszowej, a kilkotysięczna ludność zajęła przyległy gmachowi skwer, kołysząc się jak fale wzburzonego morza, nie podobną jest do owych spokojnych i rozważnych zwykle Jankesów.

O godzinie wpół do drugiej – pierwsze głosowanie…

Obadwaj kandydaci otrzymują równą zupełnie ilość głosów.

W godzinę później ta sama ceremonia, z takimże samym rezultatem.

O czwartej ostatni raz, wszyscy składają swe kartki do urny.

Żadnej zmiany! Ani jeden głos nie przeważa na tę, lub drugę stronę…

Zaciętym przedstawicielom miasta, oczy błyszczą złowrogo, pięści się zaciskają i wznoszą do góry, zrazu pojedyńczo rzucane nieprzyjazne słowa, zmieniają się w jakiś szum gwałtowny, jakby wichru przed straszną burzą. Szczęściem pozostaje im jeszcze tyle rozwagi, że opuszczają te mury jaknajspieszniej, by uniknąć najpospolitszego skandalu.

– Między nami mówiąc – odzywa się Ponchard gdy zebranym artystom Kalikstus zdaje sprawę z odbytych głosowań – istnieje jednak sposób rozwiązania tego gordyjskiego węzła.

– Jaki? – pyta prezes sztuk pięknych wznosząc ku niebu wzrok pełen rozpaczy.

– Na wzór Aleksandra W. przeciąć wyspę na dwie połowy i niechby wtenczas każda osobno płynęła dalej, ze swym gubernatorem w spokoju i zgodzie.

– Przeciąć naszą wyspę – wołał z oburzeniem zacny pan Munbar – czyś zmysły postradał miły przyjacielu?!

– Znajdźże, proszę, coś skuteczniejszego – odzywa się złośliwy żartowniś, Którego nawet w chwili tak ogólnego przygnębienia nie opuszcza zwykły dobry humor. Co do mnie, nie widzę w tym nic tak złego, aby zamiast jednej bujały sobie po oceanach dwie pływające wyspy, a trudności w podziale niema żadnych, bo jak nam wiadomo prostą linię dzielącą Standard-Island na dwie równe połowy, zakreśla od jednej bateryi do drugiej, cała ulica Pierwsza, z pomocą zatem młota i obcęg…

Ale Kalikstus Munbar nazbyt boleje nad smutnym losem jaki przewiduje dla drogiej mu nadewszystko wyspy, by zdolnym był w tej chwili podjąć tę walkę na słowa. Żywy i pewny siebie zawsze, dziś zwiesił smutnie głowę pozwalając artyście bezkarnie żartować.

Jeżeli jednak fizycznie, pomysł Poncharda nie podobny jest do przeprowadzenia, moralnie zdaje się to już być rzeczą dokonaną, gdyż obie partye żyją odtąd obok siebie jakby ich setki mil dzieliły, utrzymując się uparcie przy obranym przez siebie prezydencie.

Niechże teraz każdy z nich rządzi w swej dzielnicy wedle upodobań, mając swój port, swoje statki, swoich oficerów marynarkę, swoich kupców i urzędników, swoją nawet maszynę elektryczną i swoich inżenierów.

O czynnościach jakichkolwiek dla prezesa sztuk pięknych niema obecnie mowy nawet, stanowisko jego staje się intratną synekurą, bo niema czasu na wesela i zabawy tam gdzie panuje rozdwojenie bez nadziei zgody i pojednania, gdzie każdej chwili wybuchnąć może domowa wojna.

Niebawem też miejscowe pisma ogłosiły oficyalnie wiadomość, o zerwaniu projektowanego małżeństwa, Waltera Tankerdona z miss Dyaną Coverley. Tak więc i ten łącznik zgody i przyjaźni poszarpały bezwzględne stronnictwa polityczne, mimo próśb i błagań obojga młodych, którzy pozostając sobie wiernymi, przysięgają wyszuka jaki zakątek na lądzie stałym, gdzieby mogli żyć spokojnie wyrzekając się miliardów, nie dających mimo całej swej potęgi, rzeczywistego szczęścia.

'Propeller Island' by Léon Benett 77

Pozornie obojętny na kwestye polityczne, komandor Simoe, prowadzi dalej Standard-Island, zmierzając coraz wyżej ku równikowi, aby tylko szczęśliwie przybyć raz już do portu Magdaleny. Kto wie co potem nastąpi; może wielu mieszkańców zechce szukać na lądzie stałym tego spokoju, którego Cudowna wyspa nie posiada, może właściciele jej wystawią ją na licytacyę, może wyludniona rozebraną zostanie i pojedyńcze jej części sprzedane na wagę, jako stare żelaztwo przeznaczone na przetopienie… Wszystko to być może; Tymczasem najważniejszą kwestyą jest przebyć te 5 tysięcy mil, które ją dzielą jeszcze od miejsca wypoczynku. Jeżeli jednak nikt nie jest pewnym jutra, to tem mniej w obecnej chwili Mieszkańcy Miliard-City. Jakoż dnia 19 marca, komandor w towarzystwie króla Malekarlii, półkownika Stewarta i kwartetu francuskiego, to jest jedynych osób, które pozostały neutralne w ogólnem usposobieniu wzajemnej nienawiści – czekał w swym gabinecie w obserwatoryum, raportu straży, spodziewając się już każdej chwili przybycia oczekiwanych parowców, nagle dwa sygnały telefonów przerwały równacześnie chwilową ciszę. Oba pochodzą z ratusza, gdzie teraz Jem Tankerdon w skrzydle prawem, a Nac Coverley po stronie lewej, prezydują każdy oddzielnie swej partyi.

Okazuje się, że dwaj przeciwnicy, nie mogąc się zdobyć nawet na tyle rozsądku, by się zgodzić na jedno co do planu podróży, wydają wprost przeciwne sobie rozkazy, i gdy Nat Coverley pragnie zwrócić się w stronę północno-wschodnią, Jem Tankerdon w myśl swego planu zawiązania stosunków handlowych, chce płynąć ku południo zachodowi, do wybrzeży australskich.

– Oto, czego się najwięcej obawiałem – rzekł ze smutkiem komandor, wysłuchawszy obydwóch rozporządzeń.

– Tak dłużej jednak być nie może, ze względu na dobro publiczne – odpowiada monarcha.

– Cóż pan teraz uczynisz? – pyta Francolin.

– Zaiste ciekawy jestem jak pan teraz będziesz manewrował, panie Simoe – rzekł drwiąco Ponchard.

– Przedewszystkiem, niechże ci panowie wiedzą, że rozkazy ich są sobie przeciwne, a zatem niemożliwe do wykonania; następnie lepiej będzie, aby Standard-Island nie zmieniła czasowo swego położenia oczekując parowców, z którymi się tutaj właśnie spotkać mamy.

Stosowną też temu odpowiedź przesłano telefonicznie do ratusza. Upływa jednak godzina czasu, a w obserwatoryum nie wiedzą nic, na co się tam ostatecznie zgodzono. Prawdopodobnie obadwaj prezydenci przyjęli decyzyę doświadczonego komandora.

Nagle przecież daje się czuć szczególne jakieś wstrząśnienie, jakiś ruch pochodzący jakby z wnętrza wyspy.

– Co to jest? co to jest? pytają zebrani panowie, powstając żywo.

– Co jest? – odpowiada wzruszając ramionami pan Simoe, oto rzecz prosta: Jem Tankerdon posłał bezpośrednio swe rozkazy do pana Watson, inżeniera w Babor-Harbour, podczas gdy Nat Coverley porozumiał się z panem Somwah, inżenierem w Tribor-Harbour, ten kazał działać maszynie naprzód, aby posuwać się ku północy, podczas gdy tamten, jak zawsze wręcz przeciwnie rozporządził. Rezultatem zaś tego wszystkiego jest, że w danej chwili obracamy się w kółko.

– A więc walczykiem kończymy naszą podróż – śliczna rzecz, naprawdę ciekawy tytuł: „Walce klejnocika pana Munbara!”

– Szczególne to położenie mogłoby rzeczywiście przedstawiać dużo stron komicznym, gdyby na nieszczęście nie było w najwyższym stopniu niebezpiecznem. Maszyny bowiem puszczone w ruch, całą dającą się użyć siłą, działając przeciwko sobie, mogą ostatecznie rozerwać pojedyńcze jej stalowe części, jest to coś podobnego, jakby kto do woza zaprzągł konie z jednej i z drugiej strony popędzając je naprzód.

Oczywiście, ten ruch odśrodkowy, szybki nadzwyczaj, bo dochodzący 12 mil na godzinę wywołuje najpierw u wrażliwszych nieprzyjemny zawrot głowy, a wkońcu przykrzejsze jeszcze objawy morskiej choroby. Kto może ciśnie się do środka miasta, gdzie wrażenia jest mniej silne, wskutek mniejszego koła, jakie zakreśla, obracając się niby około swej osi, ziemia Cudownej wyspy.

Jeżeli jednak śmieszność tego położenia wywołuje wybuchy wesołości u Poncharda, Yvernesa i Francolina nawet; to biedny Sebastyan blady, zielony prawie, nie szczędzi wymyślań wszystkim miliardowiczom razem, i fatalnemu losowi, który go rzucił na tę nieszczęsną wyspę, gdzie szalone fantazye przytłumiają wszelki głos rozsądku.

Napróżno król Malekarlii, pułkownik Stewart i sam komandor, znający najdokładniej niebezpieczeństwo jakiem zagrożeni są wszyscy mieszkańcy, probują wpłynąć na zmianę usposobień obydwóch prezydentów, głos ich pozostaje głosem wołającego na puszczy, i przez cały tydzień, który się wiekiem wydaje, wyspa nie ustaje w swym ruchu wirowym.

Na domiar nieszczęścia, powietrze przepełnione elektrycznością, niebo ciągle zakryte chmurami, nie dozwalają panu Simoe sprawdzić na jakim punkcie oceanu mogą się teraz znajdować; w którą właściwie stronę posuwa się Standard-Island, czy wypadkiem niema w pobliżu skał podwodnych, któreby jej stanowczem groziły zniszczeniem, jakkolwiek fatalne skutki szalonego ruchu wyspy, stają ciągle przed oczami komandora.

Często powtarzające się wewnętrzne, głuche, jakby poprzedzające wybuch wulkaniczny wstrząśnienia, rzucają popłoch między całą ludność Miliard-City. Nikt nie śmie pozostać w domach, które zdają się chwiać w swych posadach; skwery i ogrody zapełniają tłumy kobiet, dzieci i mężczyzn, którzy i tutaj jeszcze objawiają swe przekonania polityczne głośnymi okrzykami.

Niech żyje Tankerdon!” daje się słyszeć z jednej strony.

„Wiwat Coverley!” wołają drudzy. A groźne miny i zaciśnięte pięści, są miarą wewnętrznego stanu ich ducha.

Czyżby wojna domowa miała stać się nieuniknioną – pytają trzeźwo patrzący, czy nic nie zdoła wpłynąć na uspokojenie tego szału gorączki?…

Bodaj jednak najwięcej cierpi nad całem położeniem rzeczy nieszczęśliwy Walter, który drży, już nie o swoje, lecz o tysiąc razy droższe mu życie miss Dyany, Już od fatalnego dnia głosowania, biedny młodzieniec nie widział ukochanej swej narzeczonej; napróżno stuka do zamkniętych przed nim drzwi pałacu Coverleyów, napróżno błaga ojca, by ustąpił przeciwnej stronie, gwałtowny Jan Tancerdon, odpycha syna padającego mu do nóg.

Doprowadzony wreszcie do rozpaczy, nie mogąc nigdzie znaleźć sobie miejsca i błąkając się wśród ludności zapełniającej ulice miasta, krąży bezustannie w pobliżu mieszkania ukochanej, aby na wypadek jakiej katastrofy, mógł pierwszy biedz ku niej z pomocą.



Rozdział XIII

PONCHARD ZDAJE SPRAWĘ Z POŁOŻENIA.

Lubo maszyny z Babor-Harbour wskutek pęknięcia kotłów, nie mogły być w ruch puszczone, maszyny na Tribor Harbour ocalały. Standard-Island pozbawiona była jednak środków lokomocyi, gdyż na śrubach prawego boku zaledwie była wstanie wirować w kółko, nie posuwając się naprzód.

Wypadek ten pogorszył znacznie położenie rzeczy. Jeśliby Standard-Island posiadała dwie maszyny zdolne działać jednocześnie, porozumienie między stronnikami Tankerdon’a i Coverley’a mogłoby złemu zaradzić. Motory odzyskawszy zgodność działania, po kilkodniowem opóźnieniu ułatwiłyby żeglugę ku zatoce Magdaleny.

Teraz wszystko stracone! Dalsza podróż w odpowiednim kierunku stała się niemożliwą. Gdyby Standard-Island zatrzymała się w miejscu w ciągu ostatnich tygodni i oczekiwane parowce zdążyły się z nią połączyć, byłoby się może udało dostać na półkulę północną.

Na nieszczęście obserwacye astronomiczne wskazały, że w ciągu wirowania swego Standard-Island posunęła się znacznie ku południowi. Sprawdziwszy to, komendant Simoe nie ukrywał przed rozsądnymi mieszkańcami zajmującymi dotychczas stanowisko neutralne, trudności położenia w jakiem się znajdowali.

– Posunęliśmy się pięć stopni geograficznych ku południowi – mówił do nich. – Co jednak marynarz byłby jeszcze w możności uczynić na statku parowym, choćby pozbawionym masztu, tego Standard-Island nie zdoła dokazać. Cudowna wyspa bowiem nie posiada żagli, któreby jej dozwoliły posługiwać się siłą wiatru i obecnie rzuceni jesteśmy na łaskę prądów morskich. Gdzie one nas poniosą? trudno przewidzieć. W każdym razie statki płynące od zatoki Magdaleny napróżno nas szukać będą na umówionych szlakach, posuwamy się bowiem z szybkością ośm do dziesięciu mil na godzinę, w stronę Oceanu Spokojnego najmniej przez okręty uczęszczaną.

O tem położeniu rzeczy dowiedzieli się niebawem mieszkańcy Miliard-City i dwóch portów. Poczucie grożącego niebezpieczeństwa uciszyło wzburzone umysły; zaniechano walki bratobójczej, a jeśli niechęć wzajemna tlała jeszcze na dnie dusz ludzkich, utraciła w części charakter gwałtownej nienawiści. Zwolna każdy wracał do swych zajęć i swego domu. Jem Tankerdon i Nat Coverley przestali dobijać się o pierwsze miejsce, za ich radą zgromadzenie starszych, kierując cię rozsądkiem, postanowiło złożyć władzę w ręce komandora Simoe, od którego zawisło ocalenie wyspy.

'Propeller Island' by Léon Benett 78

Szczegółowe przez niego badania wykazały, że uszkodzenia Cudownej wyspy były zbyt wielkie, iżby zamyślać o podróży ku południowi; wypadało tylko czekać aby sama wypłynęła z pośród prądów zwrotnikowych. Wiadomości o wewnętrznym stanie sztucznej wyspy, zebrane przez inżynierów i zakomunikowane komendantowi, nie były pocieszające.

Pan Simoe wydał rozkaz, aby wzięto się energicznie do naprawy uszkodzeń; chodziło mu o uspokojenie mieszkańców. Zajął się jednocześnie obmyślaniem środków żywności. Chciał wiedzieć na jak długo mogły starczyć zapasy.

O brak wody nie było obawy; chociaż jedna destylarnia wybuchem została zniszczoną, druga nie przestała być czynną i mogła zadość uczynić potrzebom miejscowej ludności. Gorzej stała sprawa z żywnością, której zaledwie na miesiąc starczyć mogło; z wyjątkiem jarzyn i owoców, wszystko sprowadzano z obcych stron, a tych stron gdzie szukać teraz?… W jakiej odległości znajdowały się najbliższe lądy?… jak do nich się dostać?…

Niespodziewanie, pomyślna zmiana zaszła w nocy z 3-go na 4-ty kwietnia; gwałtowny wiatr północny przycichł, zmieniając kierunek na południowo-wschodni. Nagłe takie zmiany zdarzają się często na morzu, w porze porównania dnia z nocą.

Komendant nabrał otuchy; gdyby tylko Standard-Island posunęła się jakie sto mil na zachód, prąd przeciwny mógłby ją popchnąć ku wybrzeżom Australii i Nowej Holandyi. W każdym razie łatwiejby ją wówczas przyszło skierować ku oceanowi północnemu, gdzie w sąsiedztwie ziem australskich prędzej na jaki okręt możnaby natrafić.

'Propeller Island' by Léon Benett 79

Nad ranem wiatr wzmógł się, barometr zaczął opadać, a wysoko piętrzące się bałwany, świadczyły o burzy w południowo-wschodniej stronie. Standard-Island dawniej opierająca się zwycięzko wszelkim zmianom atmosferycznym, teraz chwiała się w posadach od gwałtownych wstrząśnień; kilka domów zarysowało się, jak bywa podczas trzęsienia ziemi. Fenomen ten nieznany mieszkańcom wyspy, przejmował ich niewypowiedzianą trwogą.

Komendant Simoe z otoczeniem swojem spędzał cały czas w obserwatoryum, coraz częstsze wstrząśnienia budziły jego niepokój.

– Dowód to oczywisty – mówił – że Standard-Island uszkodzoną być musi w fundamentach swoich, wiązania rozluźniają się i spód niema dostatecznej spójni.

– Daj Boże – dodał król Malekarlii – iżby nie była teraz wystawioną na burzę, gdyżby się jej nie oparła.

Wzdłuż rzeki, zarówno jak na ulicach miasta, grunt się zapadał, budynki zaczynały się pochylać i groziły runięciem; strumienie wzbierały się coraz silniej, zasilane obficie wodą morską, wdzierającą się z pod ziemi. Powierzchnia wyspy przy obudwóch portach i bateryach obniżyła się o całą stopę; gdyby to obniżenie przeciągnąć się miało, fale zalałyby wybrzeże, a istnienie Standard-Islandu obrachowane byłoby tylko na godziny.

Pod wieczór powstała straszna wichura; wiązania rozczepiały się, trzeszczały belki, pękały blachy. Złowieszczy metaliczny łoskot rozlegał się dokoła. Z nadejściem nocy mieszkańcy Miliard-City szukali schronienia w sąsiednich wioskach, które jako mniej zabudowane, zdawały się przedstawiać więcej bezpieczeństwa. Około 9-tej gwałtowne wstrząśnienie zrujnowało fundamenta Standard-Islandu. Fabryka Tribor-Harbour dostarczająca miastu światła elektrycznego, zapadła się w otchłań. Tak wielka nastąpiła ciemność, że nie można było odróżnić nieba od oceanu. Po nowych wstrząśnieniach domy niby budki z kart przewracać się zaczynają. Niebawem nic nie pozostanie z okazałych gmachów Cudownej wyspy.

'Propeller Island' by Léon Benett 80

– Nie możemy dłużej siedzieć w obserwatoryum, które lada chwila runąć musi – odezwał się komendant – udajmy się za innymi na wieś i tam czekajmy końca burzy.

Król Malekarlii, komendant Simoe, pułkownik Steward, Sebastyan z towarzyszami, astronomowie, oficerowie, porzucili obserwatoryum, a zaledwie oddalili się o dwieście kroków, wysoka wieża ze strasznym łoskotem runęła w przepaść. Po chwili budynek cały przedstawiał tylko stos gruzów…

O północy zwiększyła się jeszcze gwałtowność cyklonu; wiatr unosił olbrzymie bałwany morskie i pędził je na Standard-Island. Jaki los gotuje Cudownej wyspie ta walka żywiołów? Czy rozbije się o skały? czy rozpadnie wśród wód oceanu?

Spód wyspy spękany w tysiącach miejsc, wiązania ustępują, najwspanialsze kościoły, gmachy, nikną w rozpadlinach gruntu, któremi wdzierają się spienione fale morza. Ileż bogactw, skarbów, rzeźb, obrazów, kosztownych zabytków sztuki, nazawsze straconych! Ze wspaniałego miasta Miliard-City, mieszkańcy jego śladów nie zastaną ze wschodem słońca, jeśli im tego wschodu doczekać będzie dozwolone.

'Propeller Island' by Léon Benett 81

Już po ogrodach i wsiach okolicznych morze występować zaczyna; powierzchnia wyspy zrównała się z powierzchnią oceanu, a cyklon zapędza coraz silniejsze fale. Niema żadnego schronienia dla nieszczęśliwych mieszkańców wyspy; nie zabezpieczona baterya, na którą bałwany biją jak kartacze; wszystko rozpada się z łoskotem gromów piekielnych. Chwila ostatecznej katastrofy blizka. O 3-ciej rano wspaniały park zapada się dwa kilometry wzdłuż łożyska rzeki otworem morze wdziera się gwałtownie. Jedni biegną do portów, drudzy do bateryi. Popłoch ogólny nastaje; matki szukają zaginionych dzieci, podczas gdy rozhukane bałwany rozrywają powierzchnię wyspy.

Walter Tankerdon nie odstępuje miss Dyany, chce ją uprowadzić w stronę Tribord-Harbour, ale ona nie ma sił iść za nim. Zemdloną już prawie bierze na ręce i niesie wśród przerażonych, szukających ratunku tłumów.

O 5-tej straszliwy huk słychać w stronie wschodniej. Kawał lądu, pół mili kwadratowej obwodu oderwał się od całości. To Tribor-Harbour ze swemi fabrykami, magazynami uniesiony falą. Pod zdwojoną siłą cyklonu, Cudowna wyspa kołysze się jak łupina orzecha na wodzie, po chwili dno rozpada się ostatecznie i części jego nikną w głębiach oceanu.

– Po wszystkiem – zawołał Ponchard – wyspa Cudowna zginęła!

Było to rzeczywistą prawdą. Ze wspaniałej Standard-Island, jak z rozbitej komety, pozostały tylko szczątki pływające po powierzchni wód oceanu Spokojnego.



Rozdział XIV

ZAKOŃCZENIE.

Badacz śledzący paręset stopni w górze następstwa katastrofy, byłby ujrzał na wschodniej stronie trzy większe szczątki Standard-Island, około trzy hektary długości mające, obok nich kilkanaście mniejszych odłamów, pływało po powierzchni wody.

Nadedniem siła cyklonu osłabła, wiatr uspokajał się z szybkością właściwą takim wstrząśnieniom atmosferycznym.

Na jednym z większych ułamków wyspy, utrzymało się kilka budowli sąsiadujących z Babor-Harbour; w porcie ocalało parę magazynów z żywnością i cysterna wody słodkiej. Na tym kawałku wyspy, zebrało się dwa tysiące rozbitków, łudzących się nadzieją, że znajdą środki skomunikowania się z towarzyszami, pływającymi na innych oderwanych szczątkach Standard-Island, jeśli wszystkie statki z Babor-Harbour nie zostały zniszczone.

Co się tyczy Tribor-Harbour, ta część wyspy, jak wiadomo, oderwana od całości około 3 ciej rano, zatonąć musiała, gdyż śladów jej nie dostrzegano nigdzie na morzu. Łącznie ze wspomnionymi ułamkami, ocalała część wyspy pięć hektarów mająca, dawała ona przytułek czterem tysiątysiącom mieszkańców; reszta uratowanej ludności była rozproszoną na kilkunastu kawałach rozbitej wyspy, obejmujących zaledwie po parę set mil kwadratowych.

To wszystko co pozostało ze świetnego „klejnotu Oceanu Spokojnego”. Liczba ofiar w ludziach dochodziła kilkuset, a należało jeszcze niebu dziękować, że wody morskie nie pochłonęły całkowicie Cudownej wyspy.

Jeśli jednak ocaleni mieszkańcy znajdowali się w znacznej od lądu odległości, jak dostać się zdołają do niego? Czy nie będą skazani na śmierć głodową? Czy choć jeden świadek przeżyje ciężkie próby bez przykładu dotąd w dziejach żeglugi!

Nie należało jednak rozpaczać; kawały rozszarpanej wyspy unosiły na sobie ludzi energicznych, którzy zrobią wszystko cokolwiek jest możliwe dla ratunku swego i drugich.

W części dotykającej bateryi l’Eperon, gromadzili się komendant Simoe, król i królowa Malekarlii, pułkownik Stewart, kilku oficerów, radcowie miejscy i znaczna liczba mieszkańców wyspy.

Znalazły się tam również rodziny Tankerdon’ów i Coverley’ów, przygnębione odpowiedzialnością ciążącą na ich przedstawicielach, a dotknięte boleśnie zniknięciem Waltera i miss Dyany. Czy zdołali oni schronić się na jakie inne odłamki? Czy ujrzą ich jeszcze kiedy w życiu? Kwartet muzyczny i drogocenne instrumenty ocalały szczęśliwie.

'Propeller Island' by Léon Benett 82

Główny nadzorca Kalikstus Munbar niezachwiany w ufności swojej, nie powątpiewał ani o pomocy dla rozbitków, ani o ratunku Cudownej wyspy; był pewny, że wszyscy połączą się szczęśliwie i naprawią uszkodzoną wyspę. Wszakże pojedyńcze jej części utrzymywały się jeszcze na wodzie! nie godziło się przypuszczać, aby najświetniejsze dzieło architektury marynarskiej, siłą żywiołów zostało zniszczone.

W owej chwili niebezpieczeństwo nie było dla rozbitków groźnem; wszystko co miało uledz zniszczeniu, zapadło się podczas cyklonu, łącznie z Miliard-City. Domy, hotele, gmachy, fabryki, wszelkie cięższe budowle znikły z widowni, lądu; to co uszło zniszczenia, w lepszych teraz znajdowało się warunkach; powierzchnia gruntu podnosiła się stopniowo a fale morza przestały ją zalewać.

'Propeller Island' by Léon Benett 83

O dziewiątej rano komendant Simoe, wszedł w szalupę nadesłaną z Babor-Harbour i popłynął obejrzeć rozbite szczątki wyspy. Przekonał się naocznie, że maszyny dystylarni w Babor-Harbour były najzupełniej zniszczone, ale uratowana cysterna, przy zaprowadzonej oszczędności, mogła przez jakie dwa tygodnie zaopatrywać ludność w wodę. Zapasów żywności w magazynach starczyło na taki sam przeciąg czasu.

Wiadomość ta usuwała chwilowo obawę głodu, ale z drugiej strony komendant z żalem obliczał ile ofiar w ludziach straszliwa noc pochłonęła. Rodziny Tankerdon’ów i Coverley’ów pogrążone były w rozpaczy, nigdzie bowiem nie odnaleziono miss Dyany i Waltera. W chwili katastrofy, młody człowiek z narzeczoną, zemdloną na rękach, biegł ku Tribor-Harbour, a z tej części wyspy nic nie pozostało na powierzchni oceanu.

Noc cała ubiegła w głębokiej ciemności; dalekie już zdały się czasy, kiedy przedmieścia, ulice i gmachy handlowej dzielnicy Miliard-City jaśniały światłem elektrycznem, a księżyce z aluminium, rzucały olśniewający blask na cały obszar wyspy.

Z rozkazu komendanta Simoe uorganizowano straż śledzącą ukazania się jakiego okrętu, tej jednak porze przesilenia dnia z nocą, nawiedzanej zwykle gwałtownemi burzami, rzadko kiedy statek parowy lub żaglowy pojawiał się na niebezpiecznych szlakach morza.

Wbrew jednak słabo żywionym nadziejom w tym względzie, komendant Simoe o 2-ej po południu odebrał raport tej treści:

„W stronie północno-wschodniej ukazał się punkt ruchomy, a lubo kształtów jego trudno dojrzeć, zdaje się niewątpliwem, że to okręt przepływający ocean.”

– Przyjaciele – zawołał po chwili komendant, który poszedł sprawdzić pomyślne doniesienie – nie mylę się, kawał lądu naszej własnej wyspy do nas się zbliża; musi to być Tribor-Harbour, porzednio prądem wody daleko uniesiony. Parę godzin później ów dojrzany przez p. Simoe Tribor-Harbour, w małej tylko od niego znajdował się odległości. Walter Tankerdon i miss Dyana stali wpośrodku płynącej osady. Jakiemiż okrzykami szczerej radości byli powitani!

Od chwili połączenia rozbitków, nadzieja ich ocalenia nabrała większego prawdopodobieństwa. Tribor-Harbour posiadał dostateczną ilość paliwa i miał środki puszczania w ruch maszyn, tym sposobem zdaniem komendanta, mieli szansę dobić szczęśliwie do lądów Nowej Zelandyi. Trudność była tylko w pomieszczeniu tak znacznej liczby ludzi na przestrzeni mającej zaledwie sześć do siedmiu mil kwadratowych.

Nie zostawało jednak długiego czasu do namysłu jeśli rozbitki chcieli uniknąć głodowej śmierci.

– Mamy zresztą na to środek – odezwał się król Malekarlii – trzy większe części rozbitej wyspy naszej połączymy mocnymi łańcuchami, a Tribor-Harbour posiadająca maszyny o sile 5,000,000 koni, niech płynie na czele i holuje inne części jak berlinki ciągnące drugie statki na rzekach, tym sposobem doprowadzi nas do upragnionych wybrzeży Nowej Holandyi.

Nazajutrz o wschodzie słońca czuwające straże straciły z oczu ostatnie szczątki rozbitej Standard-Island.

Żegluga w ciągu 4, 5, 6, 7, 8 odbywała się pomyśnie. Dziewiątego z rana dano sygnał, że ziemię dojrzeć już można skierowane lunety ukazały podróżnym szczyty górzystej Ika Na-Mawi wielkiej, północnej wyspy Nowej Holandyi; po jednej jeszcze dobie wyczekiwania Tribor Harbour dopłynął szczęśliwie do zatoki Ravaraki.

Mieszkańcy Nowej Holandyi przyjęli gościnnie rozbitków, zaopatrując hojnie wszystkie ich potrzeby.

Zaraz po przybyciu do Aucklandu, stolicy Ika-Na-Mawi odbył się ślub Waltera Tankerdon i miss Dyany z okazałością na jaką zdobyć się było można w podobnych okolicznościach.

Po ślubie rodziny Tankerdon’ów i Coverley’ów z innymi mieszkańcami Standard-Island postanowili wrócić do Ameryki, gdzie nie mieliby już potrzeby kłócić się o pierwszeństwo w rządach. Taki sam zamiar powziął Ethel Simoe, pułkownik Stewart ze swymi oficerami, członkowie dyrekcyi obserwatoryum i główny dozorca Munbar, który nie wyrzekł się nadziei zbudowania nowej Cudownej wyspy.

Król i królowa Malekarlii objawiali szczery żal po stracie Standard-Island, gdzie spodziewali się przepędzić spokojnie resztę dni swoich.

Po ceremonii ślubnej w Auckland, Sebastyan Zorn, Yvernes, Francolin, Ponchard, pożegnawszy przyjaciół swoich, a między nimi Atanazego Doremus, wsiedli na statek odpływający do San Diego.

Przybywszy 3-go maja do stolicy Niższej Kalifornii artykułem ogłoszonym w pismach publicznych starali się usprawiedliwić opóźnienie swoje i niestawienie się na słowie przed jedenastu miesiącami. „Bylibyśmy na panów czekali jeszcze lat dwadzieścia” brzmiała uprzejma odpowiedź dyrektora towarzystwa muzycznego w San Diego. Taki był koniec dziejów dziewiątego cudu świata, niezrównanego klejnotu zdobiącego wody Oceanu Spokojnego.

Czy koniec – nie! Ten dziewiąty cud świata będzie kiedyś odbudowany. Tak dowodzi Kalikstus Munbar.


KONIEC

'Propeller Island' by Léon Benett 02



Przypisy

  1. Piastr moneta srebrna, równająca się 10 frankom.
  2. 30 milionów franków.
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.